راهکارهای امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه ها

راهکارهای امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها

نویسنده: محمد حسین مردانی نوکنده، قاسمعلی کابلی

چکیده

یکی از اصولی که می‌تواند سعادت و سلامت دانشگاه را در همهٔ ابعاد آن فراهم آورد،نظارت همگانی تمامی دانشجویان،نسبت به مسائل دانشگاه است.اصولا نظارت،تعالی و تکامل را به دنبال خواهد داشت و جوامع فاقد نظارت،در سراشیبی سقوط و اضمحلال قرار خواهند گرفت.در حقیقت؛دانشگاه سالم،دانشگاهی است که در آن زمینهٔ رشد و تعالی به سوی کمال مطلق فراهم است و یکی از این زمینه‌ها وجود محیطی پاک و عاری از آلودگی هاست که با نظارت درست و اجرای اصل امر به معروف و نهی از منکر تحقق خواهد یافت.هدف:در این نوشتار تحلیلی، راهکارهای اجرایی امر به معروف و نهی از منکر در محیط دانشگاه مورد تبیین و تحلیل قرار گرفته است.روش:این مقاله به شیوهٔ کتابخانه‌ای و در عین حال با توجه به وضعیت دانشگاه‌های کشور جهت عملیاتی نمودن فریضه امر به معروف و نهی از منکر صورت پذیرفته است.
نتیجه گیری (یافته‌ها): نهادینه شدن امر به معروف و نهی از منکر،سعادت و سلامت جامعه را در تمامی ابعاد آن موجب می‌شود. نظارت همگانی در قالب اصل امر به معروف و نهی از منکر،روشی است که می‌تواند جلوی انحرافات را گرفته و محیطی سالم را برای دانشجویان به ارمغان آورد.در راستای تحقق این اصل مهم اسلامی،همگان باید دست در دست یگدیگر نهند و با همت و تلاشی مضاعف موجبات نهادینه شدن این اصل مهم اسلامی را در همه ابعاد،خصوصا دانشگاه‌ها موجب گردند.

مقاله

در زمینهٔ راهکارهای پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها کارهای پراکنده‌ای به صورت مقاله یا طرح پژوهشی صورت گرفته،ولی از انسجام و قوّت لازم برخوردار نبوده‌اند؛چرا که هر یک از آنها از زاویهٔ خاصی به موضوع نگریسته‌اند.در این نوشتار تلاش شده است که کاری شایسته و مطلوب پیرامون موضوع مورد نظر ارائه شود.
بدین منظور، ابتدا تمامی آثار منتشر شده پیرامون موضوع،اعم از کتاب و مقاله و طرحهای پژوهشی،مورد مطالعه قرار گرفتند. سپس مطالب مورد نیاز در قالب برگه‌های مطالعاتی استخراج و دسته بندی شدند و در ادامه،هر مطلب در جایگاه خود مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت.
به طور کلی سه نتیجهٔ عمده از تحقیق صورت گرفته قابل استخراج است که عبارتند از:
۱.پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها نیازمند عزمی ملی و مشارکتی همگانی است.یقینا یک سازمان یا ادارهٔ خاصی نمی‌تواند عهده دار این رسالت خطیر شود،مگر آنکه همگان دست در دست یکدیر نهند و به همفکری و تعامل،به پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر استحکام بخشند.
۲.بهره گیری از فرهنگ عاشورا جهت اعتلابخشی به امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها ضرورتی اساسی است.
۳.احیا و تقویت غیرت دینی در دانشجویان گامی بلند در تحقق امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها به شمار می‌رود.

مبانی نظری

نظارت و پرسشگری(امر به معروف و نهی از منکر)از مفاهیم آشنا در فرهنگ اسلامی است که به منظور جلوگیری از انحرافات فردی و اجتماعی پیش بینی شده است.نظارت در جامعهٔ اسلامی، برخاسته از مسئولیت آحاد جامعه در قبال یکدیگر است.وظیفهٔ همگانی امر به معروف و نهی از منکر و نصیحت و خیرخواهی در حق یکدیگر،نوعی نظارت و مراقبت است که سلامت جامعه و دانشگاه را تضمین می‌کند.در اهمیت این فریضهٔ بزرگ،همین بس که ملاک برتری امت اسلامی بر امتهای دیگر است:
«کنتم خیر امه اخرجت للناس تأمرون بالمعروف و تنهون عن المنکر» (آل عمران،آیه ۱۱).چنانچه ترک آن از عوامل سقوط و اضمحلال برخی از امتهای پیشین است.
جملهٔ معروف«کلّکم راع و کلّکم مسئول عن رعیته»(مجلسی،۳۰۴۱،ج ۲۷،ص ۸۳)از رسول گرامی اسلامی(صلّی الله علیه و آله و سلّم) با مقولهٔ امر به معروف و نهی از منکر پیوندی وثیق دارد و نشانه‌ای از این پیشینهٔ تاریخی است.پیامبر(صلّی الله علیه و آله و سلّم) مردم را در جامعهٔ اسلامی به گونه‌ای تربیت فرمودند که همواره مراقب اعمال و رفتار صاحبان قدرت و ثروت باشند.قیام و مبارزهٔ شخصیتهای موجّه تاریخ اسلام در برابر دولتهای جائز نیز برخاسته از تربیت دینی آنها بود.قیام امام حسین(علیه السّلام) نمونهٔ بارزی از تلاش و مجاهدت در راه احیای این فریضهٔ مهم اسلامی است.
نظارت در عرصهٔ سیاست،به منظور جلوگیری از طغیان انسانهای قدرتمند و ثروتمند است.از این رو،دلتمردان جامعه بیش از شهروندان،نیازمند نظارت و مراقبتند.در فلسفهٔ سیاسی اسلام،در درجهٔ نخست،قدرت در اختیار شخص معصوم(علیه السّلام) قرار می‌گیرد تا احتمال انحراف و لغزش به صفر برسد و حقوق مردم به طور کامل در عرصهٔ اجتماعی تأمین شود.در مراحل بعد و در صورت فقدان شخص معصوم،رهبری جامعه به کسانی سپرده می‌شود که از عدالت و تقوای بالایی برخوردار باشند.شخص عادل هر چند از خطا مصون نیست،اما از فساد و سوء استفاده مصون است.لااقل این اطمینان هست که فارغ از اهرمهای نظارتی بیرونی،صاحبان قدرت از مهار درونی برخوردارند تا آنها را از وسوسهٔ قدرت و ثروت مصون بدارد.
فقیه بزرگ،شهید ثانی(ره)،در توضیح مفهوم امر به معروف و نهی از منکر فرموده است:«امر به معروف،وادار کردن دیگران به پیروی از اوامر پروردگار است،به زبان باشد یا به عمل؛نهی از منکر،مانع شدن از انجام گناهان است،آن هم به زبان باشد یا به عمل.(صدوق،۸۴۳۱،ص ۷۳۱)
در تعریف دیگر،امر به معروف؛یعنی برانگیختن و فرمان دادن به چیزی که نزد عقل یا شرع (یا هر دو)خوب و مطلوب دانسته شده و نهی از منکر؛یعنی بازداشتن و منع کردن از آنچه نزد عقل و شرع،بد و ناپسند شمرده شده است.
امر و نهی در دانشگاه‌ها از ضرورت و جایگاه مهم تری برخوردار است؛چرا که دانشگاهیان، به عنوان سرمایه‌های جامعه،در آینده مشاغل و مناصب کشور را در دست خواهند گرفت.نهادینه شدن امر و نهی در دانشگاه‌ها،سلامت و سعادت آینده کشور را تضمین خواهد کرد و عدم تحکیم«امر و نهی»در دانشگاه‌ها،زوال و نابودی جامعه را در بلند مدّت موجب خواهد شد.
با توجه به جایگاه ویژه و مهم امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها و دستاوردهای گرانسنگ آن،در این نوشتار پژوهشی برآنیم تا این موضوع مهم را مورد ارزیابی قرار دهیم.

