جاریهای حج : وظایف هسته های امر به معروف در حج
محتویات
- ۱ جاریهای حج : وظایف هسته های امر به معروف در حج
- ۲ وظايف هسته هاي امر بـه مـعروف در حـج
- ۳ به سوي نـقطه مـطلوب
- ۴ انتظار ائمّه از زائرانِ خود
- ۵ وظايف كارگزاران حـج
- ۶ شـركت در نـمازهاي جماعت
- ۷ منظره هاي ناپسند و ناخوشايند
- ۸ وظيفه و نقش مديران كاروان در تنظيم برنامه ها
- ۹ وظيفه بازرسان
- ۱۰ پانویس
جاریهای حج : وظایف هسته های امر به معروف در حج
سخنران : محمدی ری شهری،محمد
چکیده :
کلمات کلیدی :
مـيقات حج - سال ششم - شماره بيست و دوم - زمستان 1376
جاريهاي حجّ
وظايف هسته هاي امر بـه مـعروف در حـج
{ وَلْتَكُنْ مُنْكُمْ اُمّةٌ يَدْعونَ إلي الخَيْرِ وَيَأمُرُونَ بِالمَعْروفِ وَيَنْهَونَ عَنِ المُنْكَرِ وَاُولئك هُمُ المُفْلِحُونَ } ( آل عمران : 104 )
و بايد از مـيان شما ، گروهي [ مردم را ] به نيكي دعوت كنند و به كار شايسته وادارد و از زشتي بازدارند ، و آنان هـمان رستگارانند .
به سوي نـقطه مـطلوب
با برنامه ريزي ها و تلاشهاي دست اندركاران امر حج و خادمان زائران خانه خدا ، حجّ سال جاري ( 1375 هـ . ش . ) بهتر و مطلوبتر از سالهاي پيش برگزار گرديد و اين نيست مگر به جهت زحمت و تلاش تمامي كساني كه به نحوي در بـرگزاري اين همايش شكوهمند ، در بخشهاي اجرايي و
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 ـ لازم به تذكّر است كه اين مقاله متن سخنراني جناب حجّة الاسلام و المسلمين آقاي محمّدي ري شهري نماينده محترم ولي فقيه و سرپرست حجّاج ايراني است كه در موسم حج سال 1376 هـ . ش . در مدينه منوّره ايراد گـرديده و پـس از اسـتـخراج از نوار و ويراستاري ، به شكل كنوني در پيشديد خوانندگان محترم قرار مي گيرد .
فرهنگي خدمت مي كنند . ( شكرالله سعيهم ) .
به ياري و توفيق خداوند ، تا كنون پيشرفتهاي چشمگيري در بخش فرهنگي انجام گرفته ، ليكن هنوز تـا نـقطه اي كه بايد برسيم فاصله داريم . نقطه مطلوب ، اهداف بلندي است كه امام راحل ( قدس سره ) براي حجّ ترسيم كرده و خلف صالح آن امام عزيز ( رهبر معظّم انقلاب اسلامي ، حضرت آية الله خامنه اي ـ مدّظلّه العالي ـ ) بـر آن تـأكيد دارند . بديهي است براي رسيدن به آن اهداف بلند ، مشكلات و موانعي وجود دارد كه تلاش همه جانبه و فراگير مي طلبد . البته بخشي از مشكلات و موانع راه ، مربوط به روابط ميان جمهوري اسلامي و دولت سـعودي اسـت و بـخشي از آن مربوط به ما ( بـعثه مـقام مـعظّم رهبري و سازمان حج و زيارت ) . پس بايد بكوشيم تا به تدريج « ضعف » ها را تبديل به « قوّت » كنيم .
انتظار ائمّه از زائرانِ خود
تا كنـون هـيچ فـكر كرده ايم كه ائمّه ( عليهم السلام ) چه انتظاراتي از ما دارند و خـواسته امـامان بقيع ( عليهم السلام ) از زائران ايراني ، كه مدعي پيروي از آن بزرگواران هستند ، چيست ؟ اين پرسش مهمّي است كه همه ما بايد به آن پاسخ بدهيم .
از جـمله خـواسته هـا و توقعات مهم و اساسيِ ائمه ( عليهم السلام ) از ما شيعيان ، كه در روايات به صـورت پيام مطرح شده است ، معاشرت درست و وحدت آفرين با برادران اهل سنّت است و از وظايف هسته هاي امر بـه مـعروف و نـهي از منكر است كه پيام و خواسته آن بزرگواران را به زائران برسانند .
