امر به معروف و نهی از منکر از دیدگاه قرآن و سنت
 | |
| نویسنده | طاهره نوروزی |
|---|---|
| زبان | فارسی |
| استاد راهنما | موسوی جاجرمی سیدمرتضی |
| استاد مشاور | مرادی زهرا |
| تاریخ دفاع | ۱۳۹۱/۱/۲۳ |
| رشته | زبان و ادبیات عرب |
| محل دفاع | مدرسه علمیه الزهراء (س) - بجنورد |
محتویات
چکیده
آنچه در پیش رو دارید، تلاشی است تحقیقی و کنکاشی است جستجوگرانه در موضوع امر به معروف و نهی از منکر از دیدگاه قرآن و روایات و سیره پیشوایان و طرحی است نسبتاً جامع و دربرگیرنده پاسخهایی به پرسشهای زمان ما. امر به معروف و نهی از منکر از جمله مهمترین دستورهای دینی و تکالیف الهی است که اهمیت زیادی نسبت به بسیاری از واجبات دیگر دارد، چرا که رواج خوبیها و واجبات دیگر در گرو انجام این تکلیف میباشد. قیامها و حق طلبیها ی ائمه دین، در قالب امر به معروف و نهی از منکر صورت گرفته است که یکی از آنها قیام خونین سیدالشهدا در کربلاست، که عملاً و صراحتاً انگیز ه قیام خود را عمل به این واجب برشمردهاند.
در مورد امر به معروف و نهی از منکر – معطوف به اهمیت که در متون دینی دارد- باید پرسید که: آیا همان قدر که درمتون دینی تأکید شده است اهمیت آن درک شده؟
از ابعاد و ویژگیها و چند و چون آن به اندازه کافی اطلاع داریم؟ این فرضیه چه نفش و جایگاهی در جامعه می تاند ایفا کند، و تا حد مطلوب چه قدر فاصله داریم؟!
امر به معروف و نهی از منکر، یک واجب مهمی است که متأسفانه هم شناخت کافی در مورد آن وجود ندارد و هم به طور شایسته مورد توجه قرار نگرفته است. حتی در جامعه اسلامی ما، به این که قرآن و احکام در درجه ی اول اهمیت قرار داردند، ولی باز هم این اصل مهم مورد غفلت و کم مهری واقع شده و عنایت کافی بدان مبذول نشده است.
بنابراین هم از لحاظ دینی و هم از لحاظ نیاز روز لازم است که این موضوع مورد بررسی و دقت قرار گیرد و هم ابعاد مختلف مسئله در حد وسع و توانایی مورد کنکاش قرار گیرد. در این نوشتار سعی ما هم بر این است که در حد توان ابعاد موضوع را در چهار بخش مود بحث و بررس قرار دهیم. هر بخش مشتمل بر چندین فصل است و هر فصل زیر مجموعههای خاص خود را دارد.
بخش اول: کلیات
به کلیات مطالبی در مورد امر به معروف و نهی از منکر میپردازد که اصولاً چه ضرورتی دارد، به بحث در این مورد بپردازیم و در ادامه هدف و پیشینه این فریضه الهی بیان میشود. همچنین بیان میشود که چه راهکارهایی برای اجرای این فریضه وجود دارد.
بخش دوم: شرایط امر به معروف
آن مربوط به امر به معروف و شرایط آن است که در دو فصل مورد بحث و بررسی قرار گرفته که عبارتست از:
معروف و منکر – آمر و ناهی
که زیرمجموعههای زیر را در بر میگیرد:
الف) معنای امر به معروف و نهی از منکر چیست
برای امر به معروف و نهی از منکر باید معروف و منکر را شناخت و دانست که چه کاری در محدوده معروف است تا امر به آن لازم باشد و چه کاری در محدوده منکر است، تا نهی از آن واجب باشد.
ب) راههای شناخت معروف و منکر
ما باید از چه راههای معروف و منکر را بشناسیم تا بتوانیم آن طور که شایسته و بایسته است عمل کنیم؟
سرشت انسان به گونهای است که ذاتاً جویای کمالات و زیبایی هاست لذا از پستیها و زشتیها دوری میکند و به سوی خوبی و کمالات میرود. به حکم اینکه اسلام آخرین دین و کاملترین شریعت است انسان برای شناخت معروف و منکر نیازمند به آن است؛ و در نهایت یکی از نعمتهایی که خداوند متعال در نهاد انسان قرار داده وجود پیامبر درونی یا عقل است که انسان با سنجش اعمال به خوبی و بدی آن پی میبرد.
ج) مصادیق معروف و منکر
مصادیقی باید وجود داشته باشد تا به واسطه آن به معروفها عمل کرد، و از منکرات اجتناب نمود.
د) امر به معروف و نهی از منکر وظیفه افراد خاصی نیست بلکه دین مبین اسلام عمل به این فریضه را بر همه واجب نموده که به نیکی امر و از بدی نهی نمایند لذا همه را در برابر این تکلیف مسئول میشمارد.
ه) شخصی که میخواهد وظایف دینی خویش را عمل کند تا کلام و سخن او در دیگران اثر بخشد باید دارای ویژگیها و خصوصیاتی باشد. برای این که در جامعه بتوان خوبیها را گسترش داد و از مفاسد جلوگیری کرد باید خود شخص آمر و ناهی دارای مقدماتی باشد تا دیگران به سخنان او گوش فرا دهند.