آثار امر به معروف و نهی از منکر

دربارهٔ اینکه امر به معروف و نهی از منکر چه آثاری در زندگی فرد و اجتماع به جا گذاشته و چه دگرگونی‌های ارزشمندی را پدید می‌آورد،روایات بسیاری وجود دارد که بنابر مقتضای حال،در برخی از آنها به ذکر آثار متعدد و در دستهٔ دیگر به بیان یک اثر از آن آثار پرداخته شده است.در این بخش به تبیین احادیث و آثار ذکر شده در آن،اقدام شده و هدف،شناساندن آثار حیاتبخش و سازندهٔ این واجب بزرگ الهی است.
از حضرت امام حسین(علیه السّلام)به نقل از امیر المؤمنین(علیه السّلام)چنین رسیده است که فرمودند:
«هرگاه امر به معروف و نهی از منکر انجام و برپا داشته شود،همهٔ واجبهای الهی،از ساده و دشوار آن،به پا داشته می‌شوند و این بدان سبب است که امر به معروف و نهی از منکر،مردم را به اسلام می‌خواهند،مظالم(و حقوق مردم)را بدانان برمی گرداند،با ستمگر به مخالفت برمی خیزد،فی و غنائم را(آنگونه که باید)تقسیم می‌کند و صدقات را از محل(و منبع)آن گرفته و در جای خودش به مصرف می‌رساند.(ابن شعبه حرّانی، ۳۶۳۱،ص ۱۴۲؛حر عاملی،۱۹۳۱،ج ۱۱،ص ۳۰۴؛مجلسی،۳۰۴۱،ج ۰۰۱،ص ۹۷)
اینک به شرح واژه‌های فوق و توضیحی مختصر پیرامون هر یک پرداخته می‌شود.

برپا شدن واجبات

«استقامه الفرائض»؛یعنی به پا بودن و انجام شدن واجبات،که یکی از آثار ارزشمند انجام امر به معروف و نهی از منکر است.با امر به معروف و نهی از منکر نه تنها می‌توان از کم رنگ شدن ارزشهای اسلامی جلوگیری کرد،بلکه می‌توان در جهت توسعه و گسترش آن حرکت کرد.با امر به معروف،دیگر واجبات الهی جامهٔ عمل به خود می‌پوشد؛۱زیرا اینها خود از بهترین مصادیق «معروف»هستند و امر به آنها؛یعنی توصیه به عمل به آن واجبات.
در جامعه‌ای که یکدیگر را به انجام نماز،روزه،امانتداری،درستکاری و...سفارش کنند، ابتدایی‌ترین اثر مستقیم و مثبت روانی،اهمیت قائل شدن برای این واجبها خواهد بود؛همه واجبها، چه ساده اش و چه دشوارش.در چنین جامعه‌ای نه تنها برپایی واجبات الهی،عملکرد اساسی آن به شمار خواهد رفت،بلکه به مصداق«به سوی آمرزش پروردگارتان بشتابید»(آل عمران،آیه ۳۳۱)و«به (۱).امام صادق(علیه السّلام):«[امر به معروف و نهی از منکر]واجب بزرگی است که به واسطهٔ آن واجبات دیگر(همه واجبات) ثبات می‌یابد».(حر عاملی،۱۹۳۱،ج ۱۱،ص ۵۹۳)
سوی آمرزش پروردگارتان پیشی گیرید»(حدید،آیه ۱۲)،در انجام اعمال شایسته،خواه واجب و خواه مستحب،از یکدیگر پیش و برای رسیدن به رضوان و غفران الهی شتاب و سرعت می‌گیرند.

دعوت به اسلام

امر به معروف و نهی از منکر،مردم را به اسلام و ارزشهای آن فرا می‌خواند و به«حیات طیبه»و پاکیزه‌ای که در پرتو درخشش اسلام و عمل به فرامین و دستورات آن حاصل می‌شود،دعوت می‌کند.آنچه اسلام برای انسان می‌خواهد،چیزی جز سعادت در دنیا و آخرت و رضوان الهی نیست:«ای کسانی که ایمان آورده‌اید،آنگاه که خداوند و پیامبر(صلّی الله علیه و آله و سلّم) شما را به چیزی می‌خوانند که«احیاگر»شماست،بدان تن در دهید و آن را بپذیرید».(آل عمران،آیه ۴۲)

رد مظالم(پرداخت حقوق دیگران)

مظالم جمع مظلمه است؛یعنی آنچه به ظلم و ستم از کسی گرفته شده باشد،که معمولا در حقوق مالی متصوّر است؛یا ظلم و ستمی که به کسی وارد کرده باشد،که هم در حقوق مالی و هم غیر آن مطرح است.به طور مثال،اگر مالی را از کسی به زور ستانده یا به سرقت برده باشد یا عدم پرداخت حقوق واجب شرعی که بر عهدهٔ اوست؛مانند خمس،زکات،خرج زن و فرزند،پرداخت دیه و...همهٔ این موارد«مظلمه»به شمار می‌آیند.همچنین در مسائل غیر مالی،مانند اینکه شخصیت و آبروی کسی را با غیبت،تهمت،فحش و دشنام،و...کم اعتبار یا بی اعتبار ساخته باشد؛این نیز مظلمه به حساب می‌آید.اگر کسی چنین حقوقی به عهده اش باشد،باید آن را رد یا درخواست بخشش کند و چنانچه نسبت به وظیفه اش از سر جهل و ناآگاهی یا قلدری و خودسری بی توجه باشد،با امر به معروف و نهی از منکر می‌توان او را نسبت به وظیفه و مسئولیت سنگینی که در دنیا و آخرت در برابر«حق الناس»دارد،متوجه و او را وادار به پرداخت و ادای حقوق دیگران کرد.

مخالفت با ستمگران

با امر به معروف و نهی از منکر می‌توان به مبارزه با ستم و ستمگران برخاست،از هر قسمی که باشد؛زیرا ظلم و ستم را اگر نسبت به شخص ظالم بسنجیم،یک تقسیم و اگر نسبت به مظلوم سنجیده شود،تقسیم دیگری دارد و نیز در امور مالی،تقسیماتی و در غیر آن و کیفیت و شدّت و ضعف آن نیز تقسیماتی دیگر دارد.
برخی از حکما(راغب اصفهانی،۲۶۳۱،در ماده ظلم،ص ۶۱۳)گفته‌اند:
ظلم بر سه گونه است:نخست،ظلم بین انسان و خداوند متعال(-ظلمی که انسان بر پروردگار و هستی بخش خود روا دارد)که بالاترین این ستم،کفر ورزیدن و روی آوردن به شرک و نفاق است و در همین ارتباط خداوند فرمود:«همانا شرک ستم بزرگی است»(لقمان،آیه ۳۱).
دوم،ستمی که بین انسان و مردم باشد و مقصود پروردگار از این قبیل آیات،همین قسم است که می‌فرماید:«پاداش یک بدی،به مانند آن است...و خداوند ستمگران را دوست ندارد(شوری،آیه ۰۴)».(که بیش از این مقدار حق خویش قصاص کرده یا ضربه زنند)یا مانند این فرمودهٔ خداوند:«هر کس به ظلم(و ناحق)کشته شده است(برای ولی او حق قصاص قرار دادیم)».(اسرا،آیه ۳۳)
سوم،ظلم بین انسان و خودش،(به خودش ستم کند)و مقصود از این آیه همین معنی است که فرموده:«برخی از اینان بر خویش ستم کننده‌اند».(فاطر،آیه ۲۳)
گمان بر این است که این حکیم،سخن خویش را از کلام امیر المؤمنین علی(علیه السّلام)گرفته باشد در آنجا که فرموده‌اند:
«آگاه باشید که ستم بر سه گونه است:(اول)ستمی که بخشوده نمی‌شود و(دوم)ستمی که(بدون مجازات)به حال خود رها نمی‌شود و(سوم)ستمی که بخشیده می‌شود و بازخواست ندارد.اما ستمی که بخشیده نمی‌شود،شرک به خداوند است.خداوند می‌فرماید:خداوند از شرکت به خودش در نمی‌گذرد(نسا،آیه ۸۴).اما ستمی که بخشیده می‌شود،ظلمی است که بنده با گناهان کوچک بر خود روا داشته است و اما ظلمی که (بدون مجازات)به حال خود رها نمی‌شود(و مجازات در پی دارد)،ستم برخی از بندگان به برخی دیگر است».(نهج البلاغه،خطبه ۶۷۱)
به هر حال،با امر به معروف و نهی از منکر،ظلم و ستم و اقسام آن و گناه بودن آنها،شناسانده می‌شود و فرد ظالم و ستمگر را وادار به دست کشیدن از ظلم و پذیرفت حق می‌کند و وظیفهٔ هر مسلمان است که به یاری مظلوم شتافته و ظالم را محکوم کند.