اين پيام و سفارش زماني به وسـيله امـام صادق ( عليه السلام ) خطاب به شيعيان صادر و از آنان خواسته شد كه آن حضرت و پدر بزرگوارش امام باقر ( عليهما السـلام ) در وضـعيتي مـانند وضعيت ما مي زيستند . حكومت در آن روز به دست ايشان نبود . جمعي از آنان پيروي مـي كردنـد و جـمعيّت بيشتري راه ديگري را مي پيمودند و شيعيان در اقلّيت بودند .
امام ششم ( عليه السلام ) دستورالعملي را در چنين فـضايي ، دربـاره مـعاشرت با اهل سنّت صادر كردند و آداب معاشرت با آنان را براي پيروان خود ( شيعيان ) بيان داشـتند ، در اينـ پيام دو مطلب را خواستار شدند :
الف : حفظ حيثيّت و آبروي اهل بيت عليهم السلام
ب : تلاش در جـهت جـلب مـحبّت و علاقه ديگر مسلمانان به خاندان پيامبر ـ ص
روايات بسياري در اين باره وجود دارد كه چـند نـمونه آن را يادآوري مي كنيم :
امام صادق عليه السلام فرمود
« يا مَعْشر الشيعة ، إنَّكم قَدْ نـُسِبْتُم إلَيْنـا ، كُونـُوا لَنا زَيْناً و لا تَكونُو [ عَلَينا ] شَيناً . . . » . [۱]
« اي گروه و جماعت شيعه و اي پيروان خاندان پيامبر ، شما به ما مـنسوبيد ، پس رفـتارتان به گونه اي باشد كه زيور و زينت ما شويد و آبروي ما را حفظ كنيد . آن گونه نـباشد كه بـه خـاطر اعمال و رفتار ناشايست شما ، ما در نزد مذاهب ديگر مذمّت و سرزنش شويم ! . . . »
امام صادق عليه السـلام
« كُونـُوا لَنـا زَيناً ولا تَكُونوا عَلينا شَيْناً ، قُولُوا لِلنّاس حُسناً وَاحْفَظوا ألسِنَتَكُم وكفّوها عنِ الفـضول وقـبح القول . » [۲]
« زينت و زيور ما باشيد و به گونه اي نباشيد كه ما به خاطر رفتار نا پسند شما سرزنش شـويم . زبـانهاي خود را حفظ كنيد و آن را از زياده گويي و گفتار زشت نگهداريد . »
حضرت مي فرمايد : نه تـنها زينـت ما باشيد و عيب نباشيد ، بلكه با آنـها خـوب بـرخورد كنيد و با اين عمل آنان را علاقه مند بـه اهـل بيت كنيد و محبت ما را در دل ايشان ايجاد نماييد .
امام صادق عليه السلام
« يا عَبدالأعلي ، إنـّ احـتمال أمرنا ليس معرفته وقبوله . إن احتمال أمـر هـُوَ صَونه وسـترته عـمّن ليسـ مِنْ أهله . فأقرأهم السّلام ورحمة الله ـ يعـني الشـيعة ـ وقُل : قال لكم رحم الله عبداً استجرّ مودّة الناس الي نفسه والينا بأن يظـهر لهـم ما يعرفون ويكفّ عنهم ما ينـكرون . » [۳]
« اي عبدالأعلي ، رعايت حق اهـل بـيت و خاندان پيامبر تنها به شـناختن و پذيرش حـقّانيت آنها نيست ، بلكه مراعات نمودن حق آنان به اين است كه : ( شيعه و پيرو ائمه ) خود را از هـر گـفتار و رفتار ناپسند و دور از شأن اهل بـيت حـفظ كنـد . ( عبدالأعلي ! ) سلام مـرا بـه شيعيان برسان و به آنـان بـگو امام صادق به شما پيام داد و گفت : خدا رحمت كند كسي را كه محبّت مردم ( و مسلمانان ديگر ) را نـسبت بـه خود ، و ما جلب ـ و آنها را نسبت بـه مـا خوشبين سـازد ـ . و تـحقق اين جـلب محبّت و خوشبيني به آن اسـت كه : رفتارش به گونه اي باشد كه آنان قبول دارند و خوب مي پندارند ؛ يعني در كردار خود ، اعتقاد ، مـذهب و سـليقه آنان را رعايت كند و رفتاري از خود بـروز نـدهد كه آنـان قـبول نـدارند . »
امروزه در جهان بيش از يك ميليارد مسلمان وجود دارد و از ميان تمام آنان ، كساني در مـراسم حـج و مـكه و مدينه حضور دارند و ناظر رفتار و كردار زائران ايراني هـستند و بـه دقـت بـر اعـمال مـا مي نگرند . بنابراين ما بايد اين حقيقت را به زائران خود ، كه در واقع نمايندگان امام صادق ( عليه السلام ) در حج هستند ، تفهيم كنيم و با وظايف الهي ـ سياسي شان آشنا سازيم .
