شرط سوم، اصرار بر معصیت-مراد از اماره بر ترک-شک در بقاء بر ترک
محتویات
مراد از اماره بر ترک-شک در بقاء بر ترک
«لو ظهرت منه اماره الظنیه علی الترک فهل یجب الامر اوالنهی اولا لایبعد عدمه وکذا لوشک فی استمراره وترکه نعم لوعلم انه کانقاصداً للاستمرار والارتکاب والشک فی بقاء قصده یحتمل وجوبه علیاشکالٍ[۱] «می فرماید اگر اماره ظنیه بر ترک قائم بشود گفتیم شرط سوم وجوب امر به معروف و نهی از منکر این است که فاعل اصرار واستمرار برمنکرداشته باشد اگر اصرار ندارد واجب نیست در ادامه ی این شرطمی فرماید اگر اماره ظنیه قائم شد برترک منکر وقصد اصرارراندارد آیا نهی ار منکر واجب است یا واجب نیست؟
امام (ره) فرمودند لایبعد عدمه بعید نیست که نهی از منکر واجب نباشد.
بحث اینجا دراین است که مراد از اماره چیست؟ اگر مراد اماره ای است که موجب اطمینان به ترک است اماره معتبره است اینجا نباید گفت لایبعد عدمه بلکه باصراحت قائلیم یسقط وجوب نهی از منکر چون اماره ظنیه مفید اطمینان بوده واطمینان علم عادی است و حجت است و اگر چنانچه علم داشته باشیم که فاعل منکر مصر نیست یناًقی نهی از منکر واجب نیست و اطمینان هم به منزلهی علم وجدانی است این در صورتی است که اماره مفید اطمینان باشد ولی اگر اماره مفید اطمینان نبود یعنی احتمال ترک منکر و اصرار برمنکر هردو میرود اینجا لایبعد عدمه درست نیست بلکه یناًقی یجب نهی از منکر چونماقبلاً گفتیم جایی که شک داریم آیا فاعل منکر از منکر دست برداشته یا دست برنداشته اطلاقات ادله ی وجوب نهی از منکر میگوید نهی از منکر واجب است مگراینکه عدم الوجوب بادلیل قطعی اثبات بشود پس اطلاقات ادله میگویند یجب نهی عن المنکر، هذااولاً وثاناًی اماره ظنیه پیداشد براینکه فاعل منکر دست از منکر برداشته شما شک میکنید آیا نهی از منکر واجب است یا واجب نیست استصحاب میکنید وجوب سابق را پس بنابراین این اناره ظنیه از دوحالت خارج نیست یا موجب اطمینان است که یناًقی باید گفت یسقط الوجوب ویا مفید اطمینان نیست یناًقی وجوب به حال خود باقی است لابعد عدمه علی کل حال صحیح نیست.
سوال: ظن باشک متفاوت است پس اگر ظن باشد شکی نیست.
پاسخ: در اصول گفته شده ظن غیر معتبر به منزله ی شک است یعنی همان معامله ای که یاشک می شودبا ظن هم می شود یعنی لااعتبار بهما، از نظر احتمال درست است که ظن احتمال قوی تراست از شک ولی در لاحجیت باهم شریک اند پس فرقی نمی کنند.
وکذا لو شک فی استمراره و ترکه اگر شک دارد که آیا استمرار میدهد یا نمی دهد منکر را و سپس فرموده اند وکذا یعنی لایبعد عدم الوجود این لایبعد نیز مانند قسمت قبلی است یعنی در مورد شک استصحاب وجوب و اطلاقات ادله میگویند نهی از منکر واجب است پس بنابراین در قسمت قبلی و این قسمت باید گفت لایسقط الوجوب بل وجب النهی عن المنکر بخاطر اطلاقات ادله و استصحاب وجوب.