گرفتن صدقات از منابع آن و مصرف در موارد تعیین شده

با امر به معروف می‌توان صدقات ۱(زکات)را از منابع آن جمع کرده و در موارد مربوط به مصرف رساند.ابتدا باید این معروف(زکات)را به مردم شناساند و آنگاه(در صورت وجود شرایط وجوب زکات)آنان را به پرداخت زکات مال زکوی تشویق و وادار کرد.با امر به معروف می‌توان پس از جمع آوری زکات،آن را در موارد شرعی آن به مصرف رساند،نه در جای دیگر.موارد مصرف زکات در آیه ۰۶ سوره توبه چنین بیان شده است:
«زکات مخصوص فقرا و مساکین و کسانی که برای جمع آوری آن کار می‌کنند و کسانی که برای جلب قلوبشان اقدام می‌شود و برای(آزادی)بردگان،پرداخت قرض بدهکاران و در راه خدا(کارهای خیریه و عام المنفعه)و واماندگان در راه(کسانی که در غربت مال خویش را از دست داده‌اند و سرگردان مانده‌اند)است و این یک فریضهٔ (مهم)خداوندی است و خداوند دانا و حکیم است».
بنابراین، مصرف زکات در هشت مورد ذکر شده است که عبارتند از:
الف) فقرا؛کسانی که درآمد سالانه آنان کفاف مخارج سالانه آنها را نمی‌کند.
ب)مساکین؛آنها که وضعیت اقتصادی آنان از فقیر هم بدتر است.
ج)کسانیکه برای جمع آوری زکات مأمور می‌شوند،می‌توانند حق الزحمهٔ خویش را از زکات بردارند.
د)کسانی که مسلمان نیستند،ولی می‌شود با محبت به آنها قلب و دلشان را به اسلام متمایل کرد و زمینهٔ اسلام آوردنشان را فراهم ساخت.
هـ)خرید بردگان و آزاد کردن آنها.
و)بدهکارنی که از ادای دین خویش عاجز و ناتوانند.
ز)هزینه کردن در کارهای خیر و عام المنفعه،مانند مدرسه سازی،بیمارستان،دانشگاه،نشر و تبلیغ اسلام و...
ح)هزینه رسیدن به محل و وطن کسی که در دیار غربت،مال خویش را گم کرده و درمانده شود.
(۱).مجمع البحرین:صدقه آن است که بدون عوض و با قصد قربت می‌پردازند و زکات و منذورات و کفارات و...از مصادیق آن است.

امنیت اعتقادی و اجتماعی

در جامعه‌ای که امر به معروف و نهی از منکر مورد توجه باشد؛ارزشها تبلیغ و از ضد ارزشها پرهیز شود و معروف و منکر به مردم شناسانده شود،یک«امنیت اعتقادی»حاصل می‌شود.چنین جامعه‌ای در پرتو اندیشه‌ای صحیح اسلامی،از دستبرد انحرافات و کژی های«منحرفان و دزدان اندیشه»مصون و محفوظ مانده و در نتیجه،جایی برای نفوذ آنان باقی نخواهد بود؛زیرا هیچ نوعی میکروب و ویروسی تا«زمینه»نداشته باشد،میدان فعالیت و رشد پیدا نمی‌کند.افکار و اندیشه‌های خطرناک و گمراه کننده نیز تا زمانی که زمینه‌ای برای عرضهٔ خویش نیابند،نمی‌توانند خودنمایی کنند و تا هنگامی که امر به معروف و نهی از منکر،همه جانبه و فراگیر و صحیح اجرا شود،هرگز چنین زمینه‌ای به وجود نمی‌آید و اعتقادات حقّهٔ مردم از دستبرد شیاطین در امان خواهد بود.
نتیجه اینکه،با امر به معروف و نهی از منکر،هم زمینه برای پدید آمدن،رشد و توسعهٔ افکار انحرافی(که وسیله‌ای برای ضربه زدن به افکار و اندیشه‌های اسلامی است)به وجود نمی‌آید و هم عظمت ارزشها محفوظ خواهد ماند و منکرات،«قبیح»شمرده خواهند شد و حداقل،گرایش غالب به سمت«منکرات»نخواهد بود تا زمانی که اعتقاد به قبح آن از میان برود و زمینهٔ نابودی اعتقادات فراهم شود.

حلال شدن درآمدها

تردیدی نیست که اسلام عزیز به مسئلهٔ خورد و خوراک از طریق حلال و مشروع،اهمیت بسیاری داده و سفارش و توصیهٔ فراوان کرده است.برای حرام خواری،اثرات وضعی منفی در نطفه و بعد روانی انسان قائل شده و در مقابل،برای امر معاش از طریق حلال،اثرات مثبتی تبیین کرده است.
همچنین،اثرات حرام خواری را در عدم پذیرش طاعات و عبادات مسلمان و نیز گرفتاری‌های دیگری که در دنیا و آخرت، گریبان گیرشان خواهد شد، بیان کرده است که بیان نها بحث مبسوطی را می‌طلبد و از موضوع این نوشتار خارج است.در اینجا روایت می‌فرماید که با امر به معروف و نهی از منکر،درآمدها حلال می‌شود.

عمران و آبادانی زمین

یکی دیگر از ثمرات برجستهٔ امر به معروف و نهی از منکر،آبادانی و عمران زمین عنوان شده است.مقصود از این تعبیر ممکن است یکی از دو مورد ذیل یا هر دو باشد.
الف)وقتی در جامعه‌ای امر به معروف و نهی از منکر صورت پذیرفت و ارزشها تبلیغ و به آنها عمل شد،به طور طبیعی آثار آن که فراوانی برکات الهی است،محقق خواهد شد.ولی اگر چنین نباشد و گناهان رواج یابد و از آن جلوگیری به عمل نیاید،آثار منفی،از جمله خسکسالی و قحطی و نابودی زمین را به دنبال خواهد داشت.بنابراین،یکی از اثرات معنوی امر به معروف و نهی از منکر،آباد شدن زمین و ازدیاد برکات الهی بر مردم خواهد بود.
ب)امر به معروف،تبلیغ کارهای خوب و پسندیده است و یکی از کارهای پسندیده و ارزشمند در اسلام،احیای صنعت کشاورزی و آباد کردن زمین از این طریق است.بدیهی است در جامعه‌ای که به این امر پسندیده توجه شود،زمین آباد و احیا خواهد شد.

