حجـاب و مُحـرَّّم
نویسنده:زهرا محمدی قیماسی - سعید نریمانی
مقاله
در اهمیّت و لزوم رعایت حجاب، پرهیز از بیتفاوتی و سهلانگاری نسبت به آن، اندیشمندان، صاحب نظران، بزرگان و عالمان بسیاری سخن گفتهاند و هر یک به انحای مختلف اهمیت حجاب را در حفظ حرمت زن و نقش آن در احترام به دیگران را به جهت اجتناب از حرمتشکنی و بیحرمتی نسبت به آنان مورد تأکید قرار دادهاند. امّا آن چه که هنوز در لزوم رعایت و حفظ حجاب بدان پرداخته نشده و یا شاید بسیار اندک و درخور شأن و مرتبهٔ آن مورد توجّه و تعمق قرار نگرفته، اهمیّت حجاب در ماه محرّم، به هنگام حضور در مراسمات سوگواری سیّدالشهدا و لزوم حفظ و رعایت آن به جهت حرمت نهادن به ایشان و عزادارانش و پرهیز از بیحرمتی و حرمتشکنی به ساحت آن امام همام و عاشقان اوست.
حجاب زن از احکام مشترک میان همهٔ ادیان الهی است که هر کدام از افق دید خود آن را مورد تأکید قرار دادهاند. تنها تفاوت، تعاریف آنان از حجاب در حدود و گاه فلسفهٔ آن است. صاحبنظران در حفظ حرمت حجاب بسیار سخن گفته و دلایلی بسیار در اهمیّت رعایت آن برشمردهاند؛ که اینان نه مغرضانه مقولهٔ حجاب را مد نظر قراردادهاند و نه متعصبانه به نقد و بررسی آن پرداختهاند. تأمل در نظراتشان چیزی جز نگاه دلسوزانه را به اذهان ژرفاندیش و روشن متبادر نمیسازد.
اهمیّت حجاب و لزوم حفظ و رعایت آن در ممالک اسلامی و خصوصاً ایران با برافراشتن پرچم اسلام و سر دادن شعار توحید و تأسی از ائمهٔ معصوم، خاصّه حضرت سیّدالشهدا(ع) و پندگیری از مکتب عاشورایی ایشان، بر هیچکس پوشیده نیست. از جمله مواردی که امام حسین(ع) در بحبوحهٔ میدان نبرد نیز به حفظ آن توصیه کرده و لزوم رعایت آن را گوشزد فرمودهاند، رعایت حجاب است.
نقبی به گذشته و نگاهی گذرا به سیر تاریخ حجاب در ایران نیز مبیّن آن است که حجاب، ریشه در فرهنگ و تمدن ایرانیان داشته و با آمدن اسلام جلوهای دیگر یافته و زنان و دختران ایرانی حرمت حریم محرّم و سیّدالشهدا را با حفظ حرمت خود و رعایت حریم مَحرَم و نامحرم پاس داشتهاند. آنان با حضور پوشیده و پرشور خویش، زخم مقتدای خود را مرهم نهاده و در فراهم ساختن مقدمات برپایی دههٔ پاسداشت شجاعت قهرمانان کربلا از هیچ کوششی فروگذار نکردهاند. آنان سعیشان بر این بوده که با احترام به حریم مُحرّم و حفظ حرمت آن نه نمکی به زخمِ زخمخوردگان حسینی، بلکه مرهمی بر زخم ایشان باشند.
ذکر اهمیّت حجاب و جایگاه آن در نظر شهید کربلا و اهلبیت مطّهرش، به منظور تنبّه عدّهای که با پوشش نامناسب در مراسمات سوگواری امام حسین(ع) و شهدای کربلا حاضر میشوند و آگاه ساختن آنان از ظلمی که بیش از همه در حقّ خود روا داشتهاند، میباشد. نوشتار حاضر در بحث آسیبشناسی مراسم مذهبی، پدیدهٔ بیحجابی و بدحجابی را در ایام سوگواری امام حسین(ع) مد نظر قرار داده و کوشیده است با نگاهی دلسوزانه اهمیّت رعایت حجاب در ایام مُحرّم را به جهت اجتناب از بیحرمتی به شأن صاحب مُحرّم و خیل عظیم عاشقان و محبین ایشان گوشزد کند.
حجـاب در محرم
حجاب واژهای عربی با معانی متعدد است؛ از جمله: پوشش، وسیلهٔ پوشاندن، حائل و ... که در فرهنگ فارسی معین نیز به معنای: پرده، ستر، نقابی که زنان چهرهٔ خود را با آن میپوشانند؛ روبند و چادری که زنان سر تا پای خود را بدان پوشانند بیان شده است. فقها در علم فقه که فهم عرف از واژهٔ حجاب بیشتر ناظر به معنای آن است؛ حجاب را «الحجاب ما تلبسه المرأه من الثیاب لستر العوره عن الأجانب» یعنی حجاب لباسی است که زن برای حفظ عورت از اجانب میپوشد، تعریف کردهاند که در این تعریف سه نکتهٔ قابل تأمل وجود دارد:
۱) لفظ «مرأه» که نشان میدهد حجاب مترادف «پوشش» زن است.