هسته هـاي امر به معروف و نهي از منكر بايد به زائران ايراني خانه خدا تفهيم كنند كه كاري كنيد كه در اثر رفتار شما آبروي امام صادق ( عليه السلام ) حفظ شود ؛ يعني مانند آنها و با آنها نـماز بـخوانيد و همچون آنان در نمازهاي جماعت فعّالانه شركت كنيد و . . . كاري كنيد كه پيروان مذاهب ديگر ، علاقه و محبّت به اهل بيت پيدا كنند .
در اين زمينه همچنين از امام حسن عسكري ( عليه السلام ) نقل شده كه مي فرمايد :
« أوصيكم بـتقوي الله . . . صـلّوا في عشائرهم واشهدوا جنائزهم وعودوا مرضاهم وأدّوا حقوقهم . فإنّ الرجل منكم إذا ورع في دينه وصَدَق في حديثه وأدّي الأمانة وحَسُن خُلْقُه مع النّاس قيل هذا شـيعيّ فـيَسُرُّني ذلك .
اتّقوا الله وكونوا زيناً ولا تكونوا شـيناً وجـُرّوا إلينا كلّ مودّة وادفعوا عنّا كُلَّ قبيح . . . » [۴]
« شما را به پرهيزكاري و تقوا مي خوانم . . . در ميان آنان حضور يافته با آنان نماز بگزاريد . در تشييع جنازه مردگانشان شركت كنـيد ، بـه عيادت مريضانشان برويد . حـقوقشان را بـپردازيد . پس اگر كسي از شما ( شيعيان ) با تقوا باشد و از گناه پرهيز كند . در گفتارش راستي پيشه نمايد ، امانت را به صاحبش بازگرداند و با مردم برخورد نيكو و اخلاق حسنه داشته باشد ، گفته مي شود اين ـ بـا اين ويژگـيها ـ شيعه است ! و همانا چنين چيزي مرا خوشحال مي كند .
پرهيزگاري پيشه كنيد ، و زينت ما باشيد و آبروي ما را حفظ كنيد ، عملي از شما سرنزند كه باعث شود از ما به خوبي ياد نكنند . محبتها را بـه طـرف ما جـذب كنيد و زشتي ها و ناشايستي را از ما دور سازيد . . . »
آري محبّت و برخورد نيكو انسانها را جذب مي كند . هسته هاي امر بـه معروف و نهي از منكر مي توانند با اين رهنمودها مردم را راهنمايي كنند ، و آنـها بـدانند كه اگـر با رفتار خود بتوانند جمعي را خوشبين و دوستدار اهل بيت كنند ، در واقع ائمه ( عليهم السلام ) را
خشنود سـاخته انـد .
امام عسكري ( عليه السلام ) فرمود : اگر به گونه اي عمل كرديد كه آنها شيفته شما شـدند و گـفتند : « هـذا شيعيٌّ ! » من خوشحال و دلشاد مي شوم ؛ زيرا پيروان ساير مذاهب بدين ترتيب باور خواهند كرد كه پيروان ائمّه ( عليهم السـلام ) انسانهاي درست و صادقي هستند . خوش اخلاق و خوش برخورد ، اهل ورع و امانتند ، در اقامه نماز و شـركت در نمازهاي جماعت فعّالند و . . .
از رواياتـي كه آورديم مـعلوم مي شود كه در زمان ائمه ، به خصوص امام صادق ( عليه السلام ) گروهي مدّعي بودند كه شيعه هستند ، اما گوش به حرف امام صادق ( عليه السلام ) نمي دادند ، همانگونه كه ما از ائمه خواسته ها و انـتظاراتي داريم ، آنان نيز خواسته هايي از ما دارند و انتظارات آنان شخصي نيست ، خوشبيني به اهل بيت ، خوشبيني به اسلام ناب است . خوشبيني به اهل بيت ، برادري ، الفت و وحدت مسلمين را به دنبال خـواهد داشـت .