انتقام از دشمنان اسلام

کفّار و منافقین دو گروه از دشمنان اسلام هستند که همواره در پی فرصتی مناسب برای ضربه زدن به اسلام و مسلمین بوده‌اند و در زمانهای مختلف،کینه و عداوت عمیق خویش را نسبت به اسلام ابراز کرده‌اند.آنان نمی‌خواهند اسلام و مسلمین قدرتمند باشند.لذا برای تضعیف اسلام نقشه‌های پیچیده،سرمایه‌های گزاف و بودجه و امکانات ویژه در نظر گرفته‌اند.آنان برای رسیدن به اهداف پلید خود از راه‌های مختلف به میدان می‌آیند،که مهم‌ترین آنها،تهاجم فرهنگی همه جانبه و در ابعادی وسیع،با استفاده از امکانات تبلیغاتی گسترده و پیشرفته است.
امر به معروف و نهی از منکر به مسلمین قوّت قلب می‌دهد و آنان را برای مبارزهٔ همه جانبه با دشمنان آماده نگه می‌دارد و بسیاری از تهاجمات فرهنگی،سیاسی و...را خنثی می‌سازد و این چیزی جز انتقام از دشمن نمی‌تواند باشد.

صلاح امور دین و دنیا ==

با امر به معروف و نهی از منکر می‌توان کارها را اصلاح کرد و در مسیر صحیح قرار داد.اگر چنین شود،یک«اصلاح عمومی»صورت می‌پذیرد که از آثار پربرکت اجرای این فریضهٔ بزرگ الهی است.فاطمه زهرا(س)،در یکی از خطبه‌های خویش توجه مسلمین را به همین معنی جلب کرده‌اند:
«خداوند ایمان آوردن را برای پاک کردن انسان از شرک،نماز را برای دوری جستن و پاکی از کبر(و غرور)،زکات را برای فراوان شدن رزق و روزی،روزه را برای ثابت ساختن(و محکم کردن)اخلاص،حج را برای استحام دین،جهاد را به خاطر عزّت اسلام و امر به معروف را برای اصلاح عموم مردم واجب کرده است».(حر عاملی،۱۹۳۱، ج ۱،ص ۴۱؛با اندکی اختلاف در:نهج البلاغه،حکمت ۲۵۲ و نیز:آمدی،۰۶۳۱،ج ۴،ص ۱۵۴)
بدیهی است تا زمانی که منکرات قبح خود را از دست ندهند و اعمال خوب و شایسته،ارزش خود را حفظ کنند،جریان عمومی و غالب در بین مردم،گرایش به خوبی‌ها و پرهیز از منکرات خواهد بود.لذا گوشزد کردن ارزشها و عظمت آنها و بیان کردن قبح و بدی منکرات،در این گرایش نقش و تأثیر فراوانی خواهد داشت.البته برای رسیدن به این موقعیت،باید امر به معروف و نهی از منکر به صورت همگانی و همه جانبه،از مراحل ابتدایی تا بالاترین مراحل(که برخورد از موضع قدرت است)به خوبی اجرا شود.

دلگرمی مؤمنان، خواری دشمنان

عنوان فرق برگرفته از برخی روایات است که دربارهٔ اثرات سازندهٔ امر به معروف و نهی از منکر وارد شده است.حضرت علی(علیه السّلام) می‌فرمایند:«جهاد بر چهار پایه قرار دارد:
۱.امر به معروف؛
۲. نهی از منکر؛
۳.پایداری در جبهه ها؛
۴.دشمنی با فاسقین (آنان که از اطاعت خداوند خارج شده‌اند).
هر کس امر به معروف کند،پشت مؤمن را محکم ساخته است و هر کس نهی از منکر نماید، بینی کافر را به خاک مالانده است». (آمدی،۰۶۳۱،ص ۸۴۲)
آنچه در این روایت آمده،از نقطه نظر«روانی»دارای اهمیت ویژه‌ای است؛زیرا وقتی انسان مؤمن ببیند که در راستای اعتقادات مذهبی،در اجتماعی تبلیغ و عمل به ارزشها،سفارش و توصیه می‌شود،نسبت به اعتقادات خویش راسخ تر می‌شود و با دلگرمی بیشتری به انجام کارهای شایسته اقدام می‌کند و مصمّ تر و قوی تر به حرکت الهی خویش در جهت ثبات اسلام ادامه می‌دهد.در نقطهٔ مقابل،آن کس که در پی منکرات و آلودگی هاست،زمانی که مشاهده کند هر جا که می‌خواهد گامی خلاف بردارد،مراقب او هستند و او را از آن عمل ناپسند بازداشته،سرزنش و ملامتش می‌کنند،بدیهی است که گونه‌ای شکست روحی و روانی در او پدید می‌آید و از پیگیری،کارهای ناشایست دلسرد می‌شود.
بنابراین،امر به معروف و نهی از منکر،مؤمن را در راهی که دارد(راه خدایی)راسخ تر و محکم تر کرده،دشمنان را در رسیدن به نقشه‌های پلید خویش که به فساد کشاندن مسلمانان و به ویژه نسل جوان است،ناکام می‌کند.

شرکت در ثواب اعمال

اگر فرد یا افرادی به واسطهٔ امر به معروف و نهی از منکر،به کارهای خوب و شایسته روی آورند و بدان گردن نهند،شخص آمر به معروف در ثواب آن اعمال شایسته شریک است. البته این بدان معنا نیست که از ثواب عاملان خیر کاسته و ثواب عمل به دو قسم تقسیم شود، بلکه مقصود این است که به هر مقدار که آنان برای عمل خود ثواب می‌برند،به همان اندازه هم آمر به معروف از ثواب برخوردار خواهد بود.این مطلب در روایات متعددی تصریح شده است(حر عاملی،۱۹۳۱،ج ۱۱،ص ۸۹۳).در مقابل نیز،چنانچه شخصی دیگران را وادار به کارهای ناپسند کند یا آنان را به آن سمت رهنمایی کند،در گناه عمل زشت آنان شریک خواهد بود.

دنیا و آخرتی سودمند

امیر المؤمنین علی(علیه السّلام)فرمودند:«هر کس سه خصلت و ویژگی را داشته باشد،دنیا و آخرتش سالم (و سودمند) خواهد بود:کسی که امر به معروف کند و خودش نیز به آن گردن نهد؛کسی که نهی از منکر کند و خود نیز بدان روی نیاورد؛کسی که حدود الهی را محافظت و پاسداری نماید».(صدوق،۰۰۳۱،ص ۰۳۱)
دنیای سالم؛ یعنی دنیایی که در آن زمینهٔ رشد و تعالی به سوی کمال مطلق فراهم است و یکی از این زمینه‌ها،وجود محیطی پاک و دور از گناه است که زمینه را برای رشد انسانها و انسانیت، خیلی بهتر،آماده تر و سریع تر می‌سازد.

راهکارهای عملی پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکردر دانشگاه‌ها

تشکیل ستاد ویژه در دانشگاه‌ها جهت ترویج امر به معروف و نهی از منکر

یکی از اقدامات عملی و مؤثّر در اشاعه و گسترش امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها، تشکیل ستاد ویژه در تمامی مراکز آموزش عالی است.در این ستاد،برنامه‌های بلند مدّت و کوتاه مدّت ترویج امر به معروف و نهی از منکر تحلیل و مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.در حقیقت؛ سیاستگذاری کلان امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها در این ستاد نهادینه و ترویج می‌شود.تجربه نیز نشان داده است که دانشگاه‌هایی که در این زمینه کار کرده‌اند،موفق تر از سایر مراکزی بوده‌اند که فاقد چنین ستادی بوده‌اند.

برگزاری مسابقات دانشجویی جهت ترویج امر به معروف و نهی از منکر

اصولا کلمه«مسابقه»از بار روانی و تبلیغاتی بالایی برخوردار است که می‌تواند در جذب مخاطبان بسیار مؤثّر و تأثیرگذار باشد.در این زمینه می‌توان کتابی را با محتوای«امر به معروف و نهی از منکر»انتخاب و با طرح سؤالاتی از آن،ذهن دانشجویان را به موضوع مورد نظر سوق داد.سؤالات مسابقه می‌تواند تستی یا تشریحی باشد و قالب آن به شکل حضوری و غیر حضوری برگزار شود. در مجموع با برگزاری این قبیل مسابقات،به هدف اصلی خود که پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌هاست،خواهیم رسید.

