فرهنگ مصادیق:اختلاف و تفرقه از دیدگاه قرآن
مقدمه
این روزها با عرض تاسف فضای جامعه یکبار دیگر فضای تفرقه و تشتت شده است، اختلافات مسئولان شدید شده و به جراید و روزنامهها کشیده و در سایتها سخن اول شده است . حقیر که خود را دلسوز اصل نظام اسلامی بعنوان آمال و آرزوی همه انبیاء اولیاء و صلحاء، میدانم فکر میکنم بایدامر به معروفی خدمت همه مسئولان داشته و از بهترین مواعظ یعنی قرآن کریم بهره ببرم شاید مفید افتد
به راستی قرآن کر یم چه نگاهی به اختلاف دارد ؟ وحدت چه اهمیتی دارد و پیامد اختلاف بویژه اختلاف مسئولان چیست ؟
نگاه قرآن به اختلاف
برای یافتن دیدگاه قرآن در زمینه اختلاف و تفرقه باید حداقل دو کلید واژه مهم یعنی (تفرقه و نزاع) و واژههای مربوطه را بررسی کنیم. این کتاب حیاتبخش با تاکید بر ولایت پذیری مردم آنان را از نزاع بر حذر داشته و آثار تخریبی این اختلاف را بیان میکند و میفرماید (وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ و از خدا و رسولش اطاعت کنید و از پراکندگی و نزاع بپرهیزید که سست شده و بوی خوش قدرت و عظمت شما خواهد رفت و صبر پیشه سازید که خدا همیشه با صابران است .) [۱] با تدبر در این آیه چند نکته مهم از آن مستفاد میشود :
۱- عامل وحدت، ولایت پذیری خدا و رسول و رهبر الهی است .
۲- در هنگام بروز اختلاف فصل الخطاب و رافع منازعات رهبری است و همه باید این محوریت را بپذیرند .
۳- نزاع از منهیات الهی است که نهی از آن برای همه مومنان لازم است .
۴- اولین اثر نزاع و درگیری و اختلاف، سست شدن جبهه حق است که طبعا موجب طمع دشمنان خواهد شد .
۵- دومین اثر اختلاف و نتیجه طبیعی آن از میان رفتن بوی خوش عظمت و قدرت مسلمانان است .
۶- اگر در حرفها و سخنان رقیب، کسی حرف تندی بشنود باید برای رضای خدای متعال صبر کند .
۷- بر اثر صبر نوبت ظفر آید
خداوند متعال در دیگر آیات قرآن مسئله نهی از تفرقه را جدی تر مطرح کرده و با اشاره به جریان میقات ۴۰ روزه موسی بن عمران علیه السلام و وصایت هارون به جای او [۲] و نیز سوء استفاده سامری از فرصت پیش آمده در غیبت موسی (ع) و ساختن گوساله سامری و نهایتا گوساله پرستی و مشرک کردن مردم [۳] به داستان عصبانیت موسی از جریان پیش آمده و اعتراض به وصیش هارون اشاره کرده [۴] و پاسخ هارون را این گونه بیان میکند : (قَالَ يَا ابْنَ أُمَّ لَا تَأْخُذْ بِلِحْيَتِي وَلَا بِرَأْسِي إِنِّي خَشِيتُ أَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَيْنَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلَمْ تَرْقُبْ قَوْلِي گفت : ای پسر مادرم ریش و سر مرا مگیر . من ترسیدم بگویی تو میان بنی اسرائیل تفرقه انداختی و مراقب سخنم نبودی) [۵]
با اندک تدبری در این آیه معلوم میشود که :
۱- موسی (ع) از وضعیت گوساله پرستی در بنی اسرائیل در مدت غیبت چهل روزه خویش به شدت ناراحت است.
۲-ترس از تفرقه و بروز اختلاف میان امت، اولین دلیل سکوت هارون(ع) وصی موسی (ع) است .
۳- میتوان پذیرفت که برای مدت زمان موقت، مردم مشرک باشند اما وحدتشان از دست نرود .
۴- موسی (ع) به عنوان یک رهبر الهی به وصی خود سفارش مهم مراقبت از وحدت جامعه کرده است .
۵- از اینکه موسی (ع) پس از شنیدن استدلالهای برادر و وصی خود، اعتراض را ادامه نداده و در حق برادرش دعا میکند، معلوم میشود موسی (ع) اعتراض برادرش را پذیرفته است .
۶- با عنایت به حدیث منزلت از پیامبر اکرم (ص) که مورد پذیرش فریقین شیعه و سنی است (انت منی به منزله هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی) که شان علی (ع ) برای پیامبر (ص) مانند هارون برای موسی علیهما السلام میباشد، راز سکوت ۲۵ ساله علی (ع) نیز ترس از تفرقه امت و عمل به سفارش پیامبر اکرم (ع) است.
۷- جامعه اسلامی و بویژه مسئولان نیز هرجا خطر تفرقه، امت را تهدید میکند، اگر چه حق با آنان باشد، باید سکونت کنند .
راههای تبدیل تفرقه به وحدت
در هر جامعه ممکن است بر اثر بروز مسایلی وحدت جامعه دستخوش حادثه شود در چنین شرایطی باید با روشهای مو.رد نظر شارع مقدس دوباره وضعیت را به وضعیت وحدت بازگرداند . عمده این روشها به قرار زیر است :
۱- توچه به نعمت برادری و وحدت که نعمت والای الهی است .
۲- توجه به اینکه خداوند ما را از پرتگاههایی نجات داده است .
۳- توسل به محورهای وحدت یعنی حبل الله که مطابق نظر مفسران شیعه و سنی منقول از پیامبر و اهل بیت ایشان علیهم السلام عبارت است از قرآن، دین، پیامبر و امام .خداوند متعال در سوره آل عمران این سه روش را با هم مطرح میفرماید که بدون هیچ گونه شرحی به متن و ترجمه آیه بسنده میکنیم : (وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ- و همگی به ریسمان الهی چنگ بزنید و متفرق نشوید و نعمت خدا را به یاد آورید که شما دشمن هم بودید و خداوند در دلهای شما الفت و مهربانی ایجاد کرد و در نتیجه با نعمت او برادر شدید و در پرتگاه آتش بودید خدا شما را ازآن نجات داد . این گونه خدا آیاتش را برالی شما بیان میکند شاید شما هدایت یابید .)) [۶]
امید است مسئولان در این ماه مبارک رمضان به این آموزههای الهی عمل کنند و راههای تفرقه را به شاهراه تفرقه مبل نمایند ان شاء الله
