اهمیت امر به معروف و نهی از منکر در حال حاضر

اهمیت امر به معروف و نهی از منکر در حال حاضر

نویسنده: هادی دوست محمدی

مقدمه

شکی نیست هنگامی که این امر حیاتی به نحو احسن اجراء گردد، جلوی همه مفاسد و فاسدها گرفته خواهد شد. دراین صورت گروهی و افرادی به وساوس شیطانی مجهز می‌گردند تا تدریجاً برخی از مفاسد را توجیه کنند و با کوچکترین سوژه و بهانه‌ای قبح آن را از بین ببرند و به بهانه این که منکر نیست، آن را ترویج نمایند که هم در تاریخ و هم در زمان خود نمونه هائی از آن را دیده‌ایم.
علاوه بر اینکه در قرآن مجید، یکی از وظائف اصلی پیامبراکرم (صلّی الله علیه و آله و سلّم)، امر به معروف و نهی از منکر معرفی شده: (یامرهم بالمعروف و ینهاهم عن المنکر) اصولا در بینش و تفکر اسلامی موضوع امر به معروف و نهی از منکر به قدری از ارزش و اهمیت برخوردار است که یکی از معیارهای شناخت کفر و ایمان و صلاح و نفاق معرفی شده است. در قرآن مجید می‌فرماید: (لعن الذین کفروا من بنی اسرائیل علی لسان داود و عیسی بن مریم ذلک بما عصوا و کانوا تعملون) .
«مورد لعن و نفرین الهی قرار گرفتند، آنان که از طائفه بنی اسرائیل کافر شدند و بر زبان داود(علیه السّلام) و عیسی بن مریم(علیه السّلام) نیزمورد لعن و نفرین واقع شدند. این بدان جهت بود که گناه کرده عصیان ورزیدند و متجاوز شدند، اینان (در اجرای نهی از منکر) متناهی نمی‌شدند و پذیرا نبودند، بی تردید عمل زشتی را مرتکب می‌شدند». آنگا پس از آن که دوستی آنان را با کفار تقبیح نموده سرزنش می‌کند می‌فرماید: (ان سخط الله علیهم و فی العذاب هم خالدون) . «خشم و غضب خدا بر آنان و در عذاب ابدی خواهند بود». و سپس در آیه بعد بیان می‌کند: (....کثیرا منهم فاسقون) .
«بسیاری از آنان فاسق هستند». و در جای دیگر می‌خوانیم: (المنافقون والمنافقات بعضهم من بعض یامرون بالمنکر و ینهون عن المعروف... ان المنافقین هم الفاسقون) . «مردان و زنان منافق برخی از بعضی دیگرند (سنخیت و همکاری دارند) اینان به منکرات و زشتیها امر می‌کنند و اززیبائیها و نیکیها جلوگیری می‌نمایند. به درستی که منافقان، همان فاسقان هستند». و چند آیه بعد، می‌فرماید: (المومنون والمومنات بعضهم اولیاء بعض یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر) . «مردان و زنان مومن، بعضی از آنان دوستدار(یا ولی) یکدیگرند، امر به معروف می‌کنند و نهی از منکر می‌نمایند». و در سوره آل عمران، صالحان را با مشخه اجرای امر به معروف و نهی از منکر معرفی می‌فرماید: (یومنون بالله والیوم الاخر و یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر و یسارعون فی الخیرات و اولئک من الصالحین) .
«به خدا و قیامت ایمان دارند و امر به معروف می‌کنند و نهی از منکر می‌نمایند و در نیکیها و خیرات سرعت عمل دارند و مسابقه می‌گذارند». بنابراین در برهنگ اسلام، کسی نمی‌تواند نسبت به این قانون، کوچکترین کوتاهی داشته باشد یا آن را کوچک شمارد. پیشنهاد و نظریه اجرائی با توجه به نکات و مطالب گذشته علاوه بر این که باید همه مسلمانان با آگاهی علمی و عملی از این قانون، با حفظشرائط و مراتب لازم، در تمام موارد و در همه جا آن را مورد عمل و اجرا بگذارند و خویشتن را مسوول مصالح فرد فردمردم، جامعه و حکومت بدانند و ناظر بر اعمال آحاد و گروه‌ها باشند، دولت و حکومت اسلامی نیز باید گروه ویژه‌ای مخصوص انجام این وظیفه به وجود آورد و تشکیلاتی را به این جهت سازماندهی کند. دائره حسبه چشم بیدار جامعه آنچنان که از روایات و تواریخ و سیر مشاهده می‌شود، از صدر اسلام، همواره به عنوان نظارت بر همه مصالح و حسن اجرای قوانین اسلام، معصومین علیهم السلام خود و یارانشان این نظارت را داشته و در طول تاریخ حکومتها، دائره‌ای به عنوان(امور حسبه) تشکیل می‌شده که به صورت تشکیلاتی و سازماندهی شده، امر به معروف و نهی از منکر می‌کردند که در متن کتاب (مسوولیت و نظارت مردم در حکومت اسلامی) اجمالا مورد بحث قرار گرفته است .