شرایط امر به معروف و نهی از منکر
به طور کلی تکالیف اسلامی دارای شرط هستند شرایط عمومی و شرایط خصوصی، در صورت تحقق این شروط است که امر به معروف و نهی از منکر واجب خواهد شد.
بخش سوم: جایگاه امر به معروف و نهی از منکر
در رابطه با جایگاه امر به معروف و نهی از منکر، مراحجل و شیوههای آن سخن به میان میآورد؛ که دارای دو فصل است:
جایگاه امر به معروف و نهی از منکر
از دیدگاههای مختلف دین مبین اسلام که جامعه را به مصلحت و کار نیک فرمان داده و از مفسده و کار زشت نهی فرموده شآن امر به معروف و نهی از منکر را بسیار بزرگ شمرده و راجع به آن تأکیدات و ترغیبات فراوان نموده است.
این فریضه بزرگ در قرآن مجید آیات متعددی را به خود اختصاص داده که تعداد ۱۷ آیه مورد بحث قرار گرفته شده؛ و این نکته بسیار مهم گنجانده شده که، هر جامعهای به این فریضه بزرگ ارج نهد به عنوان بهترین امت تلقی شده است. هنگامی که سیره معصومین را مورد بررسی قرار میدهیم چنین دریافت میشود که، آنان اساس و بنیان کار خود را بر آن نهادهاند و خطوط اصلی هدایت را همواره با ذکر معروفها مشخص نموده و راههای به بنبست رسیده را با بیان منکرات تبیین فرمودهاند.
مبحث بعدی این است که اساسیترین عنصری که در قیام امام حسین (ع) نقش داشته امر به معروف و نهی از منکر بوده و این مطلب به وضوح در سخنان آن حضرت دیده میشود.
امر به معروف و نهی از منکر در سیره و روش تمامی بزرگان، علما، دانشمندان دین شناس و مجاهدان در راه خداوند بوده است آنان که با الگو قرار دادن پیامبر و ائمه معصومین (به حکم و وظیفهای که اسلام بر عهده انسانهای مؤمن نهاده) همواره برای احیا، نشر و تبلیغ مکتب اسلام سعی و کوشش فراوان نمودهاند و اینکه ما در این نوشتار به نحوه عملکر برخی از آنان در این زمینه میپردازیم، چهرههایی که زندگی خود را صرف معرفی کردن ارزشهای اسلامی و بر حذر داشتن مردم از کارهای ناصواب داشتهاند.
مراحل و شیوههای امر به معروف و نهی از منکر
تدریجی بودن از نعمتهای خداوند متعال در خلقت، آفرینش، قانونگذاری و تشریع بوده است بر همین اساس احکام الهی در مدت ۲۳ سال بر پیامب نازل شد و حتی گاهی در مورد یک مسئله مثل شرب خمر به تدریچ بیان گردید. تبلیغ یک وظیفه عمومی برای همه مسلمانان است وظیفه هر مسلمانی این است که حامل پیام الهی باشد و سعی کند ابتدا خود به این پیام الهی عمل نماید و آن را نیز در جامعه به مرحله عمل تحقق برساند.
مطلب بعدی نیز در زمینه مراحل آن است که دارای سه مرحله امر به معروف قلبی، لسانی و یدی میباشد.
بخش چهارم: آثار امر به معروف و نهی از منکر
این بخش در زمینه نقش فریضه امر به معروف و آثار آن بحث میکند. این بخش دارای ۵ فصل ذیل است:
امر به معروف و نهی از منکر در دفاع از اسلام
آثار امر به معروف و نهی از منکر
آثار سلب و تخریبی ترک امر به معروف و نهی از منکر
علل و عوامل گرایش به منکرات
علل و عوامل بی تفاوتی در برابر منکرات
جهانی بودن اسلام وکوشش در راه تحقق حاکمیت آن در حد وسیعی متأثر از اصل امر به معروف و نهی از منکر است انقلاب اسلامی ایران نیز یکی از ثمرات و نتایج با ارزش این اصل مسلم در جنبههای سیاسی و حکومتی آن است.
حال جای پرسش است که چرا با وجود این همه تأکیداتی که نسبت به این فریضه صورت گرفته باز هم این فریضه در زمان کنونی ما مورد بی مهری واقع شده ؟! چرا به آنچه میدانیم عمل نمیکنیم؟! اساس امر به معروف و نهی از منکر نیکوکاری است. مگر ممکن است کسی بخواهد از خودگذشتگی کند و خود را در خدمت خلق قرار دهد ولی دیگران را به سمت و سوی خیر و نیکی از طریق امر به معروف و نهی از منکر رهنمون ننماید؟! آری اگر از درون مراقب خود باشیم و مردم از برون مراقب ما باشند و مسئولین در رأس نظام سیاسی و حکومتی، مشوق خوبیها و مانعی بدیهای افراد جامعه باشند، بهترین جامعه را خواهیم داشت و به فرموده امام (ره) میتوانیم انقلابمان را به تمامی کشورها صادر نمائیم. ان شاءالله از خداوند توفیق همه را در انجام این فریضه الهی خواهانم و اگر لغزشی در نوشتههایم است، از خداوند عزیز عذر میخواهم.
کلمات کلیدی: امر- نهی- معروف- منکر- آمر- ناهی- تهود- جهال- تواصی
