امر به معروف از موضع قدرت
در آیه ۴۱، سوره حج میخوانیم: کسانی که هرگاه به آنان قدرت و امکان دادیم. اقامه نماز میکنند و زکات میپردازند و امربهمعروف و نهیازمنکر میکنند.[۱]
از این آیه معلوم میشود که مسأله امربهمعروف و نهیازمنکر تنها یک موعظه عاجزانه در برابر خلافکار نیست؛ بلکه مأموریتی از موضع قدرت است. بدون قدرت نمیتوان از بسیاری از منکرات و بویژه منکرات بین المللی جلوگیری کرد. در قرآن میخوانیم: اگر طایفهای از مسلمانان دست به تجاوز بزنند، وظیفه دیگران است که با قدرت جلو او بایستند تا به امر خدا، بازگردد و دست از طغیان بردارد.[۲]
اگر در جامعه قدرت نباشد، احکام الهی مثل حدود و دیات و قصاص اجرا نمیشود. کسالت و بیحالی و ترس، از امراض و آفاتی است که در دعاها از آنها به خداوند پناه برده میشود.[۳]
یکی از دلایل شکست مسلمانان در جنگ احد، سستی آنان بود.[۴]
ناگفته پیداست که این قدرت، در سایه وحدت و اطاعت از رهبری عادل و شجاع و بصیر و داشتن تخصصهای گوناگون و هوشیاری همه مردم پیدا میشود.
امر به معروف از موضع ولایت و قدرت، نه از موضع ضعف
قرآن میفرماید : امر و نهی از موضع ولایت سرچشمه میگیرد، نه ضعف ؛ مردان و زنان با ایمان، هر یک نسبت به دیگری ولایت دارند. بنابراین، یکدیگر را امربهمعروف و نهیازمنکر میکنند.[۵]
در جامعه اسلامی همه مردم از یکدیگرند[۶] و نسبت به یکدیگر محبت دارند. برای مثال، انصار و مردم مدینه از ورود مسلمانان مکه و مهاجرین خوشحال بودند.[۷] و حتی در شرایط سخت، دیگران را بر خود ترجیح میدادند.[۸]
پیامبر اکرمصلیاللهعلیه بارها میان آنان برادری برقرار کرد و فرمود: همانا مؤمنان با یکدیگر برادرند.[۹]
با این حال، اگر کسی دیگری را از منکری باز دارد و یا به معروفی امر کند، نباید او را یک فضول و یا مزاحم تلقی کرد؛ بلکه باید او را دلسوز دانست که از طرف خداوند، محبت و ولایت و حق نظارت و امر و نهی به او داده شده است.
یک نمونه قرآنی از نهیازمنکر
حضرت ابراهیم همین که عموی خود را بت پرست دید، به او گفت: این مجسمههایی که شما پابند عبادت آنها شدهاید، چه معنا دارد[۱۰]
در این بیان بسیار کوتاه، به چند اصل مهم در امربهمعروف و نهیازمنکر پی میبریم؛ از جمله:
۱. کسی که امربهمعروف میکند، باید از رشد و کفایت خاصی برخوردار باشد.
۲. در امر و نهی شرط سنی وجود ندارد (قالَ ِلاَبیه).
۳. امر و نهی را از نزدیکان شروع کنید. (قالَ ِلاَبیه).
۴. در نهیازمنکر، ابتدا از بزرگترین منکرات نهی کنید (ما هذِهِ التَّماثیل).
۵. در امر و نهی، مردم را به کرامت و شخصیت خودشان متوجه سازید (اَنْتُم لَها عاکِفُون)
۶. در نهیازمنکر، گاهی باید یک نفر در برابر گروهی قرار گیرد (لاَبیهِ و قَوْمِه).
۷. در امر و نهی با شیوه سؤال، وجدانها را بیدار کنید. (ما هذِهِ التَّماثیل).
۸. در امر و نهی، قاطعیت و صراحت داشته باشید. (اَنْتُم وَ اباءَکُم).
این اصول و درسهایی بود که در نگاه نخست به ذهنم آمد. شاید شما اگر فکر کنید و یا به تفاسیر مراجعه کنید، مطالب دیگری نیز فرا گیرید.
پانویس
- ↑ اَلَّذینَ اِنْ مَکَّنّاهُم فِی اْلاَرضِ اَقامُوا الصَّلوةَ و اتَوالزَّکاةَ و اَمَرُوا بِالْمَعرْوفِ ... (حج/41).
- ↑ فَاِنْ بَغَتْ اِحْداهُما عَلَی اْلاُخْری فَقاتِلُوا الَّتی تَبْغی حَتَّی تَفیءَ اِلی اَمْرِ اللَّه (حجرات / 9).
- ↑ اللهم انی اعوذبک من الکسل و الفشل (بحار 98، ص 93، ج ۲).
- ↑ حَتَّی اِذا فَشِلْتُم.. (آل عمران / 152).
- ↑ وَاْلمُؤمِنُونَ وَالْمُؤمِناتُ بَعضُهُم اَوْلِیاءُ بَعْضٍ یَأمُرُونَ بِالمَعْرُوفِ وَ یَنْهَونَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُقیمُونَ الصَّلوةَ وَ یُؤتُونَ الزَّکاة (توبه / 71).
- ↑ بَعْضُکُمْ مِنْ بَعْض (آل عمران / 195).
- ↑ یُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ اِلَیْهِم (حشر / 9).
- ↑ و یُؤْثِرُونَ عَلی اَنْفُسِهِم (حشر / 9).
- ↑ اِنَّما الْمُؤمِنُونَ اِخْوَة (حجرات / 10).
- ↑ اِذْ قالَ ِلاَبیهِ و قَوْمِه ما هذِه التَّماثیلُ التَّی اَنْتُم لَها عاکِفُون (انبیا/52).
