امر به معروف و نهی از منکر- جلسه هفتاد و چهار
جلسه هفتاد و چهارم
بسم الله الرحمن الرحیم
در این جلسه مبحث بعدی را که امام در تحریرالوسله بیان کردهاند را مطرح میکنیم.
بحث بعدی که مرحوم امام رضوان الله تعالی علیه در تحریرالوسیله متعرض آن میشوند، بحث مراتب امر به معروف و نهی از منکر است.
عبارت امام این است: «القول في مراتب الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر فإن لهما مراتب لا يجوز التعدي عن مرتبة إلى الأخرى مع حصول المطلوب من المرتبة الدانية بل مع احتماله».
ایشان در این عنوان میفرماید که امر به معروف و نهی از منکر دارای مراتبی است که شما حق ندارید از مرتبه پائینتر اگر مؤثر افتاد و بلکه اگر احتمال میدهید همین مرتبه پائین مؤثر میافتد، به مرتبه بعدی اقدام کنید.
بعد ایشان میفرماید: «المرتبة الأولى أن يعمل عملا يظهر منه انزجاره القلبي عن المنكر، وأنه طلب منه بذلك فعل المعروف وترك المنكر، وله درجات كغمض العين، والعبوس والانقباض في الوجه، وكالاعراض بوجهه أو بدنه، وهجره وترك مراودته ونحو ذلك».
مرتبه اول این است که شما یک اقدامی کنید که طرف مقابل متوجه شود که شما از این عملی که او انجام میدهد، منزجر هستید. یا ترک واجب اتفاق افتاده است و یا فعل حرام در حال تحقق است. شما به یک شکلی با او رفتار کنید که او بفهمد که شما از عمل او منزجر هستید.
«وأنه طلب منه بذلك فعل المعروف وترك المنكر»، فرد از این نوع رفتار شما این را بفهمد که شما از او میخواهید که واجبش را انجام دهد و یا منکر را ترک کند.
این اقدام رفتاری شما در خودت درجات دارد. مثل « وله درجات كغمض العين، والعبوس والانقباض في الوجه، وكالاعراض بوجهه أو بدنه، وهجره وترك مراودته ونحو ذلك»، با منکر روبه رو شدهای، اخم میکنی. چهره در هم میکشی. و یا سرت را به طرف دیگر برمیگردانی. به جایی میرسید و میبینید که خانمهای بدحجاب هستند، سرت را برمیگردانی. یا بدنت را کج میکنی و یا اصلاً این محل و مجلس را ترک میکنی و با این فرد مراوده را قطع میکنی.
این اصل مسئلهای است که ایشان مطرح میکند. ما چند مطلب را در اینجا باید مورد بررسی قرار دهیم. مطلب اول این که مراد از مراتب چیست؟ مطلب دوم این که دلیل بر این مراتب چیست؟ مطلب سوم این که آیا این مراتب راجع به آمر و ناهی است؟ یا راجع به مأمور و منهی؟ این مراتب مربوط به کدام است؟
اما این که مراتب چیست؟ فرمودهاند که در امر به معروف سه مرتبه تصور میشود. قلبی، قولی و عملی. مرتبه قلبی چیست؟ این است که در قلب خود از فعل او منزجر باشی. مرتبه قولی چییست؟ با بیان به کار او اعتراض کنی. مرتبه عملی چیست؟ این است که به صورت عملی اقدام کنید. پس مراد از مراتب امر به معروف و نهی از منکر، مراتب قلبی، قولی و عملی است.
