فرهنگ مصادیق:حکم تیغ زدن ریش چیست؟

حکم تیغ زدن ریش چیست؟

نویسنده: یاسین تبریزی نژاد

مجوز ریش تراشی

پرسش ۱. تراشیدن ریش تمام صورت با ماشین یا تیغ چه حکمی دارد؟
همه (به جز حضرات بهجت و صافی): تراشیدن ریش خواه با تیغ باشد یا ماشین بنابر احتیاط واجب حرام است
حضرات صافی و بهجت: تراشیدن ریش حرام است
پرسش ۲. آیا گذاشتن ریش پروفسوری کفایت می‌کند؟
حضرات امام، خامنه‌ای، بهجت، صافی، نوری و سیستانی: خیر، تراشیدن مقداری از ریش (دو طرف گونه‌ها). نیز حکم تراشیدن تمام آن را دارد
حضرات تبریزی، مکارم و فاضل: اگر چانه و اطراف آن (یک چهارم صورت). تراشیده نشود، به طوری که در وقت مواجهه صدق کند ریش دارد، کفایت می‌کند
پرسش ۳. منظور از صدق ریش چیست؟
همه: منظور آن است که در عرف مردم به آن ریش بگویند
پرسش ۴. آیا منظور از تراشیدن ریش همان تیغ زدن است یا ماشین‌های نمره پایین را هم شامل می‌شود؟
همه: هر وسیله‌ای که موهای صورت را بتراشد به گونه‌ای که عرف مردم بگویید ریش ندارد، خواه با تیغ باشد یا ماشین و یا هر ابزاردیگری
پرسش ۵. گذاشتن خط ریش چه حکمی دارد؟
همه: تراشیدن روی گونه‌ها (بصورت خط ریش). اشکال ندارد
پرسش ۶. تراشیدن ریش با تیغ یا ماشین ریش تراشی برای هنرمندی که کارش آن را اقتضاء می‌کند چه حکمی دارد؟
همه: با توجه به اینکه می‌توان بوسیله گریم و مانند آن ریش صورت را به شکل تراشیده شده نمایان کرد، تراشیدن آن اشکال دارد
پرسش ۷. افرادی که در اثر ریش گذاشتن احساس خارش می‌کنند و یا اینکه در محیطی بسر می‌برند که اگر آن را نتراشند گرد و غبار در لابلای موی صورتش جمع می‌شود وظیفه چیست؟
همه: مشکل یاد شده مجوز ریش تراشی نیست
پرسش ۸. چنانچه گذاشتن ریش برای صورت ضرر داشته باشد تکلیف چیست؟
همه: در فرض مذکور، تراشیدن ریش صورت اشکال ندارد
پرسش ۹. اگر انسان برای این که توهین مردم را نشنود، ریشش را بزند چه حکمی دارد؟
گذاشتن ریش برای مسلمانی که به دینش اهمیت می‌دهد باعث خواری و سرشکستگی نیست و با مسخره کردن دیگران، احکام خداوند عوض نمی‌شود. مگر آنکه استهزاء و خواری به حدی برسد که تحمل آن نزد عقلاء امر غیرعادی و حرج محسوب شود در این فرض می‌تواند ریش خود را بزند
پرسش ۱۰. آیا برای این که انسان در بعضی محیطها انگشت نما نشود می‌تواند صورت خود را با تیغ بتراشد؟
همه: خیر
پرسش ۱۱. آیا تراشیدن موهای کم صورت به منظور رشد و پرشدن آن اشکال دارد.
همه: اگر موهای صورت کم بوده به طوری که صدق ریش بر آن نکند، تراشیدن آن مانعی ندارد

تراشیدن سبیل

پرسش ۱۲. حکم تراشیدن سبیل و بلند گذاشت آن چیست؟
تراشیدن آن اشکال ندارد ولی بلند نمودن آن به مقداری که هنگام خوردن و آشامیدن با غذا یا آب برخورد کند مکروه است

فلسفه حرمت ریش

ریش کامل

در اسلام کوتاه کردن سبیل و گذاشتن ریش در حد متعارف و آن گونه که شرع مقدس تعیین نموده، مورد تشویق قرار گرفته است. و در مقابل آن تراشیدن ریش و بلند نمودن سبیل وخود را شبیه بیگانگان نمودن بسیار مذمت شده است.

فلسفه حرام بودن تراشیدن ریش:

همه مراجع عالیقدر فتوی به حرمت ریش تراشی داده‌اند و فرقی در حرام بودن بین تراشیدن تمام صورت و یا قسمتی از صورت نگذاشته‌اند. در عین حال عده‌ای سوال می‌کنند که علت حرام بودن ریش تراشی چیست ؟
در این بحث به صورت فهرست وار ضررهای جسمی و روحی آن گفته خواهد شد و قبل از آن تاریخچه‌ای از ریش گذاشتن و تراشیدن آن بیان خواهد شد.

