فرهنگ مصادیق:جهاد و دفاع از منظر آیات و روایات
محتویات
دفاع مقدس
سوال : چرا در اسلام جنگ تشریع شده است ؟ آیا اسلام دین جنگ است؟
دین اسلام ، دین صلح و آرامش است و دعوت کننده به آن نیز هست
سوره بقره آیه ۲۰۸ : يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً .
ای اهل ایمان همگی داخل در صلح و آرامش در آیید.
سوره یونس آیه ۵ : وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى دَارِ السَّلَامِ .
و خداوند همه شما را به صلح و سلم دعوت میکند.
سوره نحل آیه ۱۲۵: ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ.
( ای رسول ما) خلق را به حکمت و برهان و موعظه نیکو و جدال احسن به راه خدا دعوت کن
حکمت و عقل و منطق و موعظه ، ابزارهایی هستند برای دعوت و هدایت مردم . اما اگر این ابزارها موثر نبود و افرادی با عقاید فاسد و باطل ، هم خود گمراهند و هم دیگران را به گمراهی میبرند ، چارهای جز جدال ، جنگ و جهاد نیست.
بنابر این اگر قرآن جایی فرمود (( ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً )) منافات با آیه (( وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ )) ندارد. چون جنگ برای دفع فتنه است ، امری که به دنبال آن سلم و صلح امکان پذیر خواهد بود.
از نظر قرآن و منابع دینی ، جنگ و جهاد برای جلوگیری از آلودگی و فساد زمین ،محفوظ ماندن پرستش گاهها ، جلوگیری از ستمگری و دفاع از مظلومان و به تعبیری برای مقابله با هر آنچه مانع کمال ، رستگاری و سعادت انسان است ، مجاز شمرده شده است ، نه برای استثمار اقتصادی یا برتری طلبی سیاسی یا توسعه طلبی اجتماعی و جغرافیایی و مسائلی که در طول تاریخ حیات پر رنج انسان ، امنیت و آرامش را از آنان سلب کرده و بیشترین زیان و خسارت را بر آنها تحمیل نموده است .
سیره عملی پیامبر (ص) نیز در تمامی درگیریها با مشرکان ، کفار و یهودیان ، بر ترک تجاوز و ستم استوار بود و اساسا فلسفه جهاد در راه اسلام ، برقراری عدالت ، تامین مصالح واقعی و آزادیهای مردم بر اساس ارزشهای انسانی و دینی بوده است.
آنچه حضرت محمد (ص) را حتی در جنگهایش جاودانه ساخته است ، محوریت اعتلای کلمه حق و ستم ستیزیهای اوست .
نمونههایی از آیات مربوط به جهاد
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ [۱]
با کفار و منافقین جهاد کن و بر آنها بسیار سخت بگیر.
وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ[۲]
با اموال و جانهایتان در راه خدا جهاد کنید ، این برای شما بهتر است اگر بدانید
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ[۳]
ای پیامبر ، مومنین را بر قتال و جهاد ترغیب و تشویق کن
وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ[۴]
همه با هم با مشرکین کارزار کنید، همانطوری که آنها با اتحاد با شما میجنگند و بدانید ، همانا خداوند با انسانهای با تقواست.
أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا[۵]
اجازه داده شده به شما ، که با کسانی که به شما ظلم کردهاند ، بجنگید.
وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ ...
الَّذِينَ آمَنُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ................. [۶]
چه شده است شما را که در راه خدا و مستضعفان ، از مردان و زنان و کودکان جهاد نمیکنید ...............
الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ [۷]
کسانی که به خدا ایمان آوردهاند و در راه او با اموال و جانها هجرت و جهاد کردهاند در نزد خدا درجه و امتیاز بزرگی دارند و اینها جزو رستگارانند.
وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا[۸]
خداوند مجاهدان را بر قاعدین (نشستگان ) فضیلت داده و پاداش بزرگ به آنها عنایت کرده است.
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَكُمْ وَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَعَسَى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ [۹]
جهاد بر شما مقرر گردید و حال آن که بر شما ناگوار و مکروه است ، لکن چه بسیار میشود که چیزی را مکروه شمارید ولی به حقیقت خیر و صلاح شما در آن بوده و چه بسیار شود چیزی را دوست دارید و در واقع شر و فساد شما در آن است و خدا داناست و شما نادانید.
إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ [۱۰]
همانا خداوند جان و مال اهل ایمان را به بهای بهشت خریداری کرده ، آنها در راه خدا جهاد میکنند پس به قتل میرسانند و کشته میشوند . این وعده قطعی است بر خدا و عهدی است که در تورات و انجیل و قرآن یاد فرموده و از خدا با وفاتر به عهد کیست؟
نمونههایی از روایات مربوط به جهاد
قال رسول الله (ص) : لِلْجَنَّةِ بَابٌ يُقَالُ لَهُ بَابُ الْمُجَاهِدِينَ يَمْضُونَ إِلَيْهِ فَإِذَا هُوَ مَفْتُوحٌ وَ هُمْ مُتَقَلِّدُونَ بِسُيُوفِهِمْ وَ الْجَمْعُ فِي الْمَوْقِفِ وَ الْمَلَائِكَةُ تُرَحِّبُ بِهِمْ ثُمَّ قَالَ فَمَنْ تَرَكَ الْجِهَادَ أَلْبَسَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ذُلًّا وَ فَقْراً فِي مَعِيشَتِهِ وَ مَحْقاً فِي دِينِهِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَغْنَى أُمَّتِي بِسَنَابِكِ خَيْلِهَا وَ مَرَاكِزِ رِمَاحِهَا.
