امر به معروف و نهی از منکر در انقلاب اسلامی ایران
نویسنده: فاطمه شیرخوانی
منبع: روزنامه رسالت، شماره 6308 به تاريخ 12/9/86، صفحه 7 (گفتگو )
مقاله
دربهمن ۱۳۵۷ تحولی عظیم و شگرف و به تعبیرحضرت امام (رحمهالله علیه) معجزهای الهی در تاریخ ایران و اسلام و حتی جهان بشریت رخداد که اندیشمندان و تحلیلگران جهان سیاست را به تعجب واداشت.
در آن سال انقلابی رخ داد که تمامی اسباب سازمانهای بزرگ جاسوسی دنیا و مراکز تحقیقاتی را در هم ریخت. انقلابی به رهبری امام و حمایت روحانیت و اتحاد مردم مسلمان با اتکا به مکتب اسلام و شعارهای کوبنده اسلامی پیروز شد. انقلابی که با تکیه بر تکنیک ایثار، جهاد، شهادت صف طاغوتیان را در هم کوبید، انقلابی که نشانگر احیای اسلام ناب محمدی و گسترش حکومت عدل اسلامی در سراسر جهان و زمینهسازی ظهور منجی عالم بشریت است.
شهید مطهری در این باره میفرمایند: «انقلاب اسلامی ایران به اعتراف بسیاری از صاحبنظران، یک انقلاب مخصوص به خود است؛ یعنی برای آن نظیری در دنیا نمیتوان پیدا کرد، انقلاب اسلامی یعنی راهی که هدف آن با اسلام و ارزشهای اسلامی است و انقلاب و مبارزه صرفا برای برقراری ارزشهای اسلامی انجام میگیرد.» [۱]
جهانی بودن اسلام و کوشش در راه تحقق حاکمیت آن درحد وسیعی متاثر از اصل امر به معروف و نهی از منکر بوده و معرفی و گسترش اسلام تاکنون نیز بیهیچ تحمیل و فشار سیاسی، براساس همین اصل صورت گرفته است و تاکنون نیز بر همین اساس وتوسط عموم مردم مسلمان بایستی صورت پذیرد.
همین مسئله و طبیعت انقلابی اسلام است که قرآن، تاسیس حکومت اسلامی را به عنوان دین نمونه و امت و حکومت الگو معرفی میکنند:
«انا جعلناکم امه و سلطا لیکونوا شهدا علی الناس و یکون الرسول علیکم شهیدا» [۲]«مسلمانان در اجرای این دو وظیفه بزرگ در عصر انقلاب پیامبر را اسوه و الگوی خود قرار دادند و میدهند.»
«لقد کان لکم فی رسول الله اسوه حسنه» [۳]
انقلاب اسلامی ایران خود یکی از ثمرات مهم و نتایج با ارزش اصل مسلم امر به معروف و نهی از منکر در جنبههای سیاسی و حکومتی آن است و برای حفظ و گسترش آن به همین اصل متمسک شده است.
سعی مسلمانان قبل و بعد از انقلاب و رشد و نمو اسلام ناب محمدی (صل الله علیه و آله و سلم) با بهرهگیری از سنتهای انقلابی آن نظیر امر به معروف و نهی از منکر و آشنا نمودن دیگران با آن بوده است. و در واقع اجرای این امر باعث برقراری حکومت الهی، حمایت مستضعفین، استقلال و آزادی، مبارزه با استکبار، استبداد، استعمار و استثمار در بعد از انقلاب شده و این امر کم و بیش در کشورهای مسلمان دیگر تجلی کرده است. لذا برای تداوم انقلاب اسلامی و گسترش آن باید عقاید سیاسی، اجتماعی و احکام اسلامی به صحنه ظهور و عمل در آمده و تبلیغ شود.
انقلاب اسلامی در پی تغییر سیستم سیاسی طاغوت ارزشهای غیر اسلامی حاکم در جامعه آن روز بود و پیروزی آن به سه رکن مهم و اساسی مکتب اسلام، رهبری ولایت فقیه و مردم استوار است و تداوم آن نیز با بقای این سه رکن خواهد بود.[۴]
پاسخ به یک سوال
فریضه امر به معروف و نهی از منکر در صورتی که حکومت اسلامی نباشد حکمش چیست؟ چه کسی یا کسانی متولی اجرای آن هستند آن هم در امور سیاسی؟
جواب: ائمه (علیهم السلام) اقامه حدود و برپایی احکام در بین مردم را (چه در زمانی که حکومت اسلامی باشد و چه در زمانی که حکومت به دست طاغوتیان اداره شود) رابه فقهای شیعه تفویض کردهاند، بعد از آنکه از واجبی تعدی نکنند و از حدی تجاوز ننمایندو به شیعیان امر کردهاند که به یاری ومعاونت فقها در این امر خطیر بپردازند.