در نظر امام خميني ( قدس سره ) يكي از فلسفه ها و حكمتهاي حج ، تفاهم ، محبّت و الفت بين مسلمانان جهان است .
بايد بگويم امروزه و در اين بخش از تاريخ ، پيام آور وحدت و الفت و تفاهم ما هستيم و ماييم كه بايد بـه خـواسته هاي ائمه اطهار ( عليهم السلام ) و پيشوايان دين و امام راحلمان و ولي امر مسلمين ، حضرت آية الله خامنه اي جامه عمل بپوشانيم . امروز اگر مسلمانان جهان با هم متّحد باشند مي توانند در برابر استكبار بايستند و اسـلام را در جـوامع خود حاكم كنند . اينك اين ماييم كه پرچم وحدت جهان اسلام را به دست گرفته ايم . پس بايد خيلي مواظب باشيم تا عملي از ما سرنزند كه خلاف وحدت باشد . اين همه تأكيد و تكرار به خـاطر آن اقـليّتي از زائرانـ است كه بر اهمّيت مسأله آگـاهي نـدارند . و نـدانسته موجبات آزار اهل بيت را فراهم مي كنند . بايد همه ما تلاش كنيم گامي برخلاف خواسته ائمّه اطهار برداشته نشود .
وظايف كارگزاران حـج
تـا اينـجا ، آنچه كه گفتيم در باره سفارشها و خواسته هاي ائمه بـود از پيروانـشان ، كه شامل همه مي شد ؛ اعم از زائر ، روحاني ، مديركاروان . ولي كارگزاران حج ؛ اعمّ از روحانيان ، مديران و بازرسان سنگين تر است ؛ چرا كه ائمـه مـا اين سـفارشها را زماني به پيروان خود كردند كه حكومت در دست ديگران بود و آنـان حاكميت نداشتند . اما امروز ما ، به شكر خدا ، داراي حاكميت هستيم . و لااقل در محدوده كاروانهاي خودمان حاكميت داريم . ما در واقـع نـمايندگان جـمهوري اسلامي در حج هستيم . بنابراين مطالبي را كه اينك عرض مي كنم به عـنوان « وظـيفه تشكيلاتي حج » بايد مورد توجه قرار گيرد .
روحانيون كاروانها در اين رابطه دو وظيفه دارند
1 ـ « سازماندهي هسته هـاي امـر بـه معروف و نهي از منكر » .
2 ـ پياده كردن اموري كه در دستورالعملِ امر به معروف و نهي از منكر آمده اسـت .
شـركت در نـمازهاي جماعت
مشكل عدم شركت در نمازهاي جماعت ، تا حدّ زيادي حل شده است ، اميدواريم با تـلاش و يك خـيزش جـدّي از سوي روحانيون ، مديران ، بازرسان و همه اعضاي بعثه و ستاد و تلاش هسته هاي امر به مـعروف ، اين مـشكل به طور كامل حل شود ؛ به گونه اي كه به هنگام اقامه نماز جماعت هـيچ زائري از زائران ايرانـي در كوچـه و خيابان ديده نشود .
منظره هاي ناپسند و ناخوشايند
نكته اي كه يادآوري آن در اينجا لازم است اين است كه : گر چه از نظر فـقه مـا ( شيعه ) مستحب است هر نمازي در وقت مقرّر خودش خوانده شود ليكن زائران معمولا نمازهاي مـغرب و عـشا يا ظـهر و عصر را يكجا مي خوانند[۵] و مانعي هم ندارد . بنابر اين ممكن است بعضي از زائران مثلا نماز ظهر و عـصر را بـه هنگام ظهر خوانده اند ، در اين صورت بايد در وقت نماز عصر ، در خيابانها يا كوچه هـا نـباشند .
روحـاني بايد مضارّ اين عمل ناپسند را به زائر تذكر دهد . اگر زائري به تذكراتي كه در جلسات عمومي داده مي شود ، تـوجّه نـمي كنـد به طور فردي با آنان حرف بزنند و ارشادشان كنند .
توجّه داشته بـاشيد كه از چـنين افرادي پرسيده خواهد شد كه آيا درست توجيه شده اند يا نه ؟ و روحاني يا معين آنان را به حسّاسيت و اهمّيت مـسأله آگـاه ساخته اند يا خير ؟
كار مشكلي نيست كه با آنان بنشينيم و تخلّفشان را ياد آور شويم . ( چون تـذكر حـضوري و شخصي بسيار مفيد و كارسازتر است ) و با زبـان نـرم و ليّن بـگوييم : برادر ! خواهر ! تو به اين ديار مقدّس آمده اي تـا
ثواب كني نه اين كه مرتكب گناه شـوي ، اين عـملِ تو اهانت به امام صادق ( عليه السلام ) است ، اهانت به شيعه و جـمهوري اسـلامي است . انتظار و توقّع ائمه ( عليهم السـلام ) از تو اين است كه بـه هـنگام نماز ، در صف جماعت باشي نـه در كوچـه و بازار !