برگزاری مسابقات مقاله نویسی با هدف احیای امر به معروف و نهی از منکردر دانشگاه‌ها

راهکار مؤثّر دیگر در پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها،برگزاری مسابقات مقاله نویسی در بین دانشجویان است.در فراخوانهای مقالات،ذهن و تلاش دانشجویان را به»امر به معروف و نهی از منکر»سوق می‌دهیم و این خود حرکتی مثبت در مطالعه و تحقیق بیشتر دانشجویان می‌شود.پس از اعلان این فراخوانها،دانشجویان برگزیده مورد تشویق قرار می‌گیرند و آثارشان در مجموعه‌ای منتشر و در بین دانشجویان توزیع می‌شود.این عمل یکی از اقدامات مؤثّر در پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها به شمار می‌رود.

خاکسپاری شهدای گمنام در تمامی دانشگاه‌های کشور

سراسر دوران با شکوه دفاع مقدّس،درس امر به معروف و نهی از منکر است.بسیاری از شهدای دفاع مقدّس،مظلومانه به شهادت رسیدند و گمنام مانده‌اند.جا دارد در تمامی دانشگاه‌ها کشور تعدادی از این شهدا به خاک سپرده شوند و نماد ایثاری بر مزار آنان ساخته شود و چه قدر شایسته است که این نماد در محل ورودی درب دانشگاه‌ها واقع شود که دانشجویان موقع ورود و خروج از دانشگاه،نگاهی به آن بیندازند.این اقدام قطعا تأثیر خود را در احیای فریضهٔ امر به معروف و نهی از منکر نزد دانشجویان خواهد گذاشت.

تبیین فرهنگ عاشورا جهت اعتلابخشی به مفاهیم امر به معروف و نهی از منکر

نهضت عاشورا مکتب الهام بخش و عبرت آموزی برای همهٔ کسانی است که در پی زندگانی آرمانی الهی اند.این نهضت الهی برای آنان که حیات طیبهٔ قرآنی را می‌جویند،اسوه است.عاشورا جریان ستیز دائم حق با باطل است؛ستیز دائم نور با ظلمت.نهضت عاشورا حادثهٔ دیروز نیست، بلکه حادثهٔ عبرآموز امروز،فردا و فرداهاست.بی تردید اساسی‌ترین عاملی که می‌تواند هجمه‌های گسترده و مخرّب فّناوری اطلاعات را خنثی و بی تأثیر کند،نهادینه شدن فرهنگ عاشورا را در بین جوانان و نوجوانان و دانشجویان است.تبیین فرهنگ عاشورا؛یعنی اشاعه و گسترش امر به معروف و نهی از منکر که راهکار و اقدامی اساسی در اعتلابخشی به امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها به شمار می‌رود.

بهره گیری از سلاح قدرتمند نماز

نماز حلقهٔ اتصال انسان خاکی با پروردگار هستی و آرامش بخش و مهذّب کنندهٔ جوان و نوجوان از پلیدی‌ها و ناپاکی هاست. جوان و دانشجوی نمازخوان دیگر سراغ گناه نمی‌رود و گناه در چنین جوانی نفوذناپذیر است.اگر دانشگاه بتواند فرهنگ عظیم نماز را در دانشجویان مستحکم و پایدار کند،راهکار و اقدامی عملی در پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر دانشگاه‌ها برداشته خواهد شد.به واقع؛توسعه و گسترش فرهنگ نماز،خود از مصایق امر به معروف و نهی از منکر در همهٔ ابعاد آن محسوب می‌شود.

استفاده از جملات کوتاه در فضاهای پرتردد در دانشگاه‌ها

راهکار و اقدام عملی و مؤثّر دیگر در پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها، استفاده از جملات کوتاه و تأثیرگذار در فضاهای پرتردد محوطهٔ داخلی دانشگاه‌هاست.این اقدام از آن جهت مؤثّر است که در ذهن دانشجویان اثر می‌گذارد و آنان را برای لحظه‌ای هر چند کوتاه به تفکّر و تأمّل وامی دارد.اصولا برای آنکه در اشاعه و توسعهٔ فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها موفق ظاهر شویم،باید از تمامی ابزارها و شیوه‌ها بهره گیریم که استفاده از جملات کوتاه در فضاهای پرتردد دانشگاه‌ها یکی از آن اقدامات مؤثّر و تأثیرگذار است.

تبیین و تشریح آثار فرهنگ مخرّب ابتذال

در نقطهٔ مقابل معروف،منکر قرار دارد.کسانی که مخالف توسعهٔ معروف در جامعه هستند،از موافقان منکرات محسوب می‌شوند.اگر دستاوردها و ثمرات بی شمار اصل امر به معروف و نهی از منکر برای دانشجویان تبیین و تشریح شود و آثار فرهنگ مخرّب ابتذال برای آنان به خوبی توضیح داده شود،دیگر به هیچ عنوان حاضر به ترک این اصل وزین اسلامی نخواهند بود.

تقویت ایمان و تقوای الهی در دانشجویان

ایمان در لغت به معنای ایمنی،اطمینان و آرامش است و در فرهنگ اسلامی به نوعی تسلیم و پذیرش قلبی گفته می‌شود که از شناخت واقعیات ماورای طبیعی،چون خداوند پدید می‌آید و پایبندی به تمام یا بخشی از فرمانهای الهی را به ارمغان می‌آورد.
انسان با ایمان و تقوا،به نظام هستی خوش بین بوده،به اداره کنندهٔ آن اعتماد دارد و با آرامش، اطمینان درونی و امید زندگی می‌کند؛زیرا اداره کنندهٔ جهان و انسان را حقیقتی دانا،حکیم،توانا، بخشنده،خیرخواه و...می‌داند.نه نادان و ناتوان است تا انسان نگران شود و نه تنگ نظر و بخیل تا زمینهٔ اضطراب انسان فراهم آید.یقینا تقویت ایمان و تقوای الهی در دانشجویان،راهکاری عملی در پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشجویان است.

برقراری سفرهای زیارتی برای دانشجویان آمر به معروف و ناهی از منکر

مسئولان دانشگاه،جهت آنکه مشارکت دانشجویان در احیای فریضهٔ امر به معروف و نهی از منکر را افزایش دهند،می‌توانند از ابزارهای تشویقی بهره گیرند.یکی از این اقدامات،ترتیب دادن سفرهای زیارتی برای دانشجویان آمر به معروف و ناهی از منکر است.این سفرهای زیارتی می‌تواند حج عمره،عتبات عالیات،سوریه،مشهد و سایر اماکن مذهبی باشد.این اقدامی در پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها بسیار مؤثّر است

نمایش فیلمهایی با مضامین احیای امر به معروف و نهی از منکر برای دانشجویان

امروزه فیلم یکی از ابزارهای مهم و تأثیرگذار در تبلیغات به شمار می‌رود و تجربه نشان داده است که جوانان و دانشجویان از فیلم تأثیر زیادی می‌پذیرند.بنابراین،بسیار مناسب و شایسته خواهد بود که بتوان از این شیوهٔ هنری در جهت احیای فریضهٔ امر به معروف و نهی از منکر بهره گرفت. نمایش رایگان فیلمهایی با این مضمون در سالنهای نمایش و در خوابگاهای دانشجویی،می‌تواند گامی عملی در پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها به شمار رود

به اجرا گذاشتن قوانینی جهت حمایت از دانشجویان آمر به معروف و ناهی از منکر

اقدام مؤثّر دیگر در پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها،تصویب قوانینی جهت حمایت از دانشجویان آمر به معروف و ناهی از منکر است.در این پروژه،دانشجویان فعال در این قلمرو شناسایی می‌شوند و آنانی که دارای سوابق ارشادی و تبلیغاتی بهتر و مؤثّرتری بوده‌اند، جهت حمایت به مراجع ذی صلاح معرفی می‌گردند.