آیتالله سیدکاظم حائری دراین بار چنین میفرماید: «محرز است که شارع مقدس به فوت شدن مصالح و از بین رفتن احکامی که اگر حکومت و سلطه اسلامی در کار نباشد فوت و مضمحل میشود راضی نیست.» [۵]
مرحوم شیخ صدوق روایت میکند که اسحاق بن یعقوب نامهای برای صاحب عصر و زمان مینویسد و از حکم مشکلاتی که برایش پیش آمده سوال میکند، در بخشی از این توضیح که به خط شریف حضرت صادر و از طریق محمد بن عثمان عمری ابلاغ میشود آمده است: «و اما الحوادث الواقعه فارجعوا فیهاالی رواه حدیثنا، فانهم حجتی علیکم و انا حجه الله علیکم» [۶] «در حوادث واقع شده به راویان ما رجوع کنید، زیرا آنان حجت من بر شما هستند و من حجت خدا بر آنان.»
این نشان میدهد که فقهای شیعه غیر از شان فتوا دادن نسبت به احکام شرعی، مرجع تعیین تکلیف اشخاص در حوادث و مسائل اجتماعی و سیاسی نیز هستند.
لذا این مکتب بود که ندا میداد: «انالله لا یغیر بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم»[۷]و مردم را به تغییر در امور جامعه خود فرا میخواند و در مرحله مبارزه نظام سیاسی و ارزشهای حاکم را زیر سوال برده و آن را از مقبولیت عامه انداخت و برای دوران پیروزی و سازندگی طرح و برنامه ارائه داد و مردم را به دنبال خود کشاند. اهداف آرمانی انقلاب که توسط رهبر انقلاب اسلامی بیان میشد ایجاد جامعه الگوی بود که احکام آن توسط شارع مقدس بیان شده بود، لذا انقلاب آورنده ایدئولوژی جدید نبود، بلکه احیاگر روشها و سنتهای ایدئولوژی اسلامی بود. اهداف انقلاب اسلامی همان اهداف انقلاب عاشورا است و الگوی خود را از آن جا گرفته است.
امام حسین (علیه السلام ) هنگام خروج از مدینه، در وصیتنامه معروفش خطاب به برادرش محمد حنفیه هدف خود را «امر به معروف و نهی از منکر برای اصلاح کار امت و عمل به سیره رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) بیان داشته است» [۸]
امام خمینی (قدس سره الشریف) هدف از نهضت اسلامی را چنین بیان میکند: «ما برای آن نهضت کردیم که اسلام و قوانین اسلام، قرآن و قوانین اسلام، قرآن و قوانین قرآن در کشور ما حکومت کند.»[۹]
بنابراین لازمه حکومت اسلام و قرآن وجود نظارت همگانی و فراگیر میباشد که همان امر به معروف و نهی از منکر میباشد.
بحمدالله، این دو وظیفه بعد از انقلاب در حد وسیعی متجلی شده است.
نظارت از طریق امر به معروف و نهی از منکر، عامه و همگانی است و قطع نظر از پست و مقام و موقعیت اجتماعی افراد میباشد. پست و مقام هیچ شخص نمیتواند مانع از اعمال این امر نسبت به او شود. در صورت مشاهده منکر از طرف یک مقام عالی سیاسی یا نظامی و یا ... هر شخصی میتواند، بلکه واجب است که بر علیه آن مقام اعتراض و او را وادار به ترک عمل کند. این مصداقی از حکومت مردم بر خویش است که توسط امام و رهبر جامعه اسلامی هماهنگی یافته و هدایت میشود [۱۰]
اینها اموری بود که زاییده اجرای امر به معروف و نهی از منکر در بعد از انقلاب است. چرا که در صورتی که افراد چنین به وظیفه خود عمل کنند، متخلفان از کردار خویش هراس خواهند داشت و نخواهند توانست با ارتکاب اعمال خلاف، ارزشهای فاسد را تبلیغ نمایند.
