فرهنگ مصادیق:جرم خیانت در امانت
مقدمه
جرم خیانت در امانت مانند جرایمی چون قتل، سرقت، کلاهبرداری...
جرم خیانت در امانت مانند جرایمی چون قتل، سرقت، کلاهبرداری از گذشتههای دور وچود داشته است و احادیث و دستورات زیادی از بزرگان دین در باره امانت داری وجود دارد.
خداوند در آیه۳۷ سوره انفال مردم را به رسانیدن امانتها به صاحبان آنها امر فرموده است:
ان الله یامرکم ان تودوا الامانات الی اهلهاخیانت در امانت در قانون مجازات اسلامی
ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی مقرر داشته: هرگاه اموال منقول یا غیر منقول یا نوشتههایی از قبل سفته و چک و قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا هرکار با اجرت یا بی اجرت به کسی داده شده و بنابراین بوده است که اشیاء مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیاء نزد او بوده انها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود ننماید،به حبس از۶ماه تا ۳ سال محکوم خواهد شد.
اجاره،امانت ورهن
عقدی هستند که مردم روابط معاملاتی خود را در قالب آنها تنظیم و انشاء میکنند مانند: اشخاص جهت استفاده از منافع یک مغازه تجاری یا مکان مسکونی مبادرت به انشای عقد اجاره میکنند.
یکی از اشتباهاتی که ممکن است در بحث جرم خیانت در امانت به وجود آید،این است که عدهای گمان کنند برای تحقق این جرم حتماً باید عقد یا قراردادی وجود داشته باشند؛ یعنی برای محکوم کردن کسی به ارتکاب جرم خیانت در امانت،شاکی باید ثابت کند که با متهم عقد امانت یا اجاره یا.... منعقد کرده است. برای رفع این اشتباه قانونگذار از عبارت: یا هرکار با اجرت یا بی اجرت... استفاده کرده است.
استعمال کردن
مصرف کردن یا استفاده کردن از مال مورد امانت جرم است.برای مثال شخصی اتومبیل خود را به دوستش امانت میدهد تا در پارکینگ منزل خودش از آن نگهداری کند ولی دوست وی از آن اتومبیل برای مسافرکشی استفاده میکند.
تصاحب
یعنی شخص امین به جای انجام وظیفه اصلی اش رفتاری با مال مورد امانت کند که مال دیگری را از آن خود بداند و با آن طوری رفتار کند که دیگران گمان کنند او مالک مال است.
اتلاف
تلف کردن یا نابود کردن مال مورد امانت یکی دیگر از گونههای خیانت در امانت است. از بین بردن مال مورد امانت به شکلهایی گوناگون متصور است.
شرایط سپردن مال امانی
برای تحقق جرم خیانت در امانت،مال امانی باید توسط مالک یا متصرف قانونی به امین سپرده شود.
همچنین سپردن مال باید از راههای قانونی صورت گرفته باشد پس اگر سارق مال مسروقه را نزد دیگری به امانت گذارد و امین به جای بازگردان مال آن را به ضرر سارق به صاحب اصلی کالا یا دولت بدهد یا اصلاَ از آن به نفع خود استفاده نماید،مرتکب جرم خیانت در امانت نشده است.
سئوالی که در اینجا پیش میآید آن است که اگر دو نفر به طور شراکتی مالک مال مشاعی باشند و یکی از آنها که مال به امانت به او سپرده شده آن را به نفع خود تصاحب کند قابل تعقیب است؟ پاسخ این است که:
فرض کنید عدهای یک قطعه زمین را مشاعاَ شریک هستند و تمام شرکا مال را به امانت به یک نفر از میان خودشان میسپارند ولی او آن مال را به نفع خود تصاحب کرده و میفروشد یا به اجاره واگذار میکند. در اینجا دو نظر وجود دارد:
۱- عدهای از علمای حقوق اعتقاد دارند که در اینجا جرمی محقق نمیشود زیرا هر جزء از مال مشاع متعلق به کلیه شرکا از جمله همین شریک است.
۲- عدهای هم اعتقاد دارند که این شخص مالک تمام مال نبوده و اقدامات او فقط به اندازه سهم اش صحیح است و اقدام او نسبت به سایرین،عملی مجرمانه محسوب میشود.
سئوال:برای تعقیب مرتکب جرم خیانت در امانت باید به کدام دادسرا یا دادگاه رجوع کرد؟
جواب: فرض کنید شخص (الف) یک قطعه فرش را در تهران به شخص (ج) به امانت میسپارد تا چند روز بعد به او بر میگرداند. شخص ج نیز آن را در شیراز
میفروشد. آنچه مسلم است ج در شیراز مرتکب جرم شده زیرا مال مورد امانت در این شهر فروخته شده و جرم موقعی محقق شده که مال مورد امانت به فروش گذاشته شده است. بنابراین در این جا باید به دادگاهی در شهر شیراز مراجعه کرد زیرا جرم در شیراز واقع شده است.
سوال: معمولاَ بعد از تحقق اختلاف بین زن و شوهر، زوجه برای مطالبه جهزیه، علیه شوهر شکایت خیانت در امانت طرح میکند آیا شوهر تحت این عنوان قابل تعقیب است؟
جواب: جهزیه در ایام ازدواج معمولاَ در اختیار زوجه است و مورد استفاده زن و شوهر قرار میگیرد. بنابراین به هیچ وجه نمیتوان شوهر را امانت دار جهزیه دانست. در این مورد زن برای مطالبه جهزیه باید "دادخواست مطالبه" را به دادگاه حقوقی تقدیم کند تا به حق خود برسد.