اولویت بهره گیری از استادان دین مدار در دانشگاه‌ها

استادان نقش بسیار مهمی در جهت دهی فکری و اعتقادی دانشجویان دارند.استاد مؤمن و معتقد به مبانی اسلام،دانشگاهی را اصلاح و هدایت و استاد غیر معتقد و مغرض،دانشگاهی را گمراه و منحرف می‌کند.بسیار شایسته خواهد بود که در جذب مدرّسان دانشگاه،اولویت به کارگیری با استادان دین مدار و مؤمن باشد.یقینا تمامی کلاسهای درس استادان دین مدار،کلاسهای احیای امر به معروف و نهی از منکر خواهد بود و این اقدام؛یعنی پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها.

ترویج و اشاعهٔ آثار شهدای دانشجو و دانش آموز در دانشگاه‌ها

تاریخ دفاع مقدّس،حکایات عجیب و تکان دهنده‌ای از عشق راستین شهدا سراغ دارد که بهره گیری از آنها همچون چراغی هدایتگر،مسیر درست زندگی را به جوانان و دانشجویان نشان خواهد داد.لذا مطالعه در تاریخ دفاع مقدّس و احوالات و وصیت نامه‌های شهدا،سدّی مستحکم در برابر هجمه‌های مخرّب فنّاوری اطلاعات محسوب می‌شود.در جهت الگوبرداری از شهدا،جا دارد سخن امام خمینی(ره)را که بعد از شهادت نوجوان شهید«حسین فهمیده»بیان فرمودند،مرور کنیم:«رهبر ما آن طفل دوازده ساله‌ای است که با قلب کوچک خود،که ارزشش از صدها زبان و قلم ما بزرگ تر است،با نارنجک خود را زیر تانک دشمن انداخت و آن را منهدم کرد و خود نیز شربت شهادت نوشید».
بنابراین،قسمتی از تحقق امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها با ترویج و اشاعهٔ آثار شهدا صورت می‌گیرد که نباید از آن غفلت ورزید.

پرهیز از تندی و خشونت در امر به معروف و نهی از منکر

یکی از آداب اولیهٔ امر به معروف و نهی از منکر،پرهیز از تندی و خشونت در امر و نهی است. اصولا«تندی،خشونت و تحکّم»نتیجهٔ معکوس می‌دهد و با این شیوه نمی‌توان انسانی را هدایت کرد.بنابراین،بهره گیری از شیوه‌های نرم و مهربانانه در قالب دوستی،عشق و محبت،می‌تواند به نهادینه شدن امر به نهی منجر شود.به واقع؛باید پذیرفت که اجرای امر به معروف و نهی از منکر توسط نااهلان،به جز ضایع شدن این فریضه،دستاورد دیگری ندارد.مراقبت با اجرای درست این اصل،اقدامی عملی در پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها به شمار می‌رود.

تخصیص بخشی از تحقیقات دروس معارف به امر به معروف و نهی از منکر

درس معارف از دروس مشترک تمامی رشته‌های دانشگاهی به شمار می‌رود.با برنامه ریزی درست،منسجم و هماهنگ پیرامون این درس می‌توان نتایج قابل توجهی در توسعهٔ امر به معروف و نهی از منکر از آن استخراج کرد.یکی از این اقدامات،اختصاص بخشی از تحقیقات دروس معارف به امر به معروف و نهی از منکر است،این اقدام از آن جهت حائز اهمیت است که ذهن و تلاش دانشجویان را به موضوع معطوف می‌کند.این عمل،خود موجب اشاعه و ترویج امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها می‌شود.

فرهنگ سازی جهت تحقیق و آزمایش برای گزینش دوست

تمایل به دوست و دوستیابی در دوران جوانی شدّت بیشتری می‌یابد و معمولا جوانان و دانشجویان در این دوران،تأثیر بیشتری از دوستان دارند.امام علی(علیه السّلام)با توجه به نقش و اثر دوست در زندگانی ایشان،پیوسته بر لزوم آزمایش و تحقیق برای انتخاب دوست سفارش کرده‌اند.ایشان در روایتی فرمودند:«در اختیار براداران«دوستان»آزمایش را مقدّم بدار و احتیاط کن وگرونه اضطرار تو را به همراهی با اشرار ناچار سازد».(آمدی،۰۶۳۱،ص ۲۲۲)
در حدیث دیگر آمده است:«هر کس برادری را بعد از آزمایش کامل و نیکو،برگزیند، محبت او ادامه یابد و دوستی او محکم شود».(پیشین،ص ۵۳۲)این احادیث و ده‌ها حدیث مشابه دیگر که از پیشوایان دینی نقل شده‌اند،بر آزمودند،سنجیدن و تحقیق برای انتخاب و گزینش دوست فرمان داده و از اعتماد و اطمینان بر دیگران بدون آزمایش نهی و پیامدهای چنین کاری را ذکر کرده‌اند.
بنابراین،فرهنگ سازی جهت تحقیق و آزمایش برای گزینش دوست،راهکاری عملی در نهادینه شدن امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها به شمار می‌رود.

تبیین و تشریح معنای حقیقی زندگی

در تبیین معنای زندگی،باید به این نکته توجه داشت،که ما دو نوع جهان بینی در پیش رو داریم،که عبارتند از:
۱.جهان بینی و بینش مادی ۲.جهان بینی و بینش الهی در بینش مادی،انسان خود را همانند سایر موجودات(جماد،گیاه و حیوان)،پدیده‌ای کور و تصادفی می‌داند که به حکم طبیعت می‌بایست مدتی را بر روی کرهٔ خاکی بگذراند و سپس راهی دیار فنا و نیستی شود.این طرز فکر،به دنبال تحوّل بزرگ فکری در«فرهنگ غرب»رواج پیدا کرد و سبب شد که انسان به کلی از عالم معنا روی برتافته و تمام توجه خود را به سوی طبیعت مادی معطوف دارد.انسان بریده از خدا در چنین بینشی،امروزه به خوبی دریافته است که هیچ یک از چیزهایی که روزی آنها را کعبهٔ آمال خود قرار داده بود،نتوانسته او را خشنود کند و زندگی او را از پوچی و بیهودگی رها سازد.
اما در جهان بینی و بینش الهی که متّکی بر ایمان به خدا و عالم غیب است،قیافهٔ جهان برای ما دگرگون می‌شود.جهان سرد و ماشینی و بی روح که در بینش مادی وجود دارد،برای فرد با ایمان، جهانی زنده،هوشیار،آگاه و سرشار از روح و معناست که به زندگی انسان،روح و معنی و هدف می‌بخشد.ایمان به خدا نه تنها به زندگی معنا می‌بخشد و آدمی را از پوچی و بیهودگی و تنهایی و غربت رها می‌سازد،بلکه به آن روح و صفا،گرمی و حرارت و آرامش آمیخت با رضایت می‌دهد و شوق و حرکت در آن می‌آفریند.
مطمئنا تبیین و تشریح معنای حقیقی زندگی برای دانشجویان،از مصادیق عملی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها به شمار می‌رود.