با به کار گرفتن امر به معروف و نهی از منکر در بعد از انقلاب در واقع جامعه به طور اتوماتیک و خودکار از طاغوت و فرهنگ طاغوت قبل از انقلاب فساد زدایی شد. عناصر فاسد و مفسد از محیط جامعه دفع شد و زمینه برای رشد عناصر سالم فراهم گردید، چرا که مومنان و مسلمانان در انجام این وظیفه از هرگونه سهلانگاری، اهمال کاری و رو دربایستی پرهیز کردند و میکنند.
از ثمرات اجرای این دو وظیفه در عصر انقلاب تشکیل قوه قضائیه به عنوان قوهای مستقل که پشتیبان حقوق فردی و اجتماعی و مسئول تحقق بخشیدن به عدالت است همچنین قانون حمایت قضائی از بسیج و بسیاری از نهادهای دیگر که ضامن اجرای امر به معروف و نهی از منکر میباشد. [۱۱]
به طور خلاصه درخشندگی اجرای این دو امر بعد از عصر انقلاب در امور زیر بیان میشود:
ارزشگرایی، ظلم ستیزی، مبارزه با گناه، رعایت قانون و حقوق مردم، احترام به آرای مردم، احترام به مقدسات مذهبی، نظم و انضباط اجتماعی، مبارزه با فرهنگ انحرافی غرب، انهدام زمینههای رشد فرهنگ باطل غرب، کمکهای علمی، هنری وفرهنگی ضروری وسالم به دستگاههای تبلیغاتی، تشویق و تقویت هنرمندان متعهد، ارائه معارف دینی منطبق با زمان در تمامی ابعاد زندگی از سوی کارشناسان علوم دینی و ترویج آن به طور آزادانه و بدون هیچ گونه ترس و تقیه، ترویج فرهنگ برائت از کفار و مشرکین و منافقین، حضور زنان در صحنههای علمی و آموزشی به منظور پاسخگویی به نیاز بانوان، پیشنهاد و تذکر به مسئولین برای احیای معروفها و ارزشهای اسلامی، ترویج فرهنگ تحصیل درحوزههای علمیه، ترویج فرهنگ اقتصاد اسلامی بر روابط اقتصادی و تجاری مردم و بازار، ترویج سنتهای اسلامی و سالم در برابر ارزشهای فاسد بیگانه، کمک به مستمندان، اقامه مجالس مربوط به شخصیتهای دینی بویژه پیامبر و اهل بیت او، اقامه نماز جماعت به طور مستمر و منظم، نصب صندوق پیشنهادها از ناحیه مسئول اداره ملاقات هفتگی و یا ماهانه روسا با کارمندان و مراجعهکنندگان به منظور رسیدگی به امور آنها حضور در نماز جمعه، الگوگیری و متابعت از حرکتهای سیاسی پیامبر و اهل بیت، تعلیم و تحصیل، صیانت و دفاع از ارزشهای انقلاب اسلامی، حضور در صحنههای سرنوشتساز انقلاب اسلامی، مبارزه جدی با دشمنان قسم خورده اسلام بویژه آمریکا و اسرائیل و ...
امر به معروف و نهی از منکر وقتی با استقبال مردم روبهرو میشود که کارگزاران در اقدام به معروف و نبرد با منکر در صف نخست قرار بگیرند که ما این مسئله را در جریان بعد از انقلاب به خوبی مشاهده میکنیم، برای همین امام علی (علیه السلام) معتقد بود «بر کسی که خود را پیشوای مردم میکند واجب است قبل از آموزش دیگران خود را آموزش دهد و تادیب عملی او باید قبل از تادیب به زبانش باشد.»[۱۲]
اسلام با واجب کردن امر و نهی و ولایت محدودی که در جلوگیری از گناه برای مومنین نسبت به گنهکاران قرار داده است در عمل نوعی تشکیلات وسیع و سازندهای را در همه جای جامعه اسلامی به وجود آورده است و با پاداش بزرگی که بر انجام آن مقرر فرموده و تهدیدی که بر ترک آن کرده است، تحقق این وظیفه را تشخیص نموده است. [۱۳]
قرآن کریم میفرماید: «و لتکن منکم امه یدعون الی الخیر و یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر و اولئک هم المفلحون»[۱۴]باید گروهی از شما مسلمانان خلق را به خیر و صلاح دعوت کنند، امر به نیکی نمایند و از کار بد نهی کنند اینان رستگارانند.
