فرهنگ مصادیق:آثار امور بهداشتی در قرآن کریم
محتویات
سوال
دستورات بهداشتی قرآن چیست؟
پاسخ
دستورات بهداشتی قرآن را میتوان در چهار محور خلاصه کرد:
۱. بهداشت تغذیه؛
۲. بهداشت جسم؛
۳. بهداشت مسائل جنسی؛
۴. بهداشت روح و روان.
در اینجا لازم است هر کدام از این موارد به صورت جداگانه پرداخته شود:
بهداشت تغذیه
بهداشت جسم
در برخی از آیات قرآن اشارتی به بهداشت جسم شده است که علاوه بر جنبهٔ تقرّب و پاکی و لطافت روح، حاوی نکات بهداشتی فراوانی نیز میباشد. اشارات بهداشتی قرآن عبارتند از: وضو، غسل، طهارت لباس و پاکیزگی محیط زیست و ...
وضو
(مائده/ ۶) نماز در اسلام جایگاه ویژهای دارد که مقدمات آن از جمله، وضو گرفتن یا غسل کردن (مثل:
غسل جنابت) و پاک کردن بدن و لباس از نجاسات و همچنین پاکی مکان نمازگزار و ... موجب رعایت بهداشت شخصی میشود.
غسل
غسل همانند وضو، دارای دو جنبهٔ (بهداشتی و عبادی) است. در مورد غسل جنابت روایتی از امام رضا (ع) وارد شده است که حضرت فرمودند:
«علّت غسل جنابت نظافت جسمی و روحی و معنوی است و آدمی خود را از کثافات که به او رسیده پاکیزه کند و سایر بدن را پاک گرداند؛ زیرا منی از تمام بدن بیرون میآید از این رو لازم است تمام بدن را پاکیزه کند.»
متخصصان علوم پزشکی هم به این نتیجه رسیدهاند که خارج شدن منی، یک عمل موضعی نیست (مانند بول و سایر زواید که لازم باشد فقط همان موضع شستشو شود)
به دلیل اینکه اثر آن در تمام بدن آشکار میگردد و تمام سلولهای بدن به دنبال خروج آن، در یک حالت سستی مخصوص فرو میروند.
طهارت لباس
قرآن میفرماید: «وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ»[۱] پاکیزگی لباس یکی از خواستههای طبیعی انسان است که اسلام نیز بر آن تاکید کرده است.
پاکیزگی و بهداشت محیط زیست
قرآن دربارهٔ بهداشت محیط زیست میفرماید:
«وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ؛[۲] و خانه مرا برای طواف کنندگان و (به نماز) ایستادگان و رکوع کنندگان سجده گر پاک و پاکیزه کن.»
این آیه بر لزوم پاکیزگی محیط زیست به ویژه مساجد اشاره و تأکید دارد و یکی از شروط صحت نماز، اقامهٔ آن در محلی پاکیزه و دور از نجاسات است.
بهداشت مسایل جنسی
قرآن در زمینهٔ بهداشت مسایل جنسی، موضوعات علمی را مطرح مینماید، از جمله:
۱. ممنوعیت آمیزش با زنان در حالت عادت ماهیانه؛
۲. ممنوعیت زنا؛
۳. ممنوعیت هم جنس بازی (لواط)؛
۴. ممنوعیت خودارضایی (استمناء)؛
قرآن کریم میفرماید:
«وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ»؛ [۳]
«و از تو، دربارهٔ عادت ماهانه [زنان] میپرسند، بگو: آن رنجی است؛ از این رو در عادت ماهانه، از زنان کناره گیری کنید، و با آنان نزدیکی ننمایید، تا پاک شوند.»
یکی از حکمتهای این دستور الهی، مصون ماندن از بیماری هاست که پزشکان مطالب زیادی در این زمینه نوشتهاند.
ممنوعیت زنا
قرآن کریم از آن به عنوان «فاحشه» عمل زشت یاد میکند و برای پیشگیری از این عمل دستور به ازدواج میدهد و همچنین زنان را به رعایت حجاب و مردان را به کوتاه کردن نگاه فرامی خواند. قرآن میفرماید:
«وَلَا تَقْرَبُوا الزِّنَا إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ سَبِيلًا»؛ [۴] که با عبارات مختلف از زنا نهی میکند »
«و نزدیک زنا نشوید؛ [چرا] که آن، زشتکاری است، و بد راهی است.»