تاریخچه‌ای از ریش گذاشتن:

وقتی تاریخ ریش گذاشن بررسی می‌شود، یک نوع افراط و تفریط در آن بوده به طوری که عده‌ای ریش خود را آنقدر بلند می‌کردند که به زمین کشیده می‌شده و افرادی را اسیر جمع آوری آن از زیر دست و پا می‌کردند. در مقابل برخی ریش خود را از ته می‌زدند،

ریش در شریعت حضرت موسی (ع):

عبرانیان از زمان‌های بسیار قدیم ریش می‌گذاشتند و بر طبق شریعت حضرت موسی (ع)مجاز به تراشیدن ریش نبودند و کندن ریش نزد آنان علامت تحقیر و بی احترامی بود. حضرت موسی (ع). با مردانی از بنی اسرائیل به کوه طور رفت ودستور فرمود که بعد از دعای من آمین بگویید. از جمله دعاهای حضرت نفرین بر کسانی که ریش خود را می‌تراشیدند.

سلاطین و علماء:

سلاطینی از بابل، آشور، ایران و یونان قدیم ریش خود را فرمی دادند و در مجسمه‌های داریوش بزرگ و حکمائی مانند افلاطون، ارسطو و سقراط این موضوع مشهود است. برخی فراعنه مصر سنگ‌های قیمتی و مروارید به ریش خود می‌آویختند و آن سنگ‌ها ریش‌ها را اصلاح می‌کردند. معروف است که ریش سلطان سنجر آنقدر طول وعرض داشت که زمان شکار و تیراندازی غلامان میدویدند و ریش شاه را که به زمین می‌رسید با پارچه‌ای بسته و به پشتش گره می‌زدند. ریش فتحعلی شاه قاجار و دربانیانش آنقدر بزرگ بود که در زمان تیراندازی آن را می‌بستند. زمانی ریش‌ها را شکل خاصی مانند توپی، دم کبوتری، مربع و مستطیل می‌دادند.
((عباد). ). برادر عبیدالله بن زیاد ). ). ریش طویلی داشته و ((ضیاءالدین قزوینی ). ). استاد ((سعد الدین تفتازانی ). ). ریشش آنقدر طولانی بود که به کفش‌هایش می‌رسید و در خواب آن را کیسه می‌کرد و چون بر مرکب سوار می‌شد، انرا متفرق می‌نمود و مردم را متوجه خود می‌ساخت.
مردم یونان و روم قدیم هم ریش داشتند، اما کم کم در ایام شادی ریش تراشی معمول گردید.
اما در نزد ایرانیان ریش مرسوم بوده است.
اولین کسی که فرمان ریش تراشی را دسته جمعی صادر کرد ((اسکندر مقدونی ). ). بود و دومین نفر که این دستور را داد ((فیلیپ هفتم ). ). در اسپانیا و سومین نفر ((پطر کبیر). ).
در روسیه بود و او چنان سخت گرفت که کسانی را که دارای ریش بودند، جریمه می‌کرد
و چهارمین نفر ((شاه عباس صفوی ). ). در ایران بود.

احترام ریش نزد درویشان:

قلندران و درویشان در عراق موی سر و ابرو را می‌تراشیدند و در ایران تاری از موی ریش و سبیل را به عنوان ارادت و دوستی و مردی و یا برای شرط نذر برای یکدیگر ارسال می‌کردند و یا گرو می‌گذاشتند.
در یک دوره طولانی اگر ریش کسی را می‌کندند، آنقدر توهین آمیز بود که مرگ را بر آن ترجیح می‌داد و ریش داشتن را مورد احترام قرار می‌دادند، و چه بسا بعضی دولت‌ها ریش انسان‌های مجرم را می‌تراشیدند و تبعیدش می‌کردند و با پیاده و سواره در شهر در معرض تماشای عموم قرار می‌دادند.

داشتن ریش سیره انبیاء (ع). و دانشمندان اروپایی:

سیره انبیاء و ائمه اطهار (ع). و اولیاء الهی و علماء گذاشتن ریش بود و از تراشیدن آن نفرت داشتند و در بین دانشمندان جهان از جمله اروپا و سلاطین بسیاری از آنها به پیامبران در ریش گذاشتن اقتدا می‌کردند. از جمله دانشمندان اروپایی که ریش داشته‌اند و عکسهایشان در کتابها و موزه‌ها موجود است، عبارتند از: پاستور فرانسوی، ماریونی (مخترع ماشین چاپ ).
کوری پیر (فیزیک و شیمیدان فرانسوی کاشف رادیوم ).، تارنیه (بزرگترین استاد معالجه امراض). لوکاس شامپیو نبر (نخستین کسی که عمل فتق را انجام داد ). دکتر پرفسور امیل و.....