بنابراین پیشنهاد، این موضوع، یک امر جدید و تازه و بیگانه هم نمی‌باشد و امروز با داشتن امکانات و شرائط بهتر، مابهتر می‌توانیم این هدف مقدس را تعقیب کرده و این امر حیاتی را احیا کنیم. سازمان قضائی و امر به معروف و نهی از منکراگر به خوبی دقت و تامل شود، تشکیلات قضائی در فرهنگ اسلام، درواقع بخشی از دائره امر به معروف و نهی ازمنکر می‌باشد و بسیاری از بزرگان از فقهای نامدار شیعه و سنی، به این حقیقت تصریح کرده‌اند که بحث مستوفای آن از طرفیت این مقال خارج است، و در جای خود باید مورد بحث و تحلیل و تامل بیشتر قرار گیرد. مرحوم «شیخ طوسی»؛ (شیخ الطائفه) می‌فرماید: «تصدی قضا، از واجبات کفائی است که هرگاه گروهی این وظیفه را تقبل کرده، متصدی آن شدند، از دیگران ساقط خواهد شد، پس اگر مردم شهری و بلدی بر ترک آن هم دست شوند و جلوی آن را بگیرند، در واقع بر ضد حکومت اسلام خروج کرده‌اند و گنه کارند و بر امام و حکومت وقت لازم است که بر جنگ و قتال با آنان برخیزد».
آنگاه به حدیث نبوی استناد جسته می‌افزاید: «انه قال(صلّی الله علیه و آله و سلّم) : ان الله لا یقدس امه لیس فیهم من یاخذ للضعیف حقه و لانه من الامر بالمعروف و النهی عن المنکر). «به درستی که خدای متعال امت و ملتی راتقدیس نمی‌کند که در میانشان کسانی نباشند که حقوق ضعفا را باز ستانند وبرای این که تصدی قضاء بخشی از امر به معروف و نهی از منکر می‌باشد» .
همچنان که امروز در حکومت جمهوری اسلامی ایران و کشورهای دیگر، سازمان قضائی، یک سازمان متشکل ومنسجم و قدرتمند است، دائره و سازمان امر به معروف و نهی از منکر یا دائره حسبه می‌تواند به همین صورت،تشکیلاتی تر و قدرتمندتر وارد عمل گردد مانند برخی از ارگان‌ها و سازمانها که به طور ناقص، در برخی از موارد عمل می‌کنند. چگونه؟
آنچه که به نظر نگارنده روشن است و امکان عملی شدن دارد و بر خود وظیفه می‌دانم که مطرح کرده پیشنهاد نمایم، به این گونه است:
الف) دولت اسلامی باید افرادی را به این منظور گزینش، انتخاب و جذب نماید که شرائط آنان از سوی زعمای دینی خواهد شد که از جمله شرائط، اینها است:
۱- معلومات در حد دکترا و فوق لیسانس رشته‌های الهیات، حقوق و... و در میان طلاب حوزه‌های علمیه در حد اوائل درس خارج.
۲- دارای تقوا و تعهد اسلامی.
۳- افرادی متعادل و منزه از افراط و تفریط.
۴- حسن ظاهر.
۵- فرم لباس مورد پسند از جهت اخلاقی و روانشناسی (هم زیبا و هم با شکوه و پسندیده).
۶- دارای اصالت خانوادگی و نسب.
۷- خوش بیان.
۸- علاوه بر داشتن این شرائط، درآغاز، دوره ویژه‌ای را مانند پلیس و نظامی، به صورت آموزش ببینند، هم در بعد پلیسی نظامی، چون کار، نوعی پلیسی است و هم در بعد آشنائی با روش‌ها، شرائط و مراتب این قانون علاوه بر آن، دردوران آموزش باید در موضوعات اخلاق، علوم اجتماعی تربیتی، سیاسی، روانشناسی اسلامی و احکام، آموزش ببینند.
۹- افراد زیردست، کمتر از دیپلم نباشند که باید خود دوره آموزش نیز دیده باشند.
ب) این سازمان با وزارتخانه‌ها بخصوص وزارت کشور و سازمان قضائی مرتبط و هماهنگ باشند.
ج) افراد این گروه، در مورد برخی از تخلفات و جرائم، بالفور اقدام می‌کنند.
همچنان که در دائره حسبه در گذشته چنین بوده است. اخطاری لازم و ضروری یکی از نکاتی که توجه به آن بسیار ضرورت دارد و رسول اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلّم) و سایر معصومان (علیهم السلام) نیز هشدار داده‌اند، موضوع اعمال نفوذ افراد یا گروه‌های مغرض و منحرف و تغییر دادن مصادیق معروف و منکر می‌باشد. در طول تاریخ حتی هنگامی که مانند معتزله امر به معروف و نهی از منکر را از اصول دانسته‌اند، قدرتهای غالب وغاصب توانسته‌اند از طریق دیگر، به این قانون لطمه وارد سازند و مانند (مرجئه) در مصداق‌ها تشکیک کنند، تا آنجاکه در زمان بنی امیه و بنی عباس، دانشمندانی را استخدام کردند تا در مورد برخی از معروف‌ها و منکرها اظهار نظرنموده، معروف را منکر و منکر را معروف معرفی کردند.