شک در اصرار بعد از یقین به اصرار
نعم لو علم انه کانقاصداً للاستمرار والارتکاب وشک فی بقاء قصده یحتمل وجوبه علی اشکال می فرماید اگر این ناهی یقین داشته که فاعل منکر قصداستمرار منکر را دارد و بعد شک کرد به قصد خود باقی است یا از قصد خود برداشته امام (ره) فرمودند: یحتمل وجوبه احتمال دارد که نهی از منکر واجب باشد علیاشکالٍ، یحتمل وجوبه دلیلش معلوم است یقین داریم که قصداستمرار داشته شک می کنیم از قصد استمرارش دست برداشته یا نه هم استصحاب می شود هم اطلاقات ادله وجوب نهی از منکر پس نهی از منکر واجب است علیاشکالٍ یک توجیه دارد که اگر شرط وجوب نهی از منکر را علم به اصرار بدانید یعنی بگویید وقتی نهی از منکر واجب است که یقین باشد به مصر بودن فاعل والا نهی از منکر واجب نیست چنانکه در جلسه ی سابق این مطلب بیان شد که آیا علم به اصرار شرط است یا علم به عدم استمرار شرط سقوط نهی از منکر است؟
صاحب جواهر (ره) جمع کثیری از محققین فرمودند[۲] که علم به عدم استمرار شرط سقوط وجوب نهی از منکر است پس اگر علم به اصرار داشته باشیم یا شک در استمرار داشته باشم ادله ی وجوب نهی از منکر واستصحاب میگوید نهی از منکر واجب است مگر علم داشته باشیم به عدم استمرار اگر یقین داشتیم که فاعل توبه کرده واستمرار ندارد آنجا نهی از منکر ساقط است والافلا این نظرصاحب جواهر بود ومطابق باادله قول دیگر این بود که علم به اصرار شرط وجوب نهی از منکر است یعنی اگر علم به اصرار داشتیم النهی عن المنکر واجب اگر علم به اصرار نداشتی لایجب این را نیز بعض علما فرموده بودند ولا دلیل علی هذا القول بنابراین این کلمه ی علی اشکال مبتنی برآن است که اصرار را شرط وجوب نهی از منکر بدانیم وچون ما اصرار را شرط نمی دانیم در مورد شک نهی از منکر واجب است این فرمایش که دراین مساله فرموده اند بامطلبی که در مسالهی قبل فرمودند
ظاهراً مقداری تناقض دارد که باتامل قابل رفع است به اینکه کتاب، کتاب فتوایی نیست ومبتنی براحتیاط است و اشکال ندارد و احتیاط مانعی ندارد ولی استدلال همان حرف را اثبات می کند که یحتمل وجوبه باشد، یحتمل وجوبه علیاشکالٍ ادله با یحتمل الوجوب سازش دارد وبا آن علیاشکالٍ ادله تطبیق ندارد.
مسئله سوم
لو قام اماره معتبره اگر اماره معتبره قائم شد براستمرارمثلاً دو شاهد عادل شهادت دادند که فلانی قصد استمرار منکر داردقطعاً شرایط نهی از منکر موجود است و نهی از منکر واجب است[۳].
اماره غیر معتبره براستمرار
ولو کانت غیر معتبره اگر این اماره اماره غیر معتبراست، اماره قائم شد براستمرار ولی غیر معتبراست آیا نهی از منکر در این فرض واجب است؟
و فی وجوبه ترددوالاشبه عدمه فرمودند: در وجوب نهی از منکر تردید است اشبه وبهتراین است که واجب نیست بازهم باید تفصیل داد، اگرقبلاً علم داریم که منکر را انجام داده و نمی دانیم که استمرار میدهد یا نمی دهدوجوب قبلی را استصحاب می کنیم واطلاقات ادله میگویند نهی از منکر واجب است پس بنابراین فرمودند وفی وجوبه تردد تردیدی در وجوب نیست زیرا اماره غیرمعتبره است یعنی اماره قائم شده بر اصرار ولی غیر معتبراست بنابراین وجوبقبلاً بوده استصحاب می کنیم.
المراد بالاستمرار الارتکاب ولو مره اخری لاالدوام شما میگویید شرط امر به معروف و نهی از منکر استمرا است، مثلا استمرار شرب خمر یعنی قصددارد دائما شارب الخمر باشد و این استمرار با یک نوبت دیگر استمرار است حتما لازم نیست در تمام عمر شرب خمر کند لذا باید امر به معروف و نهی از منکر انجام بشود پس فلو شرب مسکر وقصدالشرب ثاًنی وجب النهی و هو کما افتی امام (ره). شهر الریبع الثانی
