شرط سوم، اصرار بر معصیت-وجوب توبه-لزوم امر به توبه
حکم امر به توبه
«من الواجبات التوبه من الذنب فلو ارتکبحراماً او ترک واجب تجبفوراً و مع عدم ظهورها منه وجب امره بها وکذا لو شک فی توبه [۱] » دراین مساله گفته شده یکی از واجبات شرعی توبه است توبه از گناه است، از واجبات شرعی است، توبه از تاب یتوبتوبهً به معنای رجعرجوعً است، تابع به معنای رجع است.
مرحوم میرزا حسن بجنوردی (ره) کتابی دارند 7 جلدی به نام القواعد الفقهیه[۲] یکی از قواعد فقهی که بیان فرموده اند قاعده ی توبه است در آن قاعده ی توبه بعد از اینکه فرموده اند توبه به معنای رجوع وبازگشت است فرموده اند این بازگست و رجوع دو مرحله دارد یک مرحله رجوع خدا به بنده است ومرحله ی دوم رجوع بنده به خداست، در احادیث متعدد قدسیه یا احادیث دیگر به این مضمون روایت آمده است که قبل از اینکه بنده خدارا یاد کند خدا بنده را یاد کرده است، این جمله ای که در روایت آمده همین مطلب است که در توبه یک مرتبه رجوع خدا به بنده است و یک مرتبه رجوع بنده به خداست، به این تعبیر ذاکر من ذکرنی و جالس من جالسنی، به این معنا روایت آمده.
معنای توبه در لغت و روایات
توبه در لغت به معنای بازگشت و رجوع است و مضمون روایات و کلام علما آن است که رجوع دومرحله دارد که ذکر شد.
در نهج البلاغه آمده شخصی نزد امیر المومنین توبه کرد استغفرالله ربی و اتوب الیه قال امیر المومنین (ع) ثکلتک امک اتدری ما الاستغفار ان الاستغفار درجه العلیین بعد حضرت فرمودند و هو اسم یعنی علی ستهمعانٍ استغفار اسمی است که 6 معنا دارد مرحوم شهید مطهری این حدیث را نقل کرده از این 6 معنا 2 معنایش ماهیت و حقیقت توبه را تشکیل میدهد 2 مطلبش شرط قبولی توبه است 2 مطلبش شرط کمال توبه است. حضرت فرمودند: اول ان ندم ما مضی پشیمانی نسیت به آنچه گذشته واقعا پشیمان باشد.
فرمود دوم آنچه قبلاً انجام داده دیگر انجام ندهد، این دو حقیت توبه اند.
سوم هر حقی که ضایع کردی جبران کن
چهارم هر واجبی که انجام نداده تدارک کند شهید مطهری این رارا شرط قبول توبه میداند.
پنجم به مقداری که لذت معصیت کشیده رنج اطاعت بکشد.
ششم آنقدر از خوف خدا گریه کند که گوشتهایی که ازحرام بربدنش روییده آب بشود. شهید می فرماید این دو شرط کمال توبه اند.
دلیل بر وجوب توبه
لسان روایات و آیات قرآن دال بر وجوب توبه اندمانند: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ[۳] «فعل امر دلالت بر وجوب می کند یا بدلالت وضعی یا دلالت حقیقی و مانند:
سئل عن الرضا (ع) عن خیارالعباد قال: «الذین اذا احسنوا استبشروا واذا اسائوا استغفرو...الی اخ[۴] «بلکه وجوب توبه از لوازم ایمان به خداست، کسی که اولویت خداوند را پزیرفته لازمه ی ایمان بخدا این است که اگر قدمی نابجا برداشتفوراً توبه کند.
به ادله ی اربعه توبه واجب است. من الواجبات توبه من الذنب.