شکی نیست هنگامی که این امر حیاتی به نحو احسن اجراء گردد، جلوی همه مفاسد و فاسدها گرفته خواهد شد. دراین صورت گروهی و افرادی به وساوس شیطانی مجهز می‌گردند تا تدریجا برخی از مفاسد را توجیه کنند و باکوچکترین سوژه و بهانه‌ای قبح آن را از بین ببرند و به بهانه این که منکر نیست، آن را ترویج نمایند که هم در تاریخ و هم در زمان خود نمونه هائی از آن را دیده‌ایم. بنابراین در این گونه موارد مسوولین امر، مسوولیت دارند تا به این امور نیز نظارت کنند تا کسی نتواند سوء استفاده نماید و از راه دیگر قوانین الهی را تغییر دهد. حضرت امام صادق(علیه السّلام) از رسول اکرم(ص) نقل می‌کند که فرمود: «کیف بکم اذا فسدت نسائکم و فسق شبابکم و لم تامروا بالمعروف و لم تنهوا عن المنکر؟ فقیل له و یکون ذلک یارسول الله؟ فقال: نعم و شر من ذلک کیف اذا امرتم بالمنکر و نهیتم عن المعروف؟ فقیل له یا رسول الله و یکون ذلک؟ قال: نعم و شر من ذلک کیف بکم اذا رایتم المعروف منکرا و المنکر معروفا؟» .
«بر شما چه خواهد گذشت هنگامی که زنان و جوانانتان فاسد و فاسق شده باشند و شما امر به معروف و نهی از منکرننمائید؟ عرضه داشتند: یا رسول الله، آیا چنین خواهد شد؟ فرمود: آری و بدتر از این بر شما چه خواهد گذشت زمانی که امر به منکر و از معروف نهی نمائید؟ باز عرضه داشتند: آیا چنین خواهد شد؟ فرمود: آری بدتر از این. بر شما چه خواهد گذشت آنگاه که معروف (زیبا) را منکر (زشت) ببینید و منکر(زشت) را معروف(زیبا) به حساب آورید».
ما در جامعه افراد و گروه هائی را می‌بینیم که هم اکنون مصداق این پیش بینی رسول اکرم(ص) هستند و نه تنها ازمعروف و نیکی دفاع و جلوی منکرات و زشتی را نمی‌گیرند، بلکه دقیقا در نظر آنان حق، ناحق و باطل، حق شمرده می‌شود و زیبائی را زشتی و زشتی را زیبائی می‌بینند و بر اثر آن که بینش و دید انسانی آنان بسته شده است، با چشم خودخواهی، انانیت و حیوانی می‌نگرند، طبعا نمی‌توانند واقعیات را آنچنان که هست، ببینند. اصولا دواعی مختلف و علل و عوامل گوناگون، محیط تربیتی، عادت، تلقین و تبلیغات سوء در دیدگاه‌ها اثرمی گذارند و شرائط متفاوت چه بسا دید و بیشن متفاوت به وجود می‌آورد. روزی «عمار یاسر» با «مغیره بن شعبه » بحث می‌کردند، حضرت امام علی(علیه السّلام) رو به عمار کرده فرمود: او را واگذار. «فانه لم یاخذ من الدین الا ما قار به من الدنیا. و علی عمد لبس علی نفسه لیجعل الشبهات عاذرا لسقطاته » .
«پس او(مغیره) چیزی از دین را نیاموخته جز آنچه که وی را به دنیایش برساند و عمدا امر را بر خود مشتبه کرده است تا شبهات (اموری که باطل و منکرند و به حق و معروف شباهت دارند) عذر و بهانه برای خطاها و لغزشهایش باشد». علاوه بر علل و عوامل و دواعی، انسانهای چندچهره و بی تقوا و متزلزل نیز، همواره حقائق را وارونه جلوه می‌دهند، تااعمال ناشایست خود را توجیه کنند، بنابراین در مورد حفظ قوانین الهی، از تغییر و تبدل و دگرگون ساختن معروف ومنکر، باید بسیار هشیار بود و علما و دانشمندان بزرگوار و مسوول، این هشدار و اخطار را جدی تلقی کنند. امام علی(علیه السّلام) در این رابطه می‌فرمایند: «فمن لم یعرف بقلبه معروفا و لم ینکر منکرا قلب فجعل اعلاه اسفله و اسفله اعلاه » .
پس کسی که در قلب خود معروفی را معروف نداند و منکری را انکار ننماید، دلش وارونه و دگرگون می‌شود. تا آنجا که بالای او به پائین آمده پائین او به بالا برمی گردد (وارونه تشخیص می‌دهد و حقائق را وارونه می‌بیند)». با توجه به این نکات، ضرورت پاسداری و نگهبانی از قوانین الهی و مواظبت کامل برای جلوگیری از تغییر وتبدیل‌های بدعت گونه، بر همگان محسوس خواهد بود.

پانویس

منبع: سایت راه بهشت - تاریخ برداشت: ۲۹-۱۱-۹۴

بازگشت به مقالات