فرهنگ مصادیق:عوامل اتلاف وقت و راه‌های درمان آن‌ها

عوامل اتلاف وقت و راه‌های درمان آن‌ها

مقدمه

اهمیت زمان و عمر بر هیچ خردمندی پوشیده نیست؛ به طوری که هیچ انسان موفقی را در عالم نمی‌توان یافت که توفیق خود را مرهون بهره وری درست از عمر خود نداند. امام حسین علیه السلام می‌فرماید: «زیانکار کسی است که لحظه، لحظه عمرش را از دست بدهد».
ریشه اصلی اتلاف زمان در خصلت‌های فردی ما نهفته است که باید علل و عوامل آن را شناخت و برای درمان آنها گام‌های مؤثری برداشت.

برخی از عوامل اتلاف زمان

بی فکری و عمل زدگی

نداشتن طرح کاری از مصادیق بی فکری است. به منظور دوری از این آفت باید به برنامه ریزی و اولویت بندی کارها پرداخت. در مدیریت زمان، تعیین هدف‌ها و اولویت‌های مربوط به کار از مهم‌ترین امور به شمار می‌رود، که با توجه به آن می‌توان از به دام افتادن در امور جزیی و غیر ضروری نجات یافت.
توجه داشته باشید هر یک ساعتی که صرف برنامه ریزی مؤثر شود، در مقام اجرا، چهار ساعت زمان برایتان ذخیره می‌کند و نتایج بهتری هم ببار می‌آورد.
اهمیت برنامه ریزی، مراحل و شیوه برنامه ریزی و ملاک‌های اولویت بندی از جمله مواردی است که افراد به آن‌ها آشنایی ندارند.

برداشت غلط دربارهٔ برنامه ریزی (علت بی برنامگی)

اکثر افراد بر اساس برداشت‌های نادرستی همچون: وقت گیر پنداری برنامه ریزی، احساس موفقیت از بی برنامگی، تصور به هم خوردن همه برنامه‌ها به خاطر کارهای غیرمنتظره، برنامه ریزی به کار جنبه انتزاعی می‌بخشد و مهم ندانستن نوشتن برنامه، وقت خود را تلف می‌کنند.

درمان بی برنامگی

اما باید دانست هیچ حافظه‌ای مصون از خطا نیست، با تعیین انجام دادن کارها بر اساس اولویت‌های برنامه و روی کاغذ آوردن برنامه‌های ذهنی، انجام کارها آسان می‌شود.

بی نظمی

امام علی علیه السلام می‌فرماید: شما و تمام فرزندان و اهل بیتم و کسانی را که نوشته من به دست آن‌ها می‌رسد را به تقوای الهی و نظم در کارها سفارش می‌کنم.
فرد نامنظم علاوه بر اتلاف زمان خود باعث اتلاف زمان دیگران نیز می‌شود. فرد منضبط هیچ گاه کاری را در نیمه راه رها نمی‌کند، بلکه اهدافی بلند بر می‌گزیند و با سعی و کوشش آن را به فرجام می‌رساند.

برخی از علل بی نظمی

فقدان اهداف و برنامه صحیح، عدم پیگیری در کارها، ناتمام گذاشتن کارها پیش از کنار نهادن کارها، انجام چند کار با هم، آشفتگی و به هم ریختگی محل کار، ضعف جسمانی و خستگی و ... .

درمان بی نظمی

تعیین اهداف در حوزه‌های اصلی و داشتن برنامه صحیح، تعیین مهلت برای کارها و برآوردهای دقیق از انجام کار، اتمام کارها و سپس پرداختن به کار بعد، پدید آوردن سیستم منسجم و تحصیل به هم پیوسته و ... .
بی نظمیِ شخصی خود را به نظم وادارید تا کنترل مؤثر وظایف برایتان میسر شود. در برخورد با اطلاعات، به نحو منظم و روشمند عمل کنید و مکرّر به خود بگویید که آدمی منظم و مرتب هستید و در این راه بکوشید.
یادآوری: هدف شما باید آن باشد که فکرتان را از هر چیز دیگری جز آن چه روی آن کار می‌کنید، پاک سازید. لوازم مهم و ضروری را همیشه به صورت منظم در دسترس قرار دهید. فضای کار و مطالعه را چنان سامان دهید که کارها با توجه به اولویت آن‌ها در برابرتان قرار گیرد.

