فرهنگ مصادیق:حقوق و نقش زنان در جامعه از منظر امام خمینی(س)
محتویات
- ۱ مقدمه
- ۲ چکیده
- ۳ مبانی فقهی حضور زنان در اجتماع از دیدگاه امام خمینی(س)
- ۴ بررسی اندیشه حضرت امام خمینی(س): نقش زن در اجتماع
- ۵ مدل اجتماعی پایگاه و نقش زن مسلمان در جامعه اسلامی بر اساس دیدگاه حضرت امام خمینی(س)
- ۶ مشارکت سیاسی زنان از دید امام خمینی(س)
- ۷ تحول در الگوی مشارکت سیاسی زنان در ایران از آغاز نهضت امام خمینی(س) تا سال ۱۳۷۹
مقدمه
به نظر امام(س) زن و مرد از لحاظ حقوق انسانی و اجتماعی مساوی هستند و در صورت رعایت موازین اسلامی از جانب همه هیچ مانعی برای مشارکت سیاسی زنان وجود ندارد بلکه دخالت در سرنوشت خود حق زنان است و در شرایط فعلی حضور آنان در صحنههای سیاسی نه تنها حق بلکه تکلیف آنان است.
چکیده
حقوق اجتماعی زنان در زمان های مختلف دستخوش فراز و نشیب های فراوانی شده است تا جایی که در بعضی دور تاریخی حتی از اصلی ترین حقوق خود مثل حق حیات محروم شده و در بعضی دور به حاکمیت سرزمین خود دست یافتند. بر همین اساس حقوق اجتماعی زنان از دیر باز مورد مناقشات و بررسی جامعه شناسان و محققان قرار گرفته است.
پژوهشگر: سمیه نریمانی
مبانی فقهی حضور زنان در اجتماع از دیدگاه امام خمینی(س)
پژوهشگر: مریم آلباش باویل
چکیده
در این رساله نویسنده ضمن بررسی دیدگاهها و نظرات امام دربارهٔ حضور زنان با توجه به مبناهای فقهی آن و ریشه یابی نظرات امام خمینی از دیدگاه آیات و رویات، اثبات کرده که دیدگاههای امام، تماما برگرفته از آیات و روایات و کاملا منطبق با دیدگاههای ناب اسلامی است و برخاسته از اسلام اصیل است و حضرت امام(س) به تبع اسلام به زن اهمیت داده و در عرصههای مختلف، این بینش را داشتهاند و این کار از ذوق شخصی نبوده، بلکه برمبنای فقهی بوده است.
مشارکت سیاسی و اجتماعی زن از دیدگاه اسلام و اندیشهامام خمینی(س)
پژوهشگر: شیرین حسین آبادی
رشته، مقطع و محل تحصیل: معارف اسلامی، کارشناسی/ ۱۳۸۷، تهران، مدرسه علمیه فاطمه الزهرا(س) (شهید دقایقی)
استاد راهنما و استاد مشاور: خدیجه بوترابی، شهربانو محلاتی
چکیده: موضوع مشارکت سیاسی زنان از جمله موضوعاتی است که هم با رشد و ارتقای جایگاه و منزلت زنان و مردان، و هم با رشد و توسعه جامعه ارتباطی اساسی و عمیق دارد. اگر بخواهیم جامعهای متوازن بسازیم باید نقش سیاسی زنان را در کنار مردان ببینیم و بپذیریم و راه را برای مشارکت سیاسی جدی زنان هموار سازیم؛ چرا که نادیده گرفتن این گروه عظیم زنان جز بی اعتبار کردن خط و مشیهای توسعه و تبدیل آنها به عوامل ضد توسعه ندارد. نقش آفرینی و مسئولیت پذیری انسان در جامعه تنها اختصاص به مردان ندارد، بلکه زنان هم در این راستا سهم قابل توجهی در اجتماع دارند چناچه پیامبر(ص) فرمودهاند:«کُلّکُم راعٍ و کُلُّکُم مَسئُولٌ عَن رَعیهٍ». این حدیث مبین همین مسأله است زیرا خطاب به همه مسلمانان است و از آنجا که حضرت امام خمینی(س) نیز میفرمایند:«زن یکتا موجودی است که میتواند از دامن خود افرادی به جامعه تحویل دهد که از برکاتش نه یک جامعه بلکه جامعهها به استقامت و ارزشهای والای انسانی کشیده شوند.» این پژوهش سعی دارد با بهره گیری از منابع دینی و با استفاده از دیگر منابع و نظرات و دیدگاههای مختلف و نظر امام خمینی(س) ادله مخالفین و موافقین مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان را مورد بررسی قرار دهد و هدف از این تحقیق آشکار نمودن تأکید اسلام بر مشارکت زنان در جامعه میباشد.