برای بهشت دری است که به آن باب مجاهدان گفته میشود و آن در برای جهاد کنندگان باز است و آنان در حالی که شمشیرهای خود را به دست گرفتهاند از آن عبور میکنند. در حالی که مردم در جایگاه حساب ایستادهاند و فرشتگان ورود آنها را تبریک میگویند.- آنگاه فرمود : پس هر که جهاد را واگذارد ، خداوند لباس زبونی و ذلت بر تن او کرده و تنگ دستی در زندگی و هلاکت در دین را نصیب وی گرداند. همانا خداوند بی نیازی و سر افرازی امت مرا به سم اسب خا و دستههای نیزه هایشان قرار داده است.
قال علی (ع) : اأَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الْجِهَادَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ فَتَحَهُ اللَّهُ لِخَاصَّةِ أَوْلِيَائِه
اما بعد ( از حمد و ثنای الهی بدانید) جهاد دری از درهای بهشت است که خداوند آن را به روی دوستان مخصوص خود گشوده است . جهاد لباس تقوی ، زره محکم و سپر مطمئن خداوند است . هر کس آن را از روی بی اعتنایی ( نه بخاطر عذر) ترک کند خداوند لباس ذلت و خواری بر تن آنها میپوشاند. و بلا از هر سو به او هجوم میآورد و عقل و فهمشان تباه شود و بخاطر تضییع جهاد ، حق آنان پایمال میشود ، در راه نابودی پیش میرود و از عدالت محروم میشود.
در این جملهها ، فلسفه جهاد و آثار پر برکت آن به شرح زیر آمده است
اهمیت جهاد
سوال : چند مورد از اهمیت جهاد را برشمرید.
فَإِنَّ الْجِهَادَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ.
جهاد دری از درهای بهشت است
فَتَحَهُ اللَّهُ لِخَاصَّةِ أَوْلِيَائِه :
جهاد ، وظیفه همه مسلمانان است . ولی فقط کسانی که از جهاد اکبر گذشتند ، توفیق جهاد اصغر پیدا میکنند
لباس التقوی:
لباس هم مایه زینت است و هم حافظ بدن از گرما و سرما و آفات و حفظ حریم
آثار شوم ترک جهاد
سوال : آثار ترک جهاد کدامند؟
فَمَنْ تَرَكَهُ رَغْبَةً عَنْهُ أَلْبَسَهُ اللَّهُ ثَوْبَ الذُّل :
کسی که بدون عذر جهاد را ترک کند لباس مذلت پوشد
شَمْلَةَ الْبَلَاء :
بلا از هر سو او را احاطه میکند
وَ دُيِّثَ بِالصَّغَارِ وَ الْقَمَاءَة:
گرفتار حقارت و پستی میشود
ضُرِبَ عَلَى قَلْبِهِ بِالْأَسْدَادِ :
عقل و فهم آنها تباه و دچار توهم و گرفتار کابوسی از تخیلات هولناک خواهد شد.
وَ أُدِيلَ الْحَقُّ مِنْهُ بِتَضْيِيعِ الْجِهَاد:
حق از او گرفته میشود
ِ وَ سِيمَ الْخَسْفَ :
محو و نابود میشود . سستی در جهاد باعث نابودی اقوام و ملت هاست
وَ مُنِعَ النَّصَف:
از عدالت محروم میگردد. زیرا زور گویان همواره ظلم و ستم میکنند
انواع جهاد
سوال : جهاد چند نوع است ؟ و چه تفاوتی با هم دارند؟
جهاد اکبر
یعنی ، مبارزه با نفس و هواهای نفسانی . جنگ با دشمن درونی
جهاد اصغر
یعنی ، جهاد و جنگ با دشمن خارجی و بیرونی
فرق این دو
جهاد اکبر به مراتب سخت تر از جهاد اصغر است و همیشگی است و همواره انسان در عمرش درگیر مبارزه با نفس و شیطان است . در جهاد اکبر ، دشمن دیده نمیشود . اما در جهاد اصغر ، دشمن در مقابل است و دیده میشود و مقطعی است .
در جهاد اصغر اگر کشته شوی ، شهیدی و اگر زنده بمانی،مجاهد فی سبیل الله . اما در جهاد اکبر ، اگر پیروز شوی مجاهد فی سبیل الله و اگر شکست خوردی ، اسیر میشوی و گمراه و منحرف
جهاد ابتدایی ( تهاجمی)
سوال : در اسلام جهاد از نوع تهاجمی است یا تدافعی ؟
جهاد تهاجمی
مبارزه با مشرکین و کفار است
جهاد دفاعی
برای مبارزه با دشمنان و مهاجمان ، برای دفاع از اسلام و سرزمینهای اسلامی و جان ، مال ، حیثیت و فرهنگ مسلمانان میباشد.
با اندکی تامل و توجه میتوان گفت ، تمام جنگهای پیامبر ، دفاعی بوده
جهاد دفاعی
سوال: آیا در جهاد ابتدایی اجازه از امام لازم است؟
ضرورت اجازه امام عادل در جهاد ابتدایی:
روایات متعدد و فتاوای بزرگان فقه شیعه بر ضرورت حضور امام عادل و یا نماینده وی در جهاد ابتدایی دلالت دارد
سوال: آیا در جهاد دفاعی اجازه از امام لازم است؟
وجوب جهاد دفاعی و مشروط نبون آن به اذن امام:
وجوب جهاد دفاعی در تمام اشکال آن ( دفاع از مال و جان و آبرو و حیثیت اجتماعی مسلمانان ) بدون تردید مشروط به وجود و اجازه امام نیست . بلکه وجوبش یک ضرورت عقلی و شرعی است
