فرهنگ مصادیق:با کسی که درآمدش حرام است، معامله کنیم؟
فرآوری: آمنه اسفندیاری
محتویات
معامله
معامله با فرد معصیت کاری که پولش از راه حرام بدست میآید جایز نیست. ولی در صورتیکه این فرد درآمدهای حلالی هم دارد، و نمیدانیم آنچه در اختیار ما قرار داده از اموال حرام است یا حلال، معامله با او اشکال ندارد و تصرف در آن برای ما جایز است.
احکام معامله از جمله بحثهای مهم فقه اسلامی است چرا که با حلال و حرام در آمدهای مردم سروکار دارد و از این بابت بسیار مبحث مهمی است. ما در این مقاله دو سوال در این مورد را مطرح میکنیم:
سوال: حکم معامله با معصیتکاری که پولش از راه حرام به دست میآید چیست؟
در فرض سؤال، معامله با چنین شخصی جایز نیست. ولی در صورتیکه این فرد درآمدهای حلالی هم دارد، و نمیدانید آنچه در اختیار شما قرار داده از اموال حرام است یا حلال، معامله با او اشکال ندارد و تصرف در آن برای شما جایز است.
پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سۆال، چنین است:
حضرت آیة الله العظمی خامنهای (مد ظله العالی)
اگر معامله از موارد اعانه بر اثم و گناه نباشد و یقین به وجود حرام در آنچه که از این شخص دریافت میشود، نداشته باشید، مانعی ندارد و الا جایز نیست.
حضرت آیة الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی)
اگر معامله صحیح باشد پول آن حلال است.
حضرت آیة الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی)
در فرض سۆال معامله با او جایز نیست ولی در صورتی که در آمدهای حلالی هم دارد، و نمیدانید آنچه در اختیار شما قرار داده از اموال حرام است یا حلال، تصرف در آن برای شما اشکال ندارد. ومعامله اشکال ندارد.
حضرت آیة الله العظمی نوری همدانی(مد ظله العالی)
در صورتیکه یقین نداشته باشد که مبلغ مذکور بعینه از راه حرام بدست آمده معامله بلا مانع است.
حضرت آیة الله هادوی تهرانی (مد ظله العالی)
معامله صحیح است، ولی اگر یقین دارید که پول از راه نامشروع به دست آمده، نمیتوانید در آن تصرف کنید.
(توجه: استفتا این سوال از دفاتر آیات عظام: خامنهای، سیستانی، مکارم شیرازی، نوری همدانی (مد ظلهم العالی) توسط سایت اسلام کوئست انجام گرفته است)
سوال
شرایط معامله صحیح چیست؟
این سۆال خیلی کلی است زیرا واژه معامله در فقه و عرف به معانی متعددی همچون:معامله به معنای اعم ، معامله به معنای اخص و معامله به معنای متوسط بین اخص و اعم میآید. معامله به معنای اعم یعنی اعمال و وظایفی که در آنها قصد قربت معتبر نیست چه نیاز به إنشاء داشته یا نداشته باشند مثل طهارت لباس و بدن ،بیع و نکاح و طلاق. معامله به معنای اخص؛ یعنی اعمال و وظایفی که در آنها قصد قربت معتبر نیست اما نیاز به إنشاء طرفین دارد مثل نکاح. معامله به معنای متوسط بین اخص و اعم یعنی اعمال و وظایفی که در آنها قصد قربت معتبر نیست اما حداقل نیاز به إنشاء از یک طرف دارد مثل طلاق.[۱]
همچنین در عرف امروزی جامعه ایران معامله به معنای خرید و فروش (بیع) استعمال میشود. بنابراین در سوال باید مشخص شود که منظور از واژه معامله ،کدام معنا است تا بتوان پاسخ دقیق داد.
اما اگر منظور سوال از معامله بیع (خرید و فروش) باشد باید گفت بیع دارای شرایط متعددی در عقد، جنس، خریدار و فروشنده، است که به آنها اشاره میکنیم:
شرایط عقد
در خرید و فروش لازم نیست صیغه عربی بخوانند، و اگر فروشنده به فارسی بگوید، این مال را در عوض این پول فروختم و مشتری بگوید: قبول کردم معامله صحیح است ولی خریدار و فروشنده باید قصد انشاء داشته باشند؛ یعنی به گفتن این دو جمله مقصودشان خرید و فروش باشد.[۲] اگر در موقع معامله صیغه نخوانند، ولی فروشنده در مقابل مالی که از خریدار میگیرد، مال خود را مِلک او کند و او بگیرد معامله صحیح است و هر دو مالک میشوند.[۳]
در خرید و فروش لازم نیست صیغه عربی بخوانند، و اگر فروشنده به فارسی بگوید، این مال را در عوض این پول فروختم و مشتری بگوید: قبول کردم معامله صحیح است ولی خریدار و فروشنده باید قصد انشاء داشته باشند؛ یعنی به گفتن این دو جمله مقصودشان خرید و فروش باشد
شرایط جنس و عوض آن:
۱- مقدار آن با وزن یا پیمانه یا شماره و مانند اینها معلوم باشد.
۲- بتوانند آن را تحویل دهند، بنا بر این فروختن اسبی که فرار کرده صحیح نیست.
۳-خصوصیاتی را که در جنس و عوض هست معین نماید .
۴- کسی در جنس، یا در عوض آن حقّی نداشته باشد، بنا بر این مالی را که انسان پیش کسی گرو گذاشته، بدون اجازه او نمیتواند بفروشد.
۵- آن که بنا بر احتیاط مستحب خودِ جنس را بفروشد نه منفعت آن را. [۴]
شرایط فروشنده و خریدار :
۱- بالغ باشند.
۲- عاقل باشند.
۳- حاکم شرع آنان را از تصرّف در اموالشان جلوگیری نکرده باشد .
۴- قصد خرید و فروش داشته باشند، اگر به شوخی بگوید مال خود را فروختم، معامله باطل است.
۵- کسی آنها را مجبور نکرده باشد.
۶- جنس و عوضی را که میدهند مالک باشند (یا مثل پدر و جدّ صغیر، اختیار مال در دست آنان باشد.)[۵]
منبع
سایت اسلام کوئیست
