روش شناسی قرآن کریم در بیان اوامر و نواهی
کارشناسی ارشد 1397
رشته: الهیات و معارف اسلامی - علوم قرآن و حدیث ـ تفسیر قرآن مجید پدیدآور: کاظم منصوری استاد راهنما: محمدرضا شیرخانی استاد مشاور: محمد عاشوری موسسه آموزش عالی باختر ایلام
چکیده کلیدواژهها فهرست نوشتهها فهرست منابع فارسی فهرست منابع انگلیسی و زبانهای دیگر امر به معروف و نهی از منکر به عنوان یکی از مهمترین آموزههای قرآنی تاثیر فراوانی در اصلاح و رشد جامعه به سوی سعادت و پیشرفت به شمار میآید و در واقع یک نظارت عمومی و ایجاد مسئولیت در افراد جامعه نسبت به یکدیگر است. اما این امر مهم زمانی میتواند به نتیجه مدنظر برسد که بتواند تاثیر حداکثری و توان تغییر در مخاطب و جامعه را داشته باشد. به همین دلیل یکی از شروط این فریضه را احتمال تاثیر دانسته اند. برای ایجاد تاثیر حداکثری باید بر آموزش و یادگیری روشهای امر به معروف و نهی از منکر تاکید نمود؛ چرا که اگر این فریضه مهم از روش درست، منطقی و عقلانی صورت بگیرد به طور قطع تاثیر فراوانی در دعوت به خوبیها و ترک بدیها در جامعه خواهد داشت. قرآن کریم به عنوان کامل ترین و جامع ترین کتاب راهنمای مسائل زندگی فردی و اجتماعی انسان، میتواند بهترین الگو و منبع برای استخراج و استنباط روشهای امر به معروف و نهی از منکر قرار گیرد؛ چرا که یکی از اهداف مهم قرآن کریم دعوت همه مردم به خوبیها و نهی آنان از زشتیها بوده و برای رسیدن به هدف مذکور و ایجاد تاثیر حداکثری در مخاطبان خود، از کارآمدترین و بهترین روشها بهره گیری نموده است. از این رو برای پیروان این کتاب آسمانی ضرورت دارد که با یادگیری و به کار به بستن روشهای امر و نهی به کار گرفته شده در این کتاب، بتوانند اصلاحات فرهنگی و اجتماعی خود را در مسیر درست و منطقی، جهت دهی و تاثیرگذاری حداکثری در هدایت جامعه به سوی خوبیها داشته باشند. در پژوهش حاضر سعی شده است با مطالعه آیات قرآن کریم در زمینه امر به معروف و نهی از منکر، روشهای به کار گرفته شده در این زمینه استخراج گردد. یافتههای تحقیق نشان میدهد که در قرآن کریم از روشهای متعددی همچون برهان، اولویت بندی، روش غیر مستقیم، تمثیل، مخاطب شناسی، دعوت گروهی، بهره گیری از عواطف، موقعیت شناسی، عینیت سازی، منطق تدریج، نهی همراه با احترام، بیان آثار و عواقب، استفاده از داستان و... بهره گیری شده است. روش تحقیق در پژوهش حاضر، توصیفی- تحلیلی است.
قرآن کریم - آل محسن، علی، مسائل خلافیه حار فیها اهل السنه، اصفهان، موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت (ع)، ۱۴۲۴ق. - آلوسی، سیدمحمود، روح المعانی فی تفسیر القران الکریم، بیروت ،دار لکتب العلمیه ،۱۴۱۵. -إبن عبد البر، ابوعمر یوسف بن عبدالله، جامع بیان العلم و فضله، سعودی، دار ابن الجوزى، ۱۴۱۴ق. -ابوترابی، میرزا حسن، اسرار حسن عاقبت وسوء عاقبت، تهران، انتشارات اسوه،۱۳۸۹. -اشرفی، امیر رضا، الهام فردوسی، معنا شناسی صلوه در قرآن، دو فصل نامه قرآن شناخت، شماره ۵ بهار و تابستان ۱۳۸۹. -ابن منظور، محمد بن کرم، لسان العرب، بیروت، دارصادر، ۱۴۱۴ه ق. - ابنابیالحدید، عزالدین ابوحامد، شرح نهجالبلاغه، قم، کتابخانه عمومی آیت الله مرعشی نجفی، ۱۳۳۷. - ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، قم، جامعهی مدرسین ،۱۴۰۴. - ابن شهر آشوب، محمدبن علی ،مناقب آل ابیطالب علیهم السلام(ع)، قم، انتشارات علامه، ۱۳۷۹ق. - بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۱ق. -بهرام نسب، محمد سهیل، پیوند زکات و نماز در اسلام، فرهنگ جهاد، شماره ۳۸-۳۹، سال دهم زمستان ۱۳۸۳و بهار ۱۳۸۴. -تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم ودرر الحکم، قم، دفتر تبلیغات، ۱۳۶۶ش. -جوادی املی، عبدالله، تتسنیم، قم، سراء ،۱۳۸۱. -حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام ،۱۴۰۹. - حسن زاده، علی، آموزههایی از قرآن و اهل بیت علیهم السلام در باب سخن گفتن، سایت ضیاء الصالحین، ۱۳۹۴ -خمینی، روح الله، آداب الصلوه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ،۱۳۷۰. - خامنهای، سیدعلی، بیانات در دیدار طلاب و فضلا و اساتید حوزه علمیه قم، پایگاه حفظ ونشر آثار آیت الله خامنهای،۱۳۸۹ . - خامنهای، سیدعلی، بیانات در حرم مطهر رضوی، پایگاه حفظ و نشر اثار آیت الله خامنهای ۱۳۹۴. - خامنهای، سیدعلی، بیانات در جلسه پرسش و پاسخ مدیران مسئول و سردبیران نشریات دانشجویی، پایگاه حفظ و نشر اثار ایت الله خامنه ای۱۳۷۷. - خلجی، حسن، بررسی تأثیر تربیتی قصههای قرآنی در تربیت دینی کودکان، پژوهش نامه تربیت تبلیغی، شماره ۱ پاییز ۱۳۹۱. - رهنمایى، سیداحمد، فرصتها و موقعیتها، فصلنامه فرهنگ پویا، شماره ۳۲، ۱۳۹۵. -راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، بیروت ،دار القلم ،۱۴۱۲ ه ق. - راغب اصفهانی، حسین بن محمد، ترجمه مفردات الفاظ قرآن، تهران، مرتضوی ۱۳۷۴ ه ش. - سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی، ۱۴۰۴ق. - سبحانی، جعفر، فروغ ولایت، قم، مؤسسه امام صادق (علیهالسلام)، ۱۳۸۶. - سبحانی تبریزی، جعفر، تفسیر کلمه ی قضا و قدر، درسهایی از مکتب اسلام، شماره ۴، ۱۳۵۱ - سقائی، آبدار اصفهانی، محسن، مهدی،گردشگری از دیدگاه قرآن وروایات، پاییز ۱۳۹۳. - شافعی، محمد بن ادریس، الأم، بی نا، دار المعرفه، بیتا. - صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا علیه السلام، تهران، نشر جهان، ۱۳۷۸ ق. - طوسى، محمد بن حسن، التهذیب، تهران، دار الکتب الإسلامیه، ۱۳۶۵. - طبری، أبی جعفر محمد بن جریر، تاریخ طبرى، ترجمه ابو القاسم پاینده، تهران، اساطیر، ۱۳۷۵. - طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القران، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعهی مدرسین، ۱۴۱۷. - طریحی، فخر الدین بن محمد، مجمع البحرین، تهران، مرتضوی ،۱۳۷۵. - طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القران، تهران ،ناصر خسرو ،۱۳۷۲. - طبرسی، فضل بن حسن، ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القران، مترجم: مترجمان تهران، انتشارات فراهانی، ۱۳۶۰. - عنایه، غازی، اسباب النزول القرانی، بیروت، دار انجیل، ۱۴۱۱. - فراهیدی، خلیل بن احمد،کتاب العین، قم، هجرت ،۱۴۱۰. - فلاطونی، فائزه، روحانیِ متناسب با زمان، فرصتها و موقعیتها، فصلنامه فرهنگ پویا، شماره ۳۲، ۱۳۹۵. - کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیه، ۱۳۶۵. - قرشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الاسلامیه ،۱۳۷۱. - قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، ۱۳۸۳. - قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، انتشارات دار الکتاب، ۱۳۶۳ ش. - طباطبایی، محمد حسین، ترجمه تفسیر المیزان، مترجم: سیدمحمدباقرموسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات جامعهی مدرسین قم ،۱۳۷۴. - مجلسی، محمد باقر بن محمد بن تقی، بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳. - مصطفوی، حسن، التحقیقات فی کلمات القران، بیروت، قاهره، لندن، دار الکتب العلمیه، مرکز نشر اثار علامه مصطفوی ،۱۴۳۰. -مطهری، مرتضی، حماسه حسینی، تهرا ن و قم، انتشارات صدرا، ۱۳۶۸. -مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا ،۱۳۹۲. -مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴. - مالک بن أنس، أبو عبدالله الأصبحی، الموطأ للإمام مالک، دمشق، دار القلم، ۱۴۱۳ق. -نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسایل، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام ،۱۴۰۸. -هاشمی دولابی، قدسیه سادات، امربه معروف و نهی از منکر در قرآن، فروغ وحدت، شماره ۱۸، ۱۳۸۸.
