الهام از طرح «روان پزشکی اجتماعی» در دستیابی به «سلامت معنوی» جامعه
نویسنده: سید ابوالقاسم حسینی
محتویات
چکیده
برای دستیابی به «سلامت معنوی» در جامعه زمینهها و امکانات و فرصتهای زیادی وجود دارد که بایستی با بهره گیری از یک الگوی جامع و کامل از این فرصتهای طلائی برای وارد کردن آحاد مردم به فرایند تامین سلامت جامعه بهره برد.
با نگرشی تازه به مبحث امر به معروف و نهی از منکر میتوان به الگوئی مفید و موثر دست یافت که راه رسیدن به یک جامعه سالم را کوتاهتر و مطمئن تر سازد. طرح «روان پزشکی اجتماعی» میتواند الگوی مناسبی در این زمینه باشد. پیشنهاد میشود که این طرح در مراکز تصمیم گیرنده نظام مورد بررسی و تصویب قرار گیرد تا پس از تکمیل و اجرائی کردن آن بعنوان مبنای برنامههای کلان کشور در مقوله تامین سلامت معنوی مورد توجه خاص واقع شود.
مقدمه
انسان به عنوان موجودی شناخته شده که دارای ابعاد دینی روانی اجتماعی و معنوی است. دست یابی به سلامت بدنی روانی اجتماعی و معنوی نیاز اصلی هر انسان است.
در یک بررسی همه جانبه نسبت به ادیان الهی میتوان به این نتیجه رسید که ادیان در تامین اهداف فوق میتوانند نقشی بسیار وسیع و بنیادی برعهده گیرند. هدف ادیان الهی دست یابی همه انسانها به رشد و سعادت در دنیا و آخرت است. محدوده زمانی سلامت بدنی روانی و اجتماعی تا پایان عمر انسان میباشد؛ ولی نتایج «سلامت معنوی» تا ابدیت ادامه دارد. میتوان گفت که وظیفه نهادهای دینی سیاست گذاری کلی برنامه ریزی اجرا و ارزیابی روشهایی است که اهداف فوق را برای همه انسانها در طول تاریخ تامین نماید.
دست یابی به این هدف بزرگ و با این طیف وسیع نیاز به برنامه ریزی منطقی و پی گیری آن دارد. استفاده از تجارب نهادهایی که کارهای مشابهی را انجام میدهند میتواند ما را در «راه میان بر» قرار دهد. به نظر میرسد طرح «روان پزشکی اجتماعی» یا «بهداشت روانی جامعه» با توجه به نتایج درخشان ناشی از آن الگوی خوبی در این مورد باشد.
معرفی روان پزشکی اجتماعی و زیربناهای آن
«بهداشت روانی جامعه» «روان پزشکی پیشگیری» و «روان پزشکی اجتماعی» عنوانهای مترادفی هستند که توسط براون به نام انقلاب سوم روان پزشکی نام گذاری شدهاند. عناوین فوق این برداشت را دنبال میکنند که تمام نظامهای اجتماعی باید به عنوان پشتوانه پیشگیری و درمان اختلالات روان پزشکی مورد استفاده قرار گیرند. این انقلاب روشهای قدیمی را که در آن روانپزشکان تمام کوشش خود را صرف شناخت و طبقه بندی «بیمار» مینمودند و به عوامل اجتماعی و «عمل جامعه» توجه جدی مبذول نمیداشتند مردود میداند و بستری کردن بیماران را برای مدت طولانی مورد انتقاد قرار میدهد. این طرح ایجاد کلینیکهای پراکنده بهداشت روانی احتراز از بستری نمودن غیرضروری استفاده از امکانات جامعه برای مراقبتهای بعد از بستری و توجه به پیش گیری از اختلالات روان پزشکی از طریق مشاوره و آموزش را از اهداف اصلی خود میشمارد.