۲) مسألهی«عورت» که طبق این تعریف حجاب برای پوشاندن آن به کار میرود و مصداق آن در مورد زن همهٔ بدن به جز وجه و کفین میباشد.
۳) پوشش از نامحرم (عن الأجانب) که بر این اساس پوشش زن در نماز یا در حال طواف حجاب نامیده نمیشود.
در فقه اسلامی احکام فقهی مترتب بر پوشش زنان چنان که فقها گفتهاند، مستند بر دلایل قرآنی و روایی است و زنان مکلف به ستر (پوشاندن) تمام مواضع بدن خود به جز «وجه» و «کفین» از نامحرمان هستند.
مُحرّم جمع محرمات و در لغت به معنای حرام گردانیده و نخستین ماه از ماههای دوازدهگانهٔ قمری عرب است. ایام سوگواری و بزرگداشت شهدای کربلا نیز در آن برگزار و به ساحت مقدّس آنان ادای احترام میشود.
حرمت حجاب و اهمیّت آن در نگاه امام حسین(ع) و اهل بیت ایشان
این که حضرت سیّدالشهدا(ع) فلسفهٔ قیام خویش را اصلاح امتّ جدّش رسول الله(ص) و برپایی امر به معروف و نهی از منکر بیان کرده، جدای از حرمت حجاب نیست؛ و این مؤلفه را در بر میگیرد که یکی از شعبات امر به معروف و نهی از منکر، امر به رعایت پوشش مناسب و نهی از بیتفاوتی و بیموالاتی نسبت به آن است. امام حسین(ع) درآستانهٔ ورود به میدان نبرد، اهل بیت خود را مورد خطاب قرار داده و فرمودند: «آمادهٔ مصیبت باشید، لباسهای خود را بپوشید و آگاه باشید که خداوند حامی شماست» پس از شهادت امام حسین(ع)، وقتی گذر عمرسعد نزد زنان و دختران امام شهدا میافتد؛ زنان با تضرع بر سر او فریاد میزنند که آن چه را از آنان غارت شده به آنان باز گردانند، تا به وسیلهٔ آن خود را بپوشانند.
حضرت زینب(س) بعد از واقعهٔ کربلا و هنگام اسارت، خطاب به یزید فرمودند: «آیا این امر از عدالت است که زنان و کنیزان خود را در پشت پرده جای دهی، ولی دختران پیامبر(ص) را در میان نامحرمان حاضر نمایی.» سکینه(س) دختر کوچک ایشان در مجلس یزید به شدّت گریه میکنند و هنگامی که یزید علّت را جویا میشود، به او پاسخ میدهند: «چگونه گریه نکند که پوشش و نقابی برایش نیست که چهرهٔ خود را از تو و حضار مجلست بپوشاند.» این موارد خود اهمیّت حجاب و وجوب رعایت آن را در نظر امام حسین(ع) و اهل بیت محترم ایشان بهخوبی نشان میدهد.
لذا زنی که دل به حقّ داده، و فرجام زندگی دنیویاش را پذیرفته، حاضر به خودآرایی و خودنمایی در هیچ مکانی نیست و اعتبار و احترام به خود را با هیچ چیزی معاوضه نمیکند. زنان در انقلاب اسلامی و دفاع مقدّس نیز از همین ماه محرم الهام گرفتند. چه بسیار مادران، همسران و دخترانی که چادر به سر و چادر به کمر، پابهپای فرزندان، همسران و برادران خویش در سرفرازی و سربلندی کشور خود کوشیدند و بیحجابی را عناد مستقیم با خدا و محرم، و گفتمان کربلا را مهّمترین عنصر تشیع دانستند. شور مُحرّم برای یک زن در گرو حضور پرشور امّا پوشیدهٔ اوست و صیانت از حجاب برای وی چون سدّی مستحکم و مناسب در دفع خطر است.
منابع
حکیمپور، محمّد، حقوق زن در کشاکش سنت و تجدد، چاپ دوّم، تهران، انتشارات نغمهٔ نواندیش،۱۳۸۴.
ضرغامی، آناهیتا، «حجاب زن ایرانی در بستر تاریخ»، فصلنامهٔ بانوان شیعه، سال پنجم، ش۱۵، بهار ۱۳۸۷.
غروی نائینی، نهله و عامری، وحیده، «پویشی در معنا و مفهوم حجاب»، فصلنامهٔ مطالعات راهبردی زنان، ش۳۶، تابستان۱۳۸۶.
ماجراجو، محسن، نیازها و حجاب دختران و زنان، چاپ دوّم، تهران، گروه چاپ و نشر قدسیان، ۱۳۸۹.
معین، محمّد، فرهنگ واژگان فارسی، تهران، انتشارات فرهنگ نما، ۱۳۸۷.
