ترک امر به معروف ونهی از منکر، عاملی برای سقوط تمدن‌ها

نویسنده: محمدهادی سجادی

مقاله

آنچه بیش از پی ریزی تمدن‌ها ضروری است، پایداری و پیش گیری از فروپاشی آنهاست. آیین رهایی بخش اسلام با توجه به این واقعیت، از آغاز پیروانش را با عوامل نابودی تمدن‌های پیشین آشنا ساخته و طرحی نوین برای جلوگیری از این سرنوشت شوم ارائه داده است. امام علی علیه السلام در بخشی از سخنان حکیمانه خویش با استناد به قرآن کریم، بی‌تفاوتی آگاهان و ترک امر به معروف و نهی از منکر را، دلیل اصلی انحطاط دولت‌های گذشته معرفی مى‌کند و برای جلوگیری از سقوط جامعه اسلامی مردم را به انجام این وظیفه که رمز پایندگی و بالندگی تمدن اسلام است، فرامی‌خواند و مى‌فرماید: ... انّما هَلَکَ مَنْ کانَ قَبْلُکُمْ حَیْثُما عَمِلوُا مِنَ الْمَعاصی وَ لَمْ یَنْهَهُمْ الرّبانیُّونَ وَ الاْخْبارُ عَنْ ذلکَ. به درستی کسانی که پیش از شما هلاک شدند، گناهان را انجام دادند و دانشمندان و نیکان، آنها را از آن باز نداشتند ونهی از منکر نکردند. بر این اساس، بنیاد تمدن اسلامی بر دوش همه انسان‌های مؤمن قرار دارد و مردم همه در حفظ ارزش‌های الهی مسئولند. زیر پا نهادن بخشی از این ارزش‌ها توسط یک فرد، هر چند امری بسیار کوچک جلوه مى‌کند، به تدریج بر بنای استوار جامعه اسلامی ضربه مى‌زند و سعادت و آرامش دیگران را نیز از بین مى‌برد. برای مثال: سقوط اخلاقی در بخشی از جامعه، مانند بیماری واگیردار کم کم به دیگران نیز سرایت و دیگر بخش‌های جامعه را آلوده مى‌کند. بنابراین سکوت در برابر مفاسد، اشتباه و گناه است، حتی اگر تنها از سوی یک نفر رخ دهد. این حقیقت را قرآن کریم در ضمن آیه‌ای کوتاه چنین بیان مى‌کند: وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصیبَنَّ الَّذینَ ظَلَمُوا مِنْکُمْ خَاصَّةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللّهَ شَدیدُ الْعِقابِ. (انفال: ۲۵) از فتنه‌ای که تنها به ستم کاران شما نمی‌رسد، بترسید و بدانید که خدا سخت کیفر است. بدین ترتیب، مبارزه با فساد و انحراف و سپس دعوت و راهنمایی به کارهای نیک، ضرورتی انکارناپذیر است و برخلاف گمان برخی افراد ناآگاه، دخالت در زندگی دیگران نیست و با آزادی شخصی آنان منافات ندارد. زیرا آزادی حقیقی، از دیگران سلب آزادی نمی‌کند و منافع دیگران را به خطر نمی‌اندازد. بر این اساس، کسی هم که امر به معروف و نهی از منکر مى‌کند، از حقوق خود و جامعه که با افراط و انحراف مفسدان به خطر مى‌افتد، دفاع مى‌کند که در واقع، امری پسندیده و عقلانی است.