فرهنگ سازی برای استفادهٔ درست از وسایل نوین ارتباطی و اطلاع رسانی

رایانه،اینترنت،ویدئو،سی دی‌های صوتی و تصویری،ماهواره‌ها و...،ابزارهای اطلاع رسانی برای رفاه و بهره گیی مناسب بشر می‌باشند که خود آنها،معلول تکامل و پیشرفت علوم گوناگون می‌باشند.این وسایل فی نفسه شرّ و منفی نیستند،بلکه ابزارهایی در خدمت بشریت هستند.اگر تمامی جوانان و دانشجویان،فرهنگ استفادهٔ درست و صحیح از وسایل نوین ارتباطی و اطلاع رسانی را بدانند و به دنبال بهره گیری منفی از آنها نباشند،آنگاه با وسعت دید و نگرش واقع بینانه‌ای به جهان خواهند نگریست و این وسعت دید،نگرش آنها را به دنیا دگرگون خواهد ساخت.در این صورت،هر یک از دانشجویان،محوری برای اصلاحات سازنده در سیستمهای اطلاع رسانی خواهند بود.برای مثال،بهره گیری درست و مناسب از اینترنت توسط دانشجویان، انقلاب عظیم علمی در آنان ایجاد خواهد کرد و آنان جایگاه خویش را در جهان علم بهتر ارزیابی خواهند کرد و این خود،محرّکی رو به جلو برای آنان در دنیای به سرعت پیش روندهٔ علم و دانش خواهد بود.
بنابراین،آموزش استفادهٔ درست از وسایل نوین ارتباطی و اطلاع رسانی،راهکاری عملی در پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها محسوب می‌شود.

الگو قرار دادن زندگانی پیامبران و ائمه معصومین(علیهم السّلام) برای دانشجویان

با توجه به اینکه پیامبران و ائمه(علیهم السّلام) کامل‌ترین و نمونه‌ترین انسانهای خلق شده در هستی می‌باشند، الگو قرار دادن آنان در تمامی مراحل زندگانی،گامی بلند در موفقیت و سربلندی سایرین در ادامهٔ مسیر درست حیات است.دانشجویان الگوبردار و عامل به سخنان پیامبران و اولیای الهی، پیاده سازان امر به معروف و نهی از منکر در محیطهای دانشگاهی به شمار می‌روند.

تبیین و تشریح فرهنگ خودی،ملی و اسلامی برای دانشجویان

بسیاری از تغییر مسیرها در زندگانی به ویژه برای دانشجویان از آن جا ناشی می‌شود که جوان و دانشجو فکر می‌کند که فرهنگ غربی بهتر و برتر از فرهنگ خودی و اسلامی است،از این جهت سعی می‌کند خود را همرنگ و همشکل آنان جلوه دهد تا احساس خلاء و ناتوانی ننماید. دانشجویان اگر دریابند که ما چه قدر پرمحتوا،با سابقه،متمدن و عظیم هستیم،هرگز دست نیاز و تکدی به سوی فرهنگ سراسر مادی غرب دراز نخواهند کرد،و یقینا بمباران تبلیغاتی وسایل نوین ارتباطی بر روی چنین دانشجویانی کارساز نخواهد بود.
بنابراین تشریح فرهنگ خودی،ملی و اسلامی برای دانشجویان،اقدام عملی دیگر در پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها محسوب می‌شود.

احیا و تقویت روحیه و فرهنگ بسیجی

فرماندهی معظم کل قوا حضرت آیت اللّه خامنه‌ای در تبیین فرهنگ بسیجی چنین می‌فرماید: «فرهنگ بسیجی،فرهنگ معنویت است،فرهنگ شجاعت است،فرهنگ غیرت است،فرهنگ استقلال و آزادی است،فرهنگ اسیر خواستهای حقیر نشده است.خواستهای زندگی برای همه مهم است، اما آنچه مهم تر است آرمانهاست،ارزشهاست،هدف است، آنها را باید مقدّم داشت» (خامنه‌ای،۷۶۳۱،ص ۴۴۱). به واقع؛ فلسفهٔ وجودی بسیج، حفاظت از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن در برابر هر نوع تهدیدی،اعم از تهدیدهای فرهنگی،امنیتی،نظامی و...است حفظ و رونق این تفکّر،تضمین کنندهٔ عزّت،استقلال و حیات دینی ماست.پس احیا و تقویت روحیه و فرهنگ بسیجی؛یعنی احیای امر به معروف و نهی از منکر در محیط دانشگاه.

احیا و تقویت غیرت دینی در دانشجویان

غیرت و جوانمردی از ویژگی‌های هر فرند رشد یافته در جامعهٔ اسلامی می‌باشد.منظور از غیرت دینی آن است که دانشجویان و جوانان جامعهٔ اسلامی نسبت به مسائل اخلاقی و دینی جامعه و ترویج احکام و معارف الهی حساسیت داشته باشند.اگر در جامعه و دانشگه اعمالی صورت می‌گیرد که با احکام اسلامی و الهی مطابقت ندارد،در برابر آن از خود عکس العمل نشان دهند. نماد عینی و کلی غیرت دینی در عصر حاضر،موضع گیری شجاعانهٔ حضرت امام(ره)در تألیف کتاب آیات شیطانی توسط سلمان رشدی کافر است.ایشان پس از انتشار کتاب یاده شده که در آن به وجود مبارک حضرت ختمی مرتبت(صلّی الله علیه و آله و سلّم) توهین شده بود،فتوای قتل سلمان رشدی را صادر فرمودند و بر اجرای آن اصرار ورزیدند.دانشجوی سرشار از غیرت دینی هرگز در برابر ناهنجاری‌های دانشگاه بی تفاوت نخواهد ماند،بلکه در برابر زشتی‌ها و ناپاکی‌های اخلاقی و اجتماعی،به دور از هرگونه تساهل و تسامح به تکالیف الهی خویش عمل می‌کند.

احیا و تقویت راهبرد انتظار در دانشجویان

شیعه در طول حیات خویش با دو نگاه همراه بوده است:«نگاه سرخ»و«نگاه سبز»با یکی قیام می‌کند و با دیگری آن را استمرار می‌بخشد.اگر دانشگاه و جامعه بتوانند به خوبی فرهنگ انتظار را در جوانان و دانشجویان،تبیین،تشریح و نهادینه کنند،نفوذ و تخریب دانشجوی منتظر مصلح کل،کاری بس دشوار و امر ناممکن است.به واقع؛با تقویت و نهادینه شدن این فرهنگ،نفوذ فرهنگ ابتذال امری ناممکن می‌باشد.پس احیا و تقویت راهبرد انتظار در دانشجویان،روش تربیتی موفقی در بسط و توسعهٔ امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌هاست.

برگزاری مسابقات تألیف کتاب دانشجویی با موضوع امر به معروف و نهی از منکر

اقدام عملی و مؤثّر دیگر پیرامون پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها،برگزاری مسابقهٔ تألیف کتاب دانشجویی است.در این حرکت فرهنگی،طی فراخوانی،دانشجویان را به تلاشی نوشتاری و قلمی می‌طلبیم.در این مسابقه،ذهن دانشجویان را به«امر به معروف و نهی از منکر۲معطوف می‌سازیم.سپس آثار برتر را توسط دانشگاه به چاپ رسانده و از نویسندگان برگزیده تقدیر و تجلیل به عمل می‌آوریم. در کنار سایر بندهای پیشنهاد شده،این عمل گام مؤثّر دیگری در پیاده سازی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها به شمار می‌رود.