اهداف کلی بهداشت روانی جامعه
اهداف کلی بهداشت روانی جامعه در ده جنبه زیر خلاصه میگردند:
۱ ـ مسئولیت نسبت به جمعیت مشخص
۲ ـ تهیه امکانات بهداشت و درمان نزدیک محل اقامت یا محل کار بیمار
۳ ـ ایجاد مراکز خدماتی جامع
۴ ـ گروههای متشکل درمانگر از نظامهای مختلف
۵ ـ بیماریابی
۶ ـ پی گیری و تداوم مراقبت
۷ ـ شرکت افراد مصرف کننده
۸ ـ پیش گیری
۹ ـ ارزیابی
۱۰ ـ پژوهش
اینک به صورت بسیار مختصر جنبههای فوق مورد بررسی قرار میگیرند:
مسئولیت نسبت به جمعیت مشخص
در سیستم پزشکی و روان پزشکی اجتماعی تعهد نسبت به یک جمعیت مشخص از سیاستهای اصلی است. در این سیستم مفهومی به نام «حوزه تحت پوشش» وجود دارد. این عنوان در مورد محدوده جغرافیایی به محدودهای گفته میشود که مسئولیتهای خدماتی آن بر عهده یک سازمان مشخص بهداشت و درمان است. نقشه جغرافیایی این منطقه در دسترس مسئولان سازمان میباشد و تعداد جمعیت نسبت زن و مرد طبقه بندی از نظر سن وضع خانوادگی تجرد و تاهل میزان سواد و میزان اشتغال و نوع آن در جمعیت مورد نظر در دسترس میباشد.
مسئولیت برنامه ریزی و ملحوظ کردن تمام نیازهای بهداشت روانی جمعیت مورد نظر برعهده سازمان است. ارزیابی امکانات موجود برای از بین بردن نیازها ایجاد یک سیستم مراقبتی با استفاده از تمام امکانات موجود و برنامه ریزی برای ارایه کامل خدمات بهداشتی و درمانی به جمعیت مورد نظر همگی جز مسئولیتهای سازمان است. در این مورد هم باید از شهروندان عادی و هم نیروهای سیاسی ـ اجتماعی و تخصصی استفاده کرد و به بهداشت و «پیش گیری» حداقل به میزان «درمان» اهمیت داد. از این دیدگاه مسئولیتها شامل تمام افراد جامعه میگردد. در این نگرش جدید تاکید ویژهای بر کودکان سالمندان اقلیتهای قومی بیماران مزمن و حاد و جمعیتهایی میشود که در مناطق دور افتاده زندگی میکنند. خدمات ارایه شده باید با زیربناهای فرهنگی جامعه وفق داده شوند و امکانات موجود اعم از دولتی و مردمی برای افراد تحت پوشش شناخته شده باشند و اطلاعات کافی در مورد آنها داده شود.
تهیه امکانات بهداشت و درمان نزدیک محل اقامت یا محل کار بیمار
لازم است امکانات بهداشتی و درمانی نزدیک محل اقامت یا محل کار بیمار به وجود آیند تا امکان استفاده از آنها تسهیل گردد. این سیاست موجب تشخیص زودرس و «بیماریابی» به موقع میگردد و در صورت نیاز به بستری شدن طول آن کوتاه خواهد بود.
ایجاد مراکز خدماتی جامع
«مراکز خدماتی جامع» یکی از نیازهای اصلی بهداشت روانی جامعه است که به عنوان یک نظام فراگیر و واحد اختصاصی عمل میکند. ارایه خدمات سرپایی پراکنده دخالت در بحران در موارد فوریت مشاوره و آموزش خدمات بستری کوتاه مدت واحد پی گیری موارد بستری امکانات خدمات اقامتی بعد از ترخیص قسمتی از تسهیلات این برنامه میباشند.
به این وسیله امکانات خدماتی برای رفع تمام نیازهای افراد تحت پوشش مورد توجه واقع میشوند. در جاهایی که این طرح پیاده شده بهبود شاخصی در همه زمینهها قابل مشاهده است.
گروههای متشکل درمانگر از نظامهای مختلف
انقلاب بهداشت روانی از ابتدای کار خود لزوم استفاده از یک تیم با نظامهای مختلف را مطرح ساخت. اعضای تیم شامل روان پزشک روان پزشک اطفال روان شناس بالینی مددکار اجتماعی متخصص کار درمانی روان پرستار جامعه شناس یا متخصص روان شناسی اجتماعی و کادر اداری هستند. هر کدام از نیروهای فوق کار تخصصی خود را انجام میدهند ولی سرپرست مجموعه میتواند از میان هر کدام از افراد ذکر شده انتخاب گردد.