تنبلی و بی حوصلگی:

امام باقر علیه السلام می‌فرماید: «من از کسی که در امور دنیویش تنبلی کند بیزار هستم، زیرا کسی که در امور دنیایش تنبل باشد در امور مربوط به آخرتش تنبل تر است.»
امام علی علیه السلام در این زمینه می‌فرمایند: «شاخصه تنبلی به تأخیر انداختن کار است» فرد تنبل چون اهل کار نیست، حتی هدف‌های قابل دسترس و آسان را دست نایافتنی می‌بیند و به همین دلیل اوقات خود را به بطالت می‌گذراند.

برخی عوامل تنبلی

عوامل گرایشی مانند: عدم ایجاد نگرش مثبت در خود، تمایل نداشتن به قبول زحمت، ناراحتی، ترس از شکست، افسردگی، ملالت، خجالت، احساس تقصیر و... .
عوامل شناختی مانند: مطمئن نبودن دربارهٔ مسئله و ناتوانی در درک اقدام به جا و به موقع، تفکر منفی، هدف‌های مبهم، اطلاعات ناکافی، تردید داشتن و ... .

*درمان تنبلی

علت مسامحه کاری خود را شناسایی کنید، برای خود برنامه ریزی دقیق داشته باشید، مسائل را تجزیه و تحلیل نمائید، توجه داشته باشید که انسان‌های موفق، تنبل نیستند و تنبلی را مانع موفقیت خود می‌دانند.

شرایط محیط یا عوامل خارجی

ابزار و مواد لازم را تهیه کنید، محل کار مناسب باشد، تنظیم فعالیت علمی، از بین بردن سرو صدا در محیط کار و فعالیت، قرار دادن دمای محل کار بین ۲۰ تا ۲۶ درجه، حذف عوامل حواس پرتی با مهندسی محیط، تمرکز داشتن روی یک هدف و فعالیت و پرهیز از انجام کارهای پراکنده.

رفع موانع جسمانی

هر روز ۲۰-۱۵ دقیقه ورزش کردن نکردن، تغییر حالت دادن در نشستن و راه رفتن و تنفس کردن، به حالت آرام در آمدن، ۲۰-۱۵ دقیقه خواب در میان روز، توجه به برنامه غذایی مخصوصاً مصرف قند، توجه به صبحانه کامل و...

پذیرش درخواست‌ها و خواهش ها(تعارف بی جا و رودربایستی)

تعارف بی جا و رودربایستی داشتن در حقیقت یک نوع دروغگویی است. وقتی فرد نمی‌تواند و یا نمی‌خواهد کاری را انجام دهد و آن کار را بپذیرد، باعث اتلاف زمان، سرمایه و تضییع حقوق دیگران خواهد شد.
مرحوم مجلسی در بحارالانوار از کتاب دعوات راوندی از امیرالمؤمنین علی علیه السلام روایت کرده که فرمود: وقتی از رسول خدا (ص) چیزی را می‌خواستند چنانچه اراده اش بر انجام آن کار تعلق می‌گرفت، می‌فرمود: «آری» و اگر نمی‌خواست آن را انجام دهد سکوت می‌کرد و هرگز کلمه «نه» را بر زبان جاری نمی‌ساختند.

راه‌های درمان پذیرش درخواست‌ها

تمایل به خشنود کردن دیگران و پذیرش هر کار جدید، زیر پا گذاشتن اولویت‌ها در انجام کارهاست. خود را بیش از حد ضعیف نشان ندهید و بر تلاش خود اتکا کنید.
به تقاضای دیگران به دقت گوش کنید و دریابید که از شما چه چیزی‌هایی خواسته می‌شود، قبل از گفتن «بله» تا ده را بشمارید، دلایل خود را بیان کنید، اگر قصد نپذیرفتن دارید این کار را با قاطعیت و ادب انجام دهید و با پاسخ متزلزل، امید کاذب در قلب درخواست کننده ایجاد نکنید و در صورت امکان راه حل‌ها و جایگزین‌های تازه‌ای عرضه کنید.

تسویف و اهمال کاری (کار امروز را به فردا افکندن)

پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «ای ابوذر از اهمال کاری نسبت به اهداف خود برحذر باش زیرا تو امروزت را در اختیار داری نه آینده ات را».
تسویف منجر به سنگین تر شدن بار فرداها می‌شود و نگرانی از کارهای مانده و دشواری انجام آنها به مرور زمان، منجر به بیماری‌های عصبی و یا بی تفاوتی نسبت به امور می‌شود، و به دنبال آن بی نظمی و عدم تعهد نسبت به مسئولیت‌ها رخ می‌دهد؛ و از همه مهم تر فرصت‌ها از دست می‌رود.