که در این زمینه، امر به معروف و نهی از منکر در دایره حکومت اسلامی یعنی فضاسازی مناسب و فضاسازی ایجاد مراکز فرهنگی، ورزشی، تولید فیلمهای مناسب، مراکز اطلاعرسانی انتشار مجلات در همه زمینهها راهکارهای مهمی در ایجاد و برپایی این فریضه میباشد.
از راههای جلوگیری از سرایت گناه که در واقع تضمین کننده این امر نیز میباشد این است که آمر و ناهی به شیوههای امر و نهی آگاه باشند.
از این مطلب دانسته میشود که این وظیفه علاوه بر اینکه یک وظیفه عمومی است، بلکه یک امر تخصصی است و نیاز به کارشناسی علمی، روانی، اجتماعی، تبلیغی و هنری دارد.
آمرین به معروف و ناهیان از منکر باید از دانشمندان و متفکران و مصلحان و دلسوزان جامعه باشند.اگر مشاهده میکنیم که نهی از منکرها بیاثر است، گناه را تنها به گردن خلافکار نیندازیم؛ زیرا گاهی شیوههای واحد برای دردهای متنوع مثل نسخه واحد برای مرضهای گوناگون است و شفابخش نخواهد بود. [۱۵]
امام رضا (علیه السلام) در این زمینه میفرمایند: «من طلب الامر من وجهه لم یزل فان زل لم تحزله الحیله» [۱۶] هر کس کاری را از شیوه خودش وارد شود لغزش پیدا نخواهد کرد و اگر لغزش رخ دهد حیلهها و شیطنتها او را خوار نخواهد کرد.»
آنچه که از این روایت بر میآید این است که برای هر معروف و منکری از هر شخصی در هر مکان و زمانی، شیوهای خاص لازم است که اگر مراعات نشود، امکان دارد اثر منفی دهد و اگر مراعات شود بهترین راه برای جلوگیری از سرایت گناه خواهد بود.
جا دارد که دراین جا تیمما و تبرکا به نمونهای از شیوه بزرگان را با موارد معروف و منکر بیان کنم.
نقل میکنند در آن زمانی که شهید مدنی در روستای (دره مراد بیک) همدان بود، احساس کرد که این روستا به جهت داشتن آب و هوایی خوش مورد توجه افراد شرابخوار و زنان بیحجاب قرار گرفته است. وی اهالی روستا را برعلیه آنها بسیج نموده و به دروازه روستا این چنین نوشتهای آویزان کرد که:
«ورود افراد شرابخوار و زنان بیحجاب ممنوع» [۱۷]
امید است تا بتوانیم با تحقق این فریضه مقدس جامعهای سالم و الهی به دور از هرگونه تنش و فسادگرایی داشته باشیم.
- ↑ مرتضی، مطهری، پیرامون انقلاب اسلامی، ص .۵۷
- ↑ البقره، .۱۴۳
- ↑ الاحزاب، .۲۱
- ↑ محسن، قرائتی، امر به معروف و نهی از منکر، ص .۸۸
- ↑ احمد، واعظی، حکومت دینی، ص .۱۹۳
- ↑ بابویه قمی (معروف به شیخ صدوق)، محمد بن علی بن الحسن، کمال الدین، جلد ۲، ص ۴۸۳، باب ۴۵، حدیث .۴
- ↑ الرعد، .۱۱
- ↑ محمدباقر، مجلسی، بحار الانوار، جلد ۴۴، ص .۳۲۹
- ↑ روحالله، الموسوی الخمینی، صحیفه نور، جلد ۸، ص .۱۷۱
- ↑ ابوالفضل، شکوری، فقه سیاسی، جلد ۱، ص .۱۸۵
- ↑ نمایندگی ولی فقیه در سپاه، امر به معروف و نهی از منکر، ص .۳۶
- ↑ نهج البلاغه، ص .۴۸۰
- ↑ محمدرضا، اکبری، تحلیلی نوع از امر به معروف و نهی از منکر، ص .۱۹
- ↑ آل عمران، .۱۰۴
- ↑ محسن، قرائتی، امر به معروف و نهی از منکر، ص .۸۰
- ↑ محمدرضا، حکیمی، الحیاه جلد ۲، ص .۳۴۹
- ↑ حسن، موسوی خراسانی، بایدها و نبایدها، ص .۷۴