بیماریابی
در روند سیستم قدیمی پزشکی و روان پزشکی که متاسفانه هنوز در بعضی از کشورها به عنوان تنها گزینه موجود در دسترس میباشد شدت بیماری باید به حدی برسد که بیمار و اطرافیان به بیمار بودن او آگاهی یابند و به هر پزشکی که خواستند یا توانستند مراجعه نمایند. در طرح روان پزشکی اجتماعی آموزش نشانههای بیماریهای اصلی روان پزشکی به افراد جامعه در مدارس کارخانهها سربازخانهها مساجد و هر جای دیگری که بتوان آموزش عمومی را انجام داد به صورت چهره به چهره صورت میپذیرد. بیماریابی براساس اطلاعات به دست آمده انجام میشود و براساس سیاست «یک درمانگر برای هر بیمار» صورت میگیرد. در شرایط ایده آل مسول درمان برای هر بیمار ثابت است در صورتی که استفاده از درمانگران متعدد الزامی باشد اطلاعات موجود در پرونده سوابق شخص مراجعه کننده موضوع را روشن مینماید.
پی گیری و تداوم مراقبت
تداوم مراقبت از بیمار از وظایف اصلی مراکز بهداشت روانی است و بدون «پی گیری بیمار» ارزیابی کارآیی این مراکز امکان پذیر نیست. آموزش کافی به بیماران و خانواده آنها در مورد اهمیت «پی گیری» و فراهم آوردن تسهیلاتی که عملا بیمار و خانواده او را به انجام این کار قادر سازد نهایت اهمیت را دارد. طرح یک درمانگر برای هر بیمار و ایجاد حوزههای تحت پوشش و بیمارستانهای روزانه که به صورت کارگاههای ساده امکان مراجعه درازمدت را تا اشتغال در حرفهها و مشاغل اجتماعی فراهم میآورند امکان پی گیری را بیشتر میکنند.
شرکت افراد مصرف کننده
کارشناسان سازمان جهانی بهداشت تاکید میکنند: «بهداشت باید کسب شود و نمیتوان آن را تحمیل نمود؛ لذا نخستین عامل دست یابی به بهداشت تعهد مردم و دولت نسبت به آن است و به طور کلی آموزش کافی برای حصول چنین تعهدی ضروری است». در یکی از مصوبههای سازمان جهانی بهداشت چنین آمده است: «مردم حق و وظیفه دارند که به طور انفرادی و گروهی در برنامه ریزی و اجرای مراقبتهای بهداشتی خود شرکت نمایند».
در دهههای قبل تصور میشد فقط کارکنان حرفهای بهداشت در موقعیتی هستند که بتوانند نیاز به آموزش و اولویتهای آن را ارزیابی کنند ولی این برداشت اکنون در حال تغییر است. اگرچه نقش فرهنگ مذهب و جامعه در شکل دادن به رفتار مردم مورد تاکید سازمان جهانی بهداشت قرار گرفته است ولی این عوامل به ندرت از توجه دقیقی که لازمه برنامه ریزی موثر در بهداشت است برخوردار گردیدهاند. این مطلب در مورد مفهوم مشارکت مردم نیز صادق میباشد. با درک این حقیقت که هر جامعه دارای «عقل جمعی» است و مردم در تشخیص و حل مشکلات خود توانایی تفکر و اقدام سازنده دارند در حال حاضر آموزش بهداشت به جای مداخله کارکنان بهداشتی در حل مشکلات بهداشتی جامعه تاکید خود را بر درگیر شدن جامعه در این مورد گذاشته است.
در نتیجه مربی بهداشت به صورت یک «یادگیرنده» و در عین حال تسهیل کننده روند آموزش عمل میکند و اعضای جامعه به صورت «یاددهنده» وارد عمل میشوند. در ایفای موثر این نقشها شکلهای جدیدی از تعلیم و تربیت منطبق با خط مشیهای نوین کار با جامعه و مفاهیم جدید آموزش مورد نیاز است.
پیش گیری
یکی از اهداف فعالیت پزشکی پیش گیری از به وجود آمدن بیماریها و اختلالات بدنی و روان پزشکی میباشد.