بررسی اندیشه حضرت امام خمینی(س): نقش زن در اجتماع
پژوهشگر: فاطمه رمضانی شبخوسکله
رشته، مقطع و محل تحصیل: دینی و عربی، کارشناسی/ ۱۳۷۸، کرج، مرکز آموزش عالی فرهنگیان امیرکبیر کرج (باغستان)
استاد راهنما: جبار رضایی
چکیده: از آنجا که در مکتب اسلام برای زنان جایگاه ویژه حقوق مبسوط و حدود دقیق و ظریف و حکیمانهای پیش بینی و تبیین و تعریف شده است و این حقیقتهای متعالی و راهگشا و نجاتبخش در اندیشههای ناب امام راحل آشکارا تبلور یافته است بر آن شدیم تا دیدگاههای آن راهبر فرهیخته را در رابطه با زن در اجتماع مورد بررسی قرار دهیم. زن دارای شخصیت والایی است و در جهان حاضر در همه عرصهها حضوری همه جانبه دارد، لذا اهمیت دادن به این نیمه بالنده جوامع بشری و تجلیل از مقام ارزشمند در جهت تعالی هر چه فزونتر امور معنوی و پیشرفت و ترقی پر شتابتر و پویاتر درامور علمی و مادی است. بی شک آن کس که مسلمانان است و ایدئولوژی اسلامی شیعی را پذیرفته است، سعی دارد، با الهام گرفتن از حیات فاطمه فکرش را فاطمی و اخلاقش را زینبی وعیان ونهان و بیان و مرامش را توحیدی نماید و بالاخره بینش و منش خویش را خدا پسندانه کند. این امری است که در سایه آگاهی خواستن تمرین و ایمان به دست میآید از فاطمه الگوی زنان باید درس زندگی و عظمت آموخت زیرا فاطمه تکامل یافتهترین شخصیت زنی است که پا به عرصه گیتی نهاده است. زیرا همه مراحل زندگیش آموزنده است شخصیت انسانی و الهی او بینش شناخت او رسالت و مسئولیت پذیری اجتماعی و سیاسی او، حیات بخش، آموزنده و سراسر سازنده است راه پیروزی و اعتلاء و پویایی حق را به ما نشان میدهد. حضرت امام راحل در زاد روز مبارک حضرت زهرا و روز زن فرمودند: «روز بزرگی است یک زن در دنیا آمد که مقابل همه مردان است. یک زن به دنیا آمد که نمونه انسان است یک زن به دنیا آمد که تمام هویت انسانی در او جلوه گر است پس روز، روز بزرگی است روز شما زنان است» باید توجه داشت دیر زمانی است که تیغ تهاجم فرهنگی رگ انسانیت زن را میبرد و از طرفی حصار پولادین تحجر و تنگ نظری، شخصیت والا واستعدادهای توانای زن را در زندان مخوف ترس و بی اعتمادی محبوس میکند. در هجوم فرهنگی و غارت اخلاقی به شرق اسلامی، زن تخستین قربانی این تهاجم و اولین اسیر دام بحران هویت بوده است. اکنون سزاوار است به لطف پروردگار، از اندیشه فرزند برومند زهرای اطهر حضرت امام راحل بهره ببریم، تا مصباح الهدایه باشد در فراسوی تاریکیها و جهالتها. اما پس از گذشت قرنها که حقوق زنان ضایع شده بود و آنان معلبه دست جنایتکاران زر و زور قرار گرفته بودند، عظمت روحی، این قشر سرافراز، شخصیت وشرافت و عزت واقعی شان را به آنان نمایاندند. امام عزیز همواره آنها را به دخالت مستقیم در سرنوشت خویش و امور سیاسی، اجتماعی مکلف مینمود. علامه مجاهد امینی در مقام والای آن رادمرد میفرماید: «الخمینی ذخیره الله للشیعه» وقتی ابعاد شخصیت خداگونه مردی از فرط عظمت و گستردگی در محدوده تاریخ نگنجد کلمات را کجا توان آن است. تا در عرصه تنگ و محدود خویش پرتوی از انوار آن روح بزرگ را به نمایش گذارد. و حامل قطرهای از اقیانوس عظیم ارزشها و کرامتهای انسانی او باشد؟ هرچند در درک فلسفه قیام این «آفتاب عالم تاب انقلاب» ناتوانیم، شهامت و عظمت او جونان بارقه نوری روشنگرانه پرتو افکن راه حق است. باید گفت امام اسوه است، زیرا مطیع امر مولا و بنده صالح خدا بود، روایتی که از امام هفتم امام موسی کاظم نقل شده است در فضای تاریخ طنین افکنده است و اوج میگیرد.«قَالَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ قُمَّ يَدْعُو النَّاسَ إِلَى الْحَقِّ يَجْتَمِعُ مَعَهُ قَوْمٌ كَزُبَرِ الْحَدِيدِ لَا تُزِلُّهُمُ الرِّيَاحُ الْعَوَاصِفُ وَ لَا يَمَلُّونَ مِنَ الْحَرَبِ وَ لَا يَجْبُنُونَ وَ عَلَى اللَّهِ يَتَوَكَّلُونَ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِين» مردی از اهل قم به هم میرسد مردم را به حق (و یاری آن) فرا میخواند گروهی با او همراهی کنند که چونان قطعههای آهن باشند. تند بادهای آنان را تکان ندهد واز جنگ به ستوه نیایند. و از چیزی ترس به دل راه ندهد و همواره با توکل بر خداوند به پیش تازند و پیروزی نهائی از آن تقوی پیشه گان است. ذکر این نکته حائز اهمیت است که «امروز همه مردم ما، مردم دنیا، با چشمی پراز احترام و تقدیس به زنان مسلمان ایران مینگرند زنان با رسالتی که علیرغم تلاشهای مرموز عوامل بیگانه با حفظ کسوت ملی، مذهبی روحیه پرصلابت، مقاوم و انقلابی دادند، و رسالت انسانی و اسلامی و اجتماعی خویش را ادا کردند. آری دختران و زنان مسلمان ایران در مقیاسهای وسیع ۵ میلیونی و بیشتر در سطح کشور در تظاهرات، حتی تظاهرات خونین، شرکت کردند و در برابر مسلسل ایستادند و شعار دادند و خروش برآوردند و به بستر شهادت خفتند، و در دل جباران ترس آفریدند. و بالاخره پیروز شدند. نقشی که زنان متعهد و فداکار در پیروزی انقلاب و تداوم آن داشتهاند به شهادت همه آنانی که در انقلاب بودهاند و به گواهی امام راحل به یک معنا از نقش مردان نیز بالاتر بوده است و این مسئوولیتی بزرگ برای همه کسانی که به حاکمیت اسلام و سربلندی نظام اسلامی میاندیشند و حفظ ارزشهای انسانی و تحقق مدنیت اسلامی دغدغه خاطر آنان است به شعارهایی که دربارهٔ ارتقاء حیثیت زنان تبلیغ میشود جامه عمل بپوشانند. و در این راستا گامهای اساسی تری بردارند. بطوری که مد نظر امام راحل بوده است.
مدل اجتماعی پایگاه و نقش زن مسلمان در جامعه اسلامی بر اساس دیدگاه حضرت امام خمینی(س)
پژوهشگر: فاطمه صفری
رشته، مقطع و محل تحصیل: جمعیت شناسی، کارشناسی ارشد/ ۱۳۷۰-۱۳۶۹، دانشگاه تهران، دانشکده علوم اجتماعی
استاد راهنما و استاد مشاور: باقر ساروخانی، غلامعباس توسلی، منصور وثوقی
چکیده: نویسنده در این پایان نامه ابتدا به جهان بینی توحیدی اسلام و نقش جایگاه زنان در جامعه اسلامی پرداخته سپس نقش سیاسی - اجتماعی زنان و حضور آنان در انقلاب اسلامی را تحلیل میکند. در فصل سوم و چهارم به نقش زنان در تعلیم و تربیت کودکان و نقش زنان در امور پشت جبهه پرداخته است و بالاخره در پایان در مورد تشخص و منزلت زنان مسلمان در علم و فرهنگ، اقتصاد و مقایسه نقشهای سیاسی، اجتماعی زنان قبل و بعد از انقلاب اسلامی میپردازد.
مشارکت سیاسی زنان از دید امام خمینی(س)
پژوهشگر: فاطمه کاشف الغطا
رشته، مقطع و محل تحصیل: علوم سیاسی، کارشناسی ارشد/ ۱۳۸۵، قم، موسسه آموزش عالی باقرالعلوم(ع)
چکیده: در این پژوهش به بررسی نظر امام(س) در مورد عوامل موثر بر افزایش مشارکت سیاسی زنان پرداختیم. از آنجا که از لحاظ زمانی مقطع پس از پیروزی انقلاب اسلامی مد نظر بود و به نوعی نظرات امام(س) در این دوره به عمل تبدیل شده است که از چارچوب مطرح شده در کتب مشارکت سیاسی توسط میلبراث استفاده شده که شاخصهای عملی را در مورد مشارکت سیاسی ارائه داده است. عوامل موثر بر مشارکت سیاسی در قالب عوامل اجتماعی- اقتصادی و سیاسی مطرح شده است. عوامل اجتماعی- اقتصادی از جمله میزان تحصیلات، شغل، شرایط خانوادگی، محل اقامت و مذهب است که در این پژوهش در مورد ایران مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه به بررسی دیدگاه امام خمینی(س) راجع به زنان پرداخته شد. جریان انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی(س) باعث شد که زنان هم از لحاظ فکری و هم از لحاظ عملی به جایگاه واقعی خود که اسلام مشخص کرده است برسند. به نظر امام(س) زن و مرد از لحاظ حقوق انسانی و اجتماعی مساوی هستند و در صورت رعایت موازین اسلامی از جانب همه هیچ مانعی برای مشارکت سیاسی زنان وجود ندارد بلکه دخالت در سرنوشت خود حق زنان است و در شرایط فعلی حضور آنان در صحنههای سیاسی نه تنها حق بلکه تکلیف آنان است؛ به این ترتیب برخورداری از تحصیلات و شغل مناسب در کنار عامل مذهب و در پیوند با ارتقا سایر شاخصها در کنار رفع موانع حقوقی و ساختاری باعث یک تحول اساسی در وضعیت مشارکت سیاسی زنان در ایران شده است هر چند در سطوح بالای مدیریتی کشور هنوز جای زنان مدیر این مرز و بوم خالی است.
تحول در الگوی مشارکت سیاسی زنان در ایران از آغاز نهضت امام خمینی(س) تا سال ۱۳۷۹
پژوهشگر: مسعود نوربخش رشته، مقطع و محل تحصیل: علوم سیاسی، کارشناسی ارشد/ ۱۳۸۲، دانشگاه امام صادق(ع)، دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی استاد راهنما و استاد مشاور: محمدرضا احمدی طباطبائی، زهرا مصطفوی چکیده: هدف از نگارش این پایان نامه بررسی این موضوع به عنوان یکی از موضوعات موثر بر مشروعیت و کارکرد دولت و شناخت زمینهها و علل ساختاری مشارکت یا عدم مشارکت زنان در برهههای مختلف و علل اقبال بیشتر زنان به حضور فعالانه در عرصههای مختلف بویژه پس از پیروزی انقلاب اسلامی میباشد. سوال اصلی پایان نامه چنین میباشد: چرا زنان در جمهوری اسلامی ایران در مقایسه با جامعه پیش از انقلاب حضور بسیار فعال و گسترده تر در امور سیاسی داشتهاند؟ بنابراین فرضیه اصلی پایان نامه چنین است: کاهش مشارکت زنان پیش از انقلاب بخاطر عدم سازگاری الگوی مشارکت رژیم گذشته با گفتمان دینی اسلام بوده است و در آستانه انقلاب و بعد از آن به خاطر تغییر این الگو و تطابق آن با گفتمان دینی که توسط امام خمینی(س) ارائه شده بود مشارکت زنان خصوصا مشارکت تودهای افزایش یافته است. نتایج بدست آمده به شرح زیر است: ۱- انقلاب اسلامی و دیدگاههای بنیانگذار آن، برای تودههای عظیمی از زنان مسلمان و پایبند به ارزشهای اسلامی این امکان را فراهم ساخت که با حفظ ارزشهای دینی و اعتقادی مشارکت جدی در فعالیتهای سیاسی - اجتماعی داشته و حجاب را مانع چنین مشارکتی قلمداد نکنند. ۲- تغییر در الگوی مشارکت زنان بعد از انقلاب آن بود که این الگوی جدید مشارکت زنان بعد از انقلاب آن بود که این الگوی جدید مشارکت زنان از سطح نخبگان و برگزیدگان و اقشار خاص به کل اقشار جامعه خصوصا طبقات پایین جامعه تعمیم داد.
