فرهنگ مصادیق:حکم شرعی اشیاء پیدا شده
اشیاء پیدا شده
اگر در کوچه و خیابان چیزی [را]پیدا کردیم باید چه کار کنیم؟
چطوری صاحبش [را] باید پیدا کرد؟
شنیده ام که می شود برای خودمان برداریم؛ [آیا] درست [است]؟
در اموال پیدا شده انسان تا زمانی که آن شئ را برنداشته ضامن نیست اما زمانی که برداشت احکامی شاملِ حالِ یابنده می شود که باید انجام دهد که بدین شرح می باشد:
مالی که پیدا شده یا دارای نشانه است و یا اینکه نشانه ای ندارد
شئ پیدا شده بدون نشانه
حضرت امام: مالی را که انسان پیدا می کند اگر نشانه ای نداشته باشد که بواسطه آن صاحبش معلوم شود، احتیاط واجب آن است که از طرف صاحبش صدقه بدهد.
آیات عظام گلپایگانی،صافی: بنابر احتیاط لازم، باید از طرف صاحبش صدقه بدهد.
آیت الله مکارم شیرازی: احتیاط واجب آن است که از طرف صاحبش آن را صدقه دهد و اگر خود او مستحقّ است می تواند بردارد و اگر مال مهمی باشد احتیاط آن است که از حاکم شرع اجازه بگیرد.
آیت الله بهجت: می تواند از طرف صاحبش صدقه دهد و یا به حاکم شرع بدهد.
آیت الله زنجانی: بنابر احتیاط واجب باید با اذن حاکم شرع صدقه دهد و آن را تملک نکند مگر آن که قیمت آن از یک درهم که بنابر مشهور ۶/۱۲ نقره سکه دار بوده کمتر باشد که می تواند آن را تملک کند.
آیت الله سبحانی: آن را از طرف صاحبش صدقه بدهد و اگر خود او مستحق است، می تواند بردارد.
آیت الله سیستانی: مال گم شده اگر حیوان نباشد و انسان آن را پیدا کند و نشانه ای نداشته باشد که بواسطه آن صاحبش معلوم شود، چه قیمت آن کمتر از یک درهم (۶/۱۲ نخود نقره سکه دار) باشد یا نباشد، می تواند آن را برای خود بردارد، ولی احتیاط مستحبّ آن است که آن را از طرف صاحبش به فقرا صدقه بدهد و از این قبیل است پول که علامت ندارد ولی اگر مقدار و خصوصیت زمان و مکان، علامتی برای پول باشد باید آن را اعلان کند همچنانکه در مسأله [۲۵۶۶] خواهد آمد.
آیت الله وحید: چنانچه انسان مال گم شده ای که حیوان نباشد پیدا کند، در صورتی که نشانه ای نداشته باشد که به واسطه آن صاحبش ـ هرچند بین چند نفر معین ـ معلوم شود و قیمت آن از یک درهم ـ یعنی ۶/۱۲ نخود نقره سکه دار ـ کمتر باشد ، جایز است آن را بردارد و تملّک کند و تفحّص از مالکش لازم نیست ، ولی احتیاط مستحبّ آن است که از طرف صاحبش به فقرا صدقه بدهد
آیت الله مظاهری: مالی گمشده ای را که انسان پیدا می کند، اگر نشانه ای نداشته باشد یا قیمت آن کمتر از ۶/۱۲ نخود نقره باشد می تواند برای خود بر دارد.
مال پیدا شده دارای نشانه
حضرت امام : گر مالی پیدا کند که نشانه دارد و قیمت آن از ۶/۱۲ نخود نقره سکه دار کمتر است چنانچه صاحب آن معلوم باشد و انسان نداند راضی است یا نه، نمی تواند بدون اجازه او بردارد و اگر صاحب آن معلوم نباشد، می تواند به قصد این که ملک خودش شود بردارد و در این صورت اگر تلف شود نباید عوض آن را بدهد، بلکه اگر قصد ملک شدن هم نکرده و بدون تقصیر او تلف شود، دادن عوض بر او واجب نیست.
آیات عظام گلپایگانی و صافی : و احتیاط واجب آن است که هر وقت صاحبش پیدا شد اگر عین مال باقی است، آن را به صاحبش رد کند و اگر عین از بین رفته، دادن عوض لازم نیست.
آیت الله نوری و احتیاط واجب آن است که هر وقت صاحبش پیدا شد اگر تلف نشده، خود مال را و در صورتی که تلف شده، عوض آن را به او بدهد.
آیت الله وحید: اگر مالی پیدا کند که نشانه دارد و قیمت آن از یک درهم کمتر است، چنانچه صاحب آن معلوم باشد ـ هرچند در بین افراد معین ـ تا رضایت او را نداند نمی تواند بدون اجازه او بردارد و اگر صاحب آن به هیچ وجه معلوم نباشد، می تواند برای خود بردارد و بنابر احتیاط واجب هر وقت صاحبش پیدا شد در صورتی که تلف نشده خود مال را و در صورتی که تلف شده عوض آن را به او بدهد.
آیت الله زنجانی: اگر مالی پیدا کند که نشانه دارد چنانچه صاحب آن معلوم باشد و انسان نداند راضی است یا نه، نمی تواند بدون اجازه او بردارد، مگر برداشتن آن مال، احسان به مالک شمار آید، مثلاً در جایی که مال در معرض از بین رفتن است، می تواند آن را به قصد نگاهداری برای مالک بردارد، و اگر صاحب آن معلوم نباشد چنانچه قیمت آن از یک درهم کمتر باشد می تواند به قصد اینکه ملک خودش باشد بردارد .
آیت الله مظاهری: هرگاه چیزی که پیدا کرده نشانه داشته باشد و قیمت آن به ۶/۱۲ نخود نقره برسد باید تا یک سال به واسطه گفتن یا نوشتن در محلی که ممکن است صاحبش پیدا شود اعلام کند و اگر قبل از یک سال مأیوس از پیدا شدن صاحبش شود یا از اوّل از پیدا شدن صاحبش مأیوس است اعلام لازم نیست و بعد از یأس از پیدا شدن صاحب یا اعلام تا یک سال، می تواند آن را برای خود بردارد.
قیمت ۱۲/۶ نخود نقره در شهریور سال ۱۳۹۲ که مورد تحقیق قرار گرفت طبق قیمت روز ۵۵۰۰ هزار تومان میباشد .
احکام اعلان و تعریف در ادامه خواهد آمد .
منبع
توضیح المسائل مراجع ج۲، ص ۵۵۴