چه منظره زشتي است آن گاه كه زائر ايراني متاعي و جنسي را در دست گرفته و در كنـار مـغازه اي نشسته تا صاحب مغازه از نـماز بـرگردد !
وظـيفه شرعي ما اسـت كه بـا تمام توان بكوشيم و جـلوي چـنين اهانتهايي را بگيريم .
مسأله ديگر كه توجه به آن ضروري است ، پيش قدم شدن خود روحانيان براي حـضور در نـماز جماعت است كه من خود ديده ام گاهي بـه هـنگام نماز از حـرم بـرمي گـردند . در حالي كه روحاني بايد زائرش را در وقـت نماز جمع كند و به همراه هم ، راهيِ حرم شوند .
البته بايد توجه داشت كه مشكل عـمده ، در نـمازهاي عصر و عشا است و به شكر خـداوند ، حـضور زائران ايرانـي در نـمازهاي صـبح ، ظهر و مغرب خـوب و چـشمگير است كه بايد چشمگيرتر هم بشود .
وظيفه و نقش مديران كاروان در تنظيم برنامه ها
مديران محترم بايد بـرنامه هـا را بـه گونه اي تنظيم كنند كه در هنگام نماز عصر و عـشا مـشكلي پيش نـيايد ؛ يعـني بـايد زائران در اوقـات نماز در مسجد حضور يابند و هر يك از نمازها را با جماعت برگزار كنند و اگر دو نماز را با هم مي خوانند ، به وقت نماز ظهر و عشا به كوچه و خيابان نيايند . گاهي ديده مـي شود كه مديران كاروانها زائران را نزديك نماز عصر و يا نزديك نماز عشا به حرم و يا اماكن مقدس ديگر مي برند و به هنگام بازگشت به نماز برمي خورند .
وظيفه بازرسان
بازرسها موظف هستند كه وضعيت كاروان را گـزارش كنـند ؛ مانند شركت در نماز جماعت و مواردي كه در دستور العمل خواهد آمد و . . . بايد گزارش شود كه چند درصد از زائران كاروان در نماز جماعت شركت مي كنند و چند در صد به اين وظيفه عمل نمي كنند .
وظيفه ديگـرِ بـازرسان اين است كه : وقتي مشاهده كردند زائراني به هنگام نماز جماعت ، به جاي رفتن به مسجد ، به سوي خانه هايشان روانند ، از آنها بپرسند از كدام كاروانـند و آيا بـه آنها تذكر داده شده كه در وقت نـماز بـه خانه هايشان بازنگردند و اينها عمل نكرده اند يا اصلا تذكر داده نشده است . اين موارد بايد به دقّت كنترل شود و ما بتوانيم ارزيابي صحيحي از نيروهاي خود و روحـانيون حـج داشته باشيم . تأكيد مـي كنـم كه اين تذكرات و يادآوري ها بايد محترمانه و با رعايت ادب و اخلاق اسلامي باشد .
در پايان ، اميدواريم با يك حركت دسته جمعي و هماهنگ ، با همكاري عزيزان روحاني ، مديران ، بازرسان ؛ اعم از برادر و خواهر ، به اين وظيفه سنگين عمل كنـيم و مـوجبات رضايت و خرسندي ائمه اطهار ، امام راحل ( قدس سره ) و مقام معظّم رهبري را فراهم سازيم .
إن شاء الله
پانویس
- ↑ محمّد باقر مـجلسي ، بـحارالأنوار ، داراحياء التراث العربي ، ( 1403 ق . ) ، ج85 ، ص119 ، ح83
- ↑ همان ، ج65 ، ص151 ، ح6
- ↑ همان ، ج2 ، ص77 ، ح62
- ↑ همان ، ج2 ، ص77 ، ح62
- ↑ گـفتني است در روايات اهل سنّت نيز آمده است كه : پيامبر ( صلّي الله عليه وآله ) ـ حتّي بدون عـذر ـ از بـا هم خواندن نماز مغرب و عـشا يا ظـهر و عصر مـنع نـكرده انـد .