روشهای پیش گیری به سه دسته تقسیم میشوند:
الف ـ روش پیش گیری اولیه که شامل از بین بردن عواملی است که منجر به بیماری میگردند.
ب ـ روش پیش گیری ثانویه شامل «بیماریابی» به محض بروز بیماری و درمان سریع میباشد.
ج ـ روش پیش گیری نوع سوم شامل «نوتوانی» و از بین بردن میزان از کارافتادگی بعد از دوره حاد بیماری است.
ارزیابی
نقش ارزیابی در بررسی حسن انجام فعالیتهای بهداشت روانی در تمام مقاطع اعم از برنامههای کشوری استانی و شهری مورد تاکید است و میتواند در مرحله تجدیدنظر در برنامهها مفید باشد. ارزیابی میزان کمبودها در منابع نیروی انسانی و مالی اداره و توسعه بخشها و تعیین نیازهای آینده همگی تنها با انجام «پژوهشهای همه گیرشناسی» امکان پذیر میباشد. با انجام یک تحقیق روان پزشکی اجتماعی مشاهده شد که با کاربرد معیارهای فوق تعداد مراکز نگهداری درمانی بیماران روان پزشکی که توسط برنامه فوق مورد تایید قرار گرفتند از ۵۰۰ مرکز به ۱۰۰ مرکز کاهش یافت. این روش موجب شد که به جای حذف حمایتهای بیمه در مورد بیماران روان پزشکی این خدمات فقط به میزان لازم و در موارد ضروری اختصاص یابند. پیاده کردن این روش موجب شد که هم کیفیت ارائه خدمات بهداشت روانی به بیماران بالا برود و هم مقدار زیادی از هزینهها حذف و صرفه جویی شود. در حقیقت صرفه جویی براساس «حذف خدمات غیرلازم» انجام شد.
پروفسور «وینگ» یکی از متخصصان روان پزشکی اجتماعی برنامه ریزی را به صورت زیر تعریف میکند: برنامه ریزی شامل پیش بینی مشکلاتی است که به هنگام اقدام برای هدفی خاص پیش میآیند. کاربرد تمهیدات لازم برای حل این مشکلات روند برنامه ریزی را تکمیل مینماید. هر قدر پیش بینی مشکلات سازمان یافته تر باشد و خردمندانه صورت پذیرد به هنگام پیاده شدن طرح تصمیم گیری آسان تر خواهد بود.
پژوهش
با توجه به این که اطلاعات مربوط به منطقه تحت پوشش به طور کامل در دسترس میباشد در هر لحظه میتوان تغییرات انجام شده در هر مورد را کشف نمود. انجام کارهای پژوهشی کمی و کیفی به منظور دست یابی به اطلاعات زیر و سایر اطلاعاتی که مورد نیاز برنامه ریزان باشد امکان پذیر است:
تغییرات جمعیت در منطقه.
گروههای آسیب پذیر و عوامل موثر در بروز آسیب.
تغییرات انجام شده در میزان آسیب پس از انجام یک دخالت اصلاحی.
مقایسه آسیبها و عوامل موثر در بروز آسیب در مناطق مختلف و کشف عوامل موثر در آن.
ارزیابی برنامه
لزوم تشکیل پایگاههای تعاون و ارشاد و نیازهای تفریحی جامعه در حال رشد و تحول ما برای دست یابی به سلامت در ابعاد دینی روانی اجتماعی و معنوی نیاز به کارهای گروهی و برنامه ریزی شده دارد تا بتواند در قالب یک نظام فراگیر مشکلات جامعه را حل نماید به رشد جامعه کمک کند و خود را برای انجام وظایف بین المللی و جهان گیر کردن اسلام آماده سازد.
امام کاظم علیه السلام برنامههای روزانه یک انسان در حال رشد را به صورت زیر تنظیم مینمایند:
بکوشید که وقت شما چهار قسمت باشد:
۱ ـ بخشی برای مناجات با خدا.
۲ ـ بخشی برای کار و معاش
۳ ـ بخشی برای آمیزش با برادران و مردم مورد اعتماد که شما را به عیبهای خویش آگاهی میدهند و از صمیم قلب به شما اخلاص دارند.