علت گذاشتن ریش و حرمت تراشیدن آن:

۱- دستور خداوند حکیم:
رسول خدا (ص). نامه‌هایی برای پادشاهان کشورها از جمله ((خسرو پرویز ). ). شاه ایران برای پذیرش اسلام فرستاد. شاه مغرور و فاسد نامه پیامبر (ص). را پاره کرد و دستور دستگیری آن حضرت را صادر کرد. ماموارن شاه ایران در حالی به محضر مبارک آن حضرت مشرف شدند که ریش خود را تراشیده و از سبیل‌های بلند برخوردار بودند. رسول گرامی اسلام (ص). تا نگاه به آنها نمودناراحت شدند و فرمودند: وای بر شما ! چه کسی به شما گفته ریش خود را بتراشید و سبیل خود را بلند نگه دارید. آنها گفتند: پادشاه ایران دستور داده است. رسول خدا (ص). فرمود: (( وَ لکن رَبّی اَمَرَنی باعفاء لـِحیَتی وَ قَصِّ شارِبی ). )اما پروردگار من دستور به گذاشتن ریش و کوتاه کردن سبیل‌ها داده است.

۲- تشبیه به مجوسیان و یهودیان:
از روایات استفاده می‌شود که یهودیان و مجوسیان بر خلاف دستور خداوند و پیامبران (ع)ریش خود را می‌تراشیدند. اسلام برای حفظ هویت فرهنگی، به مسلمانان دستور داد ضمن عمل به احکام اسلام، ظاهر خود را شبیه بیگانگان نکنند. زیرا اگر ملتی مانند مسلمانان که دارای فرهنگ غنی و کاملی هستند، در فرهنگ از دیگران تقلید کردند، به تدریج اصالت و هویت و فرهنگ دینی و ملی خود را از دست خواهند داد. همانطوری که در طول این چند قرن بالاخص در این عصر از دست دادن هویت فرهنگی در عده‌ای مشهود است. بر همین اساس رسول گرامی اسلام (ص). فرمود: ((حَفو الشَّوارِبَ وَ اعفُوا الُحی و لا تَشَبَّهوا بِاِلیَهُودِ ). ).
سبیل هایتان را کوتاه نمایید و محاسن (ریش‌ها ). خودتان را بلند نگه دارید و خود را شبیه یهودیان مگردانید: (البته محاسن، نباید از یک قبضه دست بلندتر باشد ).

و همچنین آن حضرت فرمودند:
اِنَّ المَجَوسَ جَزَّوُا لُحاهُم وَ وَفَّرُوا شَوارِبَهُم وَ اِنَّا نَحنُ نَجِزُّ الشَّوارِبَ وُ نَعفی اللُحی وَ هِیَ الفطرهُ). ).
مجوسیان ریش‌های خود را می‌تراشیدند و سبییل‌های را بلند نگه می‌دارند. ولی ما مسلمین (عکس آنها ). سبیل‌های خود را کوتاه و محاسن را بلند نگه می‌داریم، و ریش داشتن و کوتاه کردن سبیل مطابقت فطرت انسانی است.
و نیز رسول خدا (ص). فرمودند:
((لَیسَ مِنا مَن تَشَیبَّهَ بِغَیرِنا ). ).
کسی که خود را شبیه غیر مسلمانان در آورد از ما نیست و همچنین فرموده ملمان واقعی نیست کسی که به دستور و رسوم و آداب بیگانه عمل کند.

امام صادق (ع). فرمودند:
خداوند به یکی از پیامبران وحی کرد که به مومنان بگو که در لباس، خوراک و آداب و رسوم دشمنان خدا را سرمشق قرار ندهید که اگر چنین کنید شما هم مثل آنان دشمنان خدا محسوب می‌گردید.