برخی از علل و راه‌های درمان تسویف

اعتقاد به اینکه من تحت فشار بهتر کار می‌کنم، یک توجیه محض است؛ برای انجام کار و مطالعه خود زمان، مشخص کنید، بر شروع کار به جای پایان آن تأکید کنید، قاطع باشید و اولویت‌ها را مشخص کنید.
ترس از شکست دیگر عامل بوده که باید به توانایی‌ها و امکانات و استعداد خود توجه بیشتر نمود.
وقتی که در اوج انرژی روزانه خود هستید در ابتدا کاری را که مهم تر است، انجام دهید؛ چه بسا به تعویق انداختن کاری که کنار گذاشته شده، ممکن است حیاتی تر بوده و با تأخیر آن، خسارت بزرگی متحمل شوید.

ناآشنایی و بی اعتمادی به توانایی‌ها و استعدادهای خویش

این حالت منجر به عدم توانایی در تصمیم گیری و وسواس در عمل می‌شود. جرأت لازم برای اجرا از دست می‌رود. بیشتر زمانِ افرادی که دارای تصویر منفی از خود هستند به سرزنش خود می‌گذرد و به علت روحیه منفی در کارها، بی انگیزه بوده و به اتلاف زمان در هر کار می‌پردازند. فرد باید خود را با میزان توانی که دارد بپذیرد.
در مقابل، آگاهی از توانایی‌ها و استعدادهای خود و نگرش نسبت به خود مزایای زیر را در بر دارد:
اشتیاق را تحریک می‌کند. خلاقیت را زیاد می‌کند و شخصیت انسان را به نحو أحسن شکوفا می‌سازد.

• برخی از علل و راه‌های درمان ناآشنایی و بی اعتمادی به توانایی‌ها و استعدادهای خود
  

حقیر پنداشتن خود یکی از علل بوده و با مواردی چون: بهتر کردن پوشش، آرایش مو و ظاهر، حفظ تندرستی، تصویر ذهنی مثبت از خود داشتن و ... می‌توان بر آن پیروز شد.
یکی دیگر از علل، پیچیده و شلوغ بودن برنامه می‌باشد؛ در این صورت باید مسایل را ساده کرد. (مسائل و مشکلاتی که در رابطه با اموال، اشخاص، تعهدات و.... دارید را ساده کنید).
از عوامل منفی باید جدا شد (مشکلات را به خداوند واگذار کرده و خود را سرگرم کنید؛ هرکار را در زمان خود انجام دهید؛ ورزش کنید؛ زندگی را ساده تر کرده و فکر خود را روی مسائل مثبت متمرکز کنید. به دیگران کمک کنید).

فعالیت کمِ ادامه دار

امام علی علیه السلام می‌فرماید: «کار کمی که ادامه یابد، از کار زیادی که ملال آور باشد، امید بخش تر است.»
پذیرفتن و پرداختن به کارهای مختلف بیش از توان منجر به بیماری‌های جسمی و روحی می‌شود. بنابراین هر کس باید توجه به توان و ظرفیت خویش قبول مسئولیت نماید.

خستگی

فرد خسته، کارآیی کمتری خواهد داشت. خستگی مستقیماً بر میزان وقت، حوصله، خلاقیت و پشتکار و ... فرد تأثیر می‌گذارد. افرادی که فکر می‌کنند با کار ممتد و بدون استراحتِ کافی می‌توانند کار بیشتری انجام دهند در اشتباه هستند؛ زیرا خستگی، حالتی است که سبب کم شدن کار بدنی و فکری می‌شود.

عدم توانایی در تصمیم گیری

امام علی علیه السلام می‌فرماید: «هر کس تصمیمش بد باشد تیرش به خودش بر می‌گردد».
قدرت و سرعت در تصمیم گیری از شاخصه‌های مهم برای مدیر است؛ ناتوانی در تصمیم گیری باعث اتلاف وقت خود و دیگران می‌شود. کسی که عادت دارد در هر موردی خود را کوچک بشمارد و در هر کاری با ضعف و بی قدرتی اظهار نظر کند، ضعیف و محجوب بار می‌آید.

رفاه زدگی آلاینده

رفاه طلبی و پرداختن بی حد و اندازه به امور رفاهی، انسان را از اهداف مهم تر و والاتر باز داشته و از این طریق بسیاری از فرصت‌ها از دست خواهد رفت.

منبع

مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات حوزه علمیه قم

پانویس

منبع: خبرگزاری حوزه - تاریخ برداشت: 94/07/18

بازگشت به اتلاف عمدی عمر خود