۴ ـ بخشی هم برای «درک لذتهای حلال» خلوت کنید و به وسیله این بخش بر انجام آن سه بخش دیگر توانا شوید. برای خود بهرهای از دنیا بگیرید و آنچه خواهش حلال باشد و به شخصیت شما لطمهای نزند و اسراف هم نباشد منظور دارید و بدین وسیله برای انجام امور دین یاری جویید. زیرا روایت است که از ما نیست کسی که دنیایش را برای دینش وانهد و یا دینش را برای دنیا از دست بدهد.
در شرایط ایده آل سازمانهای فرهنگی و دینی باید امکانات فوق را برای همه افراد جامعه فراهم آورند. با توجه به طیف وسیع اهداف ذکر شده و لزوم آماده سازی برای همه افراد لازم است برنامه ریزی جامعی در این مورد انجام شود و از تجارب همه نهادهای اجتماعی استفاده شود.
در حال حاضر واحدهای متعددی مسئولیت پیش گیری از اختلالات و بیماریهای بدنی روانی ـ اجتماعی و معنوی را برعهده دارند که چنانچه بتوان بین آنها هماهنگی ایجاد نمود میتوانند از تجارب و تسهیلات یکدیگر به خوبی استفاده کنند و با هزینه قابل قبولی زمینه دست یابی به سلامت بدنی روانی اجتماعی و معنوی را که در بعضی موارد زیر بناها آسیب شناسی و روش درمان کاملا مشابهی دارند برای تمام افراد جامعه فراهم آورند. به نظر میرسد برای این منظور میتوان از زیربناهای روان پزشکی اجتماعی که ذکر آن گذشت به خوبی استفاده نمود. با توجه به اینکه اینجانب در نوشتن طرح بهداشت روانی کشور براساس ضوابط فوق شرکت داشتم و مسئولیت پیاده شدن آن را در استان خراسان پذیرفتم خوشبختانه اطلاعات خوبی در مورد ساختار شبکههای بهداشت و درمان به دست آوردیم و در این جا به طور بسیار خلاصه امکانات و تسهیلات موجود را مورد بررسی قرار میدهیم.
شبکههای بهداشت و درمان با نظم خاص و امکانات بسیار وسیع هم اکنون به صورت گستردهای در سرتاسر کشور وجود دارند. این پدیده خود نتیجه صرف اندیشه و انجام برنامه ریزی وسیع در سطح ملی و جهانی میباشد که خوشبختانه امتحان خود را در کاهش اختلالات بدنی و پیش گیری از بیماریها به خوبی پس داده است. در شبکههای بهداشت و درمان از طریق آموزش تعدادی زیادی از نیروهای بهداشتی فعال شدهاند که اقدامات آنها برای جامعه نقش حیاتی دارد. اولین واحد بهداشتی رسمی ما در سطح روستا «خانه بهداشت» است که تا سالهای اخیر به وسیله نیروهایی به نام «بهورز» اداره میشد و هم اکنون به وسیله «پزشک خانواده» اداره میشود. هر روستا یک محدوده جغرافیایی با جمعیت مشخص میباشد که تعداد مرد و زن و کودک آن در مقاطع سنی مختلف آمارگیری شده است.
نیازهای بهداشتی ضمن حاملگی و کودکی طبق برنامه وزارت بهداشت برآورده میشوند و اگر خانوادهای در موعد مقرر برای تلقیح واکسن مراجعه ننماید «بهورز» موظف است که به منزل آنها مراجعه کند و آنها را برای تزریق واکسن به فرزندان خود دعوت نماید. بهورز یک فرد بومی در روستا است که در بیماریابی تزریق واکسن تغذیه بهداشت محیط بهداشت روانی و پی گیری بیماریها کمکهای حیاتی به جامعه روستایی انجام میدهد. بیمارانی را که بهورز کشف میکند به پزشک معرفی میکند و پس از تشخیص و درمان توسط پزشک پی گیری بعضی بیماریها را که اصطلاحا «بیماریهای پی گیری الزامی» نام گذاری شدهاند به عهده دارد. پزشکان مقیم روستا تا بیش از ۸۰٪ بیماریها را بدون ارجاع به متخصصان رشتههای مختلف پزشکی درمان میکنند. برای درمان بقیه بیماران از درمانگاههای تخصصی کمