فرهنگ مصادیق:برکات و آفات چشم و گوش از نگاه قرآن و سنت

برکات و آفات چشم و گوش از نگاه قرآن و سنت

نویسنده: ابوالفضل بهشتی

گوش و چشم، مناسب‌ترین دام شیطان

شیطان که برای انحراف و فریب بندگان خدا قسم یاد کرده، پیوسته مترصد نفوذ به قلب و دل انسان است تا بذر شوم نفاق و شرک را در آن بکارد و انسان را گرفتار سقوط و نیستی کند. از روزنه‌های نفوذ شیطان در دل انسان چشم است که امیرمومنان علی علیه السلام در تعبیری ظریف و هشدار دهنده می‌فرماید:
العیون مصائد الشیطان؛
چشم‌ها دام‌های شیطان اند.
بنابراین، آنان که مراقب چشم‌های خود نیستند باید منتظر عواقب وخیمی برای خود باشند که شیطان وسوسه‌های مهلک از راه دیدنی‌ها، انسان را به ورطه سقوط و هلاکت می‌کشاند.
نیز امیرمومنان علی علیه السلام در هشیار کردن انسان‌ها به این دام شیطانی می‌فرماید:
اذا أبصرت العین الشهوه عمی القلب عن العاقبه؛
آن گاه که چشم مناظر و دیدنی‌های شهوت انگیز را ببیند، قلب از عاقبت نگری کور می‌شود.
در روایتی امام صادق علیه السلام در این باره می‌فرماید:
ایاکم و النظره فانها تزرع فی القلب الشهوه و کفی بها لصاحبها فتنه؛
از دیدن غر ضرور اجتناب کنید؛ زیرا بذر شهوت را در دل انسان می‌کارد و همین برای هلاکت وی کافی است.
نیز پیامبر بزرگ اسلام صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:
ایاکم و فضول النظر فانه یبذر الهوی و یولد الغفله؛
از رها کردن چشم و نظر بپرهیزید که موجب هواپرستی و غفلت می‌شود.

ابراز مهار چشم از انحراف

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در روایتی جالب دربارهٔ نقش بعض اعضا در کنترل گناه و معصیت می‌فرماید:
ان الله تعالی یقول: یابن آدم! ان نازعک لسانک فیما حرمت علیک فقد اعنتک علیه بطبقتین، فاطبق، و ان نازعک بصرک الی بعض ما حرمت علیک فقد أعنتک علیه بطبقتین، فاطبق...؛
ای فرزند آدم! اگر زبانت خواست تو را وادار به حرام کند، من دو لب را برای جلوگیری از آن در اختیار تو قرار دادم، پس لب را فرو بند، و اگر چشمت بخواهد تو را به سوی حرام ببرد، پلک‌ها را در اختیار تو قرار دادم پس آنها را فرو بند.
نیز آن حضرت در مهار چشم می‌فرماید:
عمی البصر خیر من کثیر من النظر؛
فرو بستن چرم از دیدن زیاد بسیاری از دیدن‌ها بهتر است.

چشم و گوش، گواهان دادگاه الهی

یکی از عواملی که در کنترل انسان از بیراهه و ارتکاب گناه و معصیت، تاثیر چشمگیری دارد، توجه به مراقبان و ناظران اعمال است که هنگام تشکیل دادگاه الهی گواهی و شهادت می‌دهند، شاهدانی که از هر طرف انسان را محاصره کرده و ظاهر و باطن رفتار و کردار او را می‌بینند و ثبت می‌کنند؛ شاهدانی چون: ذات پاک الهی، پیامبران و اوصیای معصوم علیه السلام، فرشتگان، زمین و زمان و اعضای پیکر انسان؛ به ویژه زبان، دست، پا، چشم و گوش و حتی پوست تن انسان!
قرآن مجید دربارهٔ گواهی چشم و گوش می‌فرماید:
وَيَوْمَ يُحْشَرُ أَعْدَاءُ اللَّهِ إِلَى النَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ * حَتَّى إِذَا مَا جَاءُوهَا شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصَارُهُمْ وَجُلُودُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ؛
و یاد کن روزی را که دشمنان خدا را به سوی دوزخ گرد آورده، و صفوف پیشین را نگه می‌دارند تا صف‌های بعدی به آنها ملحق شوند. وقتی به آن می‌رسند، گوش‌ها و چشم‌ها و پوست‌های تنشان به آنچه می‌کردند گواهی می‌دهند.
انسان‌ها وقتی با شهادت اعضایی چون چشم و گوش مواجه می‌شوند، شگفتی و تعجب سراسر وجودشان را می‌گیرد، چون در خلفا گناه می‌کردند تا گناه شان مخفی و مستور بماند، غافل از آن که چشم و گوش خود آنها ثبت کننده گناهان اویند و در آخرت به اعمال زشت او شهادت می‌دهند.
قرآن مجید می‌فرماید:
وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَا أَبْصَارُكُمْ وَلَا جُلُودُكُمْ وَلَكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لَا يَعْلَمُ كَثِيرًا مِمَّا تَعْمَلُونَ؛
شما اگر گناهانتان را مخفی می‌کردید، نه به خاطر این بود که از شهادت گوش و چشم‌ها و پوست‌های تنتان بیم داشتند، که از شهادت آن‌ها غافل بودید! بلکه شما، گمان می‌کردید که خداوند بسیاری از اعمالی که انجام می‌دهید نمی‌داند.
بنابراین، باور داشتن و آگاهی به این که یک روزی، چشم و گوش انسان گواهان رفتار و کردار او می‌باشند، عامل کنترل او در انجام گناه و کردار و رفتار زشت می‌باشد و این خود از برکات چشم و گوش به شمار می‌آید و نیز وسیله‌ای برای کنترل خود چشم و گوش از معصیت است.

پانویس

منبع: مرکز اطلاع رسانی غدیر - تاریخ برداشت: 95/04/13

بازگشت به ارتکاب گناهان صغیره