۳- عظمت و نشانگی مردانگی: ریش از نشانه‌های مرد بودن است و عظمت و ابهت او را نشان می‌دهد و ریش در آوردن در مرد علامت آن است که دیگر او جزء بچه‌ها و زنان نیست، کسی که ریش خود را می‌تراشد، این نشانه و ابهت مردی را از بین می‌برد و خود را شبیه زنان می‌گرداند مفضل یکی از یاران امام صادق (ع). دربارهٔ علت ریش سوال کرد.
آن حضرت (ع). در جواب فرمود:
هنگامی که انسان مو و ریش در صورتش می‌روید، این کار علامت و نشان مرد بودن و عظمت و ابهت او را می‌رساند و او را از حد و مرز بچه‌ها و شبیه زنان بودن خارج می‌سازد بعد آن حضرت (ع). فرمود: اگر فرزندی که متولد می‌شود، مونث و دختر باشد، صورت او به خاطر نروئیدن یش صاف و پاکیزه می‌ماند تا این پاکیزگی و شادابی و طراوت در صورت زن سبب تحریک و جلب مردان و زمینه را برای ازدواج با یکدیگر فراهم سازد که ازدواج هم برای باقی ماندن نسل بشر می‌باشد
۴- زینت مردان:
از امام رضا (ع). سوال شد: چه امتیاز و ارزشی در ریش است که مردان دارند ولای زنان ندارند ؟
امام (ع). فرمودند: خداوند مردان را به وسیله محاسن زینت داده است و فضیلتی برای مردان است و به وسیله ریش مردان از زنان شناخته می‌شوند.
۵- باعث رساندن آسیب به صورت:
رسول خدا (ص). فرمودند:
محاسن (ریش). را از ته زدن یک نوع مثله ( شکنجه و آزار جسم و روح ). است و کسی که خود را از شکنجه و اذیت کند لعنت خداوند بر او باد.

۶- عمل قوم لوط:
قوم لوط مردمی آلوده و ناپاک بودند که خداوند سبحان در اثر عمل شنیع لواط، انها را نابود ساخت و یکی از اعمالی که سبب نازل شدن عذاب بر آنها شد، تراشیدن ریش بود. رسول گرامی (ص). فرمود: ده عمل زشت و گناه، باعث نابودی قوم لوط شد. یکی عمل لواط و آن حضرت بقیه اعمال آنها را شمرد و تا اینکه فرمود: و تراشیدن ریش و بلند کردن سبیل دو عمل و گناهی بود که سبب از بین رفتن قوم لوط شد

ریش تراشی در کلام امیر المومنین (ع).:
((حبابه والبیه ). ). می‌گوید: حضرت علی (ع). را در جلوی لشگر دیدم در حالی که با تازیانه دو سری فروشندگان ماهی بی فلس (غیر پولک دار ). را که فروش آن حرام بود می‌زد، و می‌فرمود: ((ای فروشندگان ماهی‌هایی که مسخ شده بنی اسرائیل اند و ای لشگر بنی مروان ). ).
((فرات بن احنیف ). ). سوال کرد: لشکر بنی مروان چه کسانی هستند ؟
حضرت علی (ع). فرمود:
آنها گروهی بودند که ریش‌های خود را می‌تراشیدند و سبیلهایشان را تاب می‌دادند، و در اثر این دو گناه مسخ شدند و به شکل حیوانات در آمدند

فایده موی سر و ریش

۱- نعمت و لباس خداوند:
پیامبر (ص). فرمود: مو و (ریش). زیبا لباسی است که خداوند داده بنابراین آن را گرامی بدارید.
۲- سبب بر آورده شدن حاجت:
امام صادق (ع). در تفسیر آیه ۳۱ سوره اعراف که می‌فرماید: زینت خودتان را در هنگام مسجد رفتن همراه داشته باشید فرمود:
شانه کردن، مو (و ریش). را زیبا می‌نماید و باعث بر آورده شدن حاجت می‌گردد
۳- مانع وبا:
و همچنین آن حضرت (ع). فرمود:
شانه کردن موی سر وریش غم و غصه و وبا را از بین می‌برد (و موجب شادابی می‌گردد).
۴- جلوگیری از درد دندان:
و نیز آن حضرت (ع). فرمود:
شانه کردن ریش، دندان‌ها را محکم می‌سازد.
۵- باعث قطع بلغم:
امام صادق (ع). فرمود: شانه کردن موی سر ( و ریش ). بلغم را قطع می‌کند
۶- دور کننده فقر و درد:
امام صادق (ع). فرمود: شانه کردن موی سر (و ریش). سبب از بین رفتن فقر و درد می‌گردد
۷- منشاء برکت:
رسول گرامی اسلام (ص). فرمود:
شانه زدن ریش‌ها رزق و روزی را زیاد می‌گرداند. .
پیامبر اسلام فرمودند:
« ان المجوس جَزُّوا لحَاهُم و وَفَّرُوا شَواِربَهُم و انا نحن نَجُزُّ الشوارب و نعفی اللُّحَی و هی الفطرﺓ »
مجوسیان ریش‌های خود را می‌تراشند و سبیل‌ها را بلند نگه می‌دارند. ولی ما مسلمین سبیل‌های خود را کوتاه کرده و محاسن را بلند نگه می‌داریم و این مطابق فطرت است.

پانویس

منبع: وبسایت ختم قرآن کریم - تاریخ برداشت: 95/2/8

بازگشت به تراشیدن ریش