جمع بندی و نتیجه گیری

آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر،کاری بس ارزشمند و عظیم است.نهادینه شدن این اصل مهم اسلامی،سعادت و سلامت جامعه را در تمامی ابعاد آن موجب می‌شود.نظارت همگانی در قالب اصل امر به معروف و نهی از منکر،روشی است که می‌تواند جلوی انحرافات را گرفته و محیطی سالم را برای دانشجویان به ارمغان آورد.امام خمینی(ره)به خاطر اینکه نشان دهند هیچ مقامی از نظارت بی نیاز نیست و هیچ کس نباید از نظارت مردمی رهایی یابد،می‌فرمایند:«نظارت کنند؛اگر من یک پایم را کج گذاشتم،ملت موظّف است که بگوید پایت را کج گذاشتی، خودت را حفظ کن.مسئله،مسئلهٔ مهم است.همهٔ ملت موظّفند به اینکه نظارت داشته باشند».(صحیفه امام،۵۶۳۱،ج ۵،ص ۶۲۱)
در حقیقت، دگرگونی ارزشهای اسلامی و مذهبی در دانشگاه‌ها به زمینه‌هایی احتیاج دارد که عبارتند از:
الف) از بین رفتن قبح گناه در دانشجویان؛ ب) گرایش به فرهنگ بیگانگان و از خود بیگانگی؛ ج) عیب نهادن بر پایبندی به ارزشهای اسلامی.
پیامبر(صلّی الله علیه و آله و سلّم) فرمودند:«حالتان چگونه خواهد بود زمانی(در آینده)که زنانتان فاسد و جوانانتان فاسق گردند و شما امر به معروف و نهی از منکر را ترک گویید؟گفته شد:ای رسول خدا،آیا چنین چیزی خواهد شد؟ فرمودند: بلی، و بدتر از آن [هم خواهد شد]. حالتان چون خواهد بود آن گاه که معروف را منکر بدانید و منکر را معروف؟».
بدیهی است تحقق امر به معروف و نهی از منکر،نه تنها کارایی و کارامدی هر دانشگاهی را بالا می‌برد،بلکه گسترده‌ترین نوع نظارت دانشجویی را نیز به ارمغان خواهد آورد.
باید برنامه ریزی جامع،منسجم و بلندمدّتی را تدوین و به اجرا گذاشت که براساس آن، سیاستها تدوین و هدفمند به اجرا گذاشته شوند؛چرا که دانشگاه سالم و دانشجویان دین مدار در محیطهایی رشد و نمو خواهند یافت که اصل«امر به معروف و نهی از منکر»در آنها اجرا شود.در ضمن دانشجوی آمر به معروف و ناهی از منکر،خود باید عامل به این اصل باشد.اگر در جامعه و دانشگاه اسلامی همگان نسبت به معروف و منکر احساس مسئولیت داشته باشند،توطئه‌های دشمنان در قالب تهاجم فرهنگی خنثی و نقش بر آب خواهد شد و دانشجویان در محیطی سالم با تمام توان به فعالیتهای علمی و تحقیقاتی مشغول خواهند شد و سربلندی و عزّت همه جانبه را برای ایران به ارمغان خواهند آورد.
بنابراین مسئولان و مدیران دانشگاه‌ها،استادان،تشکّلها دانشجویی و همهٔ دانشجویان با همفکری و تعامل باید ضمن آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه‌ها، راهکارهای عملی پیاده سازی این اصل مهم را تبیین و تشریح کنند که ما حصل آن،دانشگاهی سالم و به دور از هر گونه منکرات خواهد بود.
(۱). دانشجوی دکترای فلسفه،(نویسنده مسئول)
(۲) .دکترای کلام اسلامی استادیار دانشگاه پیام نور گرگان

منابع

۱.قرآن کریم.
۲.نهج البلاغه.
۳.آرنت،هانا(۶۶۳۱)؛توتالیتاریسم،ترجمه محسن ثلاثی،تهران،جاویدان.
۴.آمدی،عبد الواحد تمیمی(۰۶۳۱)؛شرح غرر الحکم و درر الکلم،تهران،دانشگاه تهران.
۵.ابن شعبه حرانی،ابو محمد حسین بن علی بن الحسین(۳۶۳۱)؛تحف العقول من آل الرسول،تصحیح علی اکبر غفاری، قم، مؤسسه النشر الاسلامی،زیر نظر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم،چ دوم.
۶.امین عاملی،سید محسن(۶۸۹۱ م)؛اعیان الشیعه،به اهتمام محسن امین،بیروت،(۱۱۴۱).
۷.بشیریه،حسین(۱۸۳۱)؛آموزش دانش سیاسی،تهران،نگاه معاصر،چ دوم.
۸.ترکمان،محمد(۲۶۳۱)؛رسائل،اعلامیه‌ها و مکتوبات و...شیخ فضل اللّه نوری،ج ۱،تهران ۹.حر عاملی،محمد بن الحسن(۱۹۳۱ ق)؛وسایل الشیعه،تصحیح عبد الرحیم ربانی شیرازی، بیروت،دار احیاء التراث العربی،چ چهارم.
۱۰.دلشاد تهرانی،مصطفی(۰۶۳۱)؛حکومت حکمت،تهران،خانه اندیشه جوان.
۱۱.راغب اصفهانی،ابو القاسم الحسین بن محمد(۲۶۳۱)؛مفردات الفاظ القرآن،[بی جا]، المکتبه المرتضویه،چ دوم.
۱۲.رسولی محلاتی،هاشم(۳۶۳۱)؛شرحی بر زندگی حضرت یونس(علیه السّلام):قصص قرآن یا تاریخ انبیا،ج ۲،[بی جا]،مؤسسه علمیه اسلامیه،چ چهارم.
۱۳.سیوطی،جلال الدین عبد الرحمن(بی تا)؛جامع الاحادیث،قاهره،نشر اوقاف و امور خیریه مصر.
۱۴.صدوق(۸۴۳۱)؛الحضال،تصحیح علی اکبر غفاری،تهران،مکتبه الصدوق.
۱۵.صدوق(۰۰۳ ق)،امالی،تهران،دار الکتب الاسلامی.
۱۶.صدوق(۱۶۳۱)؛معانی الاخبار،تهران،اسلامی.
۱۷.طباطبایی،محمد حسین(۲۶۳۱)؛المیزان،تهران،دار الکتب الاسلامیه.
۱۸.طبرسی،احمد بن علی بن ابی طالب(۲۱۴۱)؛الاحتجاج،مشهد،چاپخانه سعید.
۱۹.طبرسی،ابو علی الفضل بن الحسن الطبرسی(۳۰۴۱ هـ ق)؛مجمع البیان فی تفسیر القرآن، قم،مکتبه آیت اللّه العظمی مرعشی نجفی،افست چاپ مطبعه العرفان صیدا سنه ۳۳۳۱ ش.
۲۰.طوسی،شیخ الطائفه محمد بن حسن(۰۱۴۱ ق)؛امالی،بیروت،مؤسسه اعلمی.
۲۱.فیض کاشانی،ملا محسن(۸۰۴۱ ق)؛تفسیر الصافی،بیروت،مؤسسه اعلمی.
۲۲.قزلسفلی،محمد تقی(۷۷۳۱)؛بازخوانی اندیشه،[بی جا]،نشر فرهنگ و اندیشه.
۲۳.کلینی،ابو جعفر محمد بن یعقوب(۱۸۳۱ ق)؛الاصول من الکافی،تهران،مکتبه الصدوق، چ دوم.
۲۴.متقی هندی،علاء الدین(۷۹۳۱ ق)؛کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال،حلب،مکتبه التراث الاسلامی.
۲۵.مجلسی،محمد باقر(۳۰۴۱ ق)؛بحار الانوار،بیروت،دار احیاء التراث العربی،چ سوم.
۲۶.مصباح یزدی،محمد تقی(۹۷۳۱)؛پرسشها و پاسخها،قم،موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)،ج ۴-۱.
۲۷.مطهری،مرتضی(۳۶۳۱)؛حماسه حسینی،قم،صدرا،چ سوم.
۲۸.نایینی،محمد حسین(۰۶۳۱)؛تنبیه الامه و تنزیه المله،تهران،شرکت سهامی انتشار.
۲۹.نوری طبری،میرزا حسین(۸۰۴۱ ق)؛مستدرک الوسایل،بیروت،آل البیت.

منبع: راه بهشت - تاریخ برداشت: 1395/3/22

بازگشت به مقالات