ممنوعیت هم جنس بازی( لواط)
قرآن در این مورد در آیات ۱۶۵ و ۱۶۶ سورهٔ شعراء و ۸۱ سورهٔ اعراف و ۲۹ سورهٔ عنکبوت مطالبی را در قالب، داستان قوم لوط بیان کرده و در ضمن آن این عمل را سرزنش و ممنوع و حرام کرده است.
این عمل عوارض و ضررهای بهداشتی متعددی (از جمله: سیفلیس، سوزاک، آتشک، گرانولوم آمیزشی و سست شدن عضلات مقعد و ...) دارد.
ممنوعیت استمناء و خود ارضایی
استمناء، یعنی اینکه کسی کاری کند که از خودش منی بیرون آید این عمل در اسلام ممنوع و حرام شمرده شده و قرآن در سورههای (مومنون/ ۵- ۷ و مُعارج/ ۲۹- ۳۱) به آن پرداخته است.
متخصصان علوم پزشکی و صاحب نظران در مورد آثار زیانبار فراوان این عمل زشت سخن گفته و اثرات سوء آن را در حوزههای مختلف روانی و اخلاقی- اجتماعی- جسمی و ... بررسی کردهاند. [۵]
بهداشت روح و روان
محور دیگری که قرآن کریم در مورد آن دارای دستورات بهداشتی ارزشمندی است؛ محور بهداشت روان میباشد:
در این زمینه نیز صاحب نظران و اندیشمندان علوم قرآنی قلم فرسایی نموده و از دید قرآن و تاثیر شفابخشی آن سخن راندهاند که برای طولانی نشدن مطلب اشاراتی در این زمینه مینماییم.
اضطراب و دلهره و دلواپسی و احساس ناتوانی و بی کفایتی فرد برای تعبیر و تفسیر حوادث موضوع نگران کننده و مهمی است که براساس تحقیقات جدید اختلالات اضطرابی از شایعترین اختلالات روانپزشکی است.[۶]
در اینجا به ذکر برخی از راهکارهای قرآن در به وجود آمدن آرامش درونی و بازدارنده اختلالات خفیف روانی میپردازیم:
توکل
توکل عبارت است از اعتماد به خدا در انجام کار و واگذاری امور به او؛ به طوری که فعالیت شخصی و تعادل روانی را افزایش میدهد و از اضطراب نرسیدن به هدف باز میدارد. این اعتقاد حالتی را در شخص به وجود میآورد که موجب میشود فرد در تمام حالات و رفتار خویش حضور پروردگار را در نظر بگیرد و در این حضور احساس قدرت و توانمندی کند که قرآن هم بر این مسئله در آیات مختلف تاکید میکند. از جمله:
«فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ؛[۷] پس بر خدا توکّل کن؛ چرا که خدا توکّل کنندگان را دوست میدارد.»
ایمان
از آثار مطلوب ایمان به خدا، آرامش است؛ آرامشی که موجب سکون نفس، ثبات قلب و ثبات عزم و اراده شده و مانع راهیابی هرگونه اضطراب در انسان میشود. [۸]
قرآن کریم میفرماید:
«هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ»؛ « فتح/ ۴.»
او کسی است که آرامش را در دلهای مؤمنان فرو فرستاد.
۳. ذکر و یاد خدا: قرآن کریم میفرماید:
«أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»؛ [۹]
آگاه باشید، که تنها با یاد خدا دلها آرامش مییابد!
که البته منظور از ذکر خدا ذکر زبانی و فکر و قلبی و ترک گناه و ... میباشد که یاد خداوند در آرامش و بهداشت روان بسیار موثر است.
صبر
یکی از اساسیترین روشهای مقابله با استرس و عوارض ناشی از آن، صبر است. قرآن کریم میفرماید:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ»؛ [۱۰]
ای کسانی که ایمان آوردهاید! بوسیله شکیبایی و نماز، یاری جویید؛ [چرا] که خدا با شکیبایان است.
توبه و استغفار
یکی از عوامل اضطراب زا احساس گناه است که تا حد زیادی تعادل روان انسان را به هم میزند. قرآن در برخورد با این مسئله توبه و توجه به رحمت وسیع پروردگار را توصیه میکند.
قرآن کریم میفرماید:
«إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ شَيْئًا»؛ [۱۱]
مگر کسانی که توبه کنند، و ایمان آورند، و [کار] شایسته انجام دهند؛ پس اینان داخل بهشت میشوند، و هیچ ستمی بر آنان نخواهد شد.
منبع
پرسشهای قرآنی جوانان، ص: ۱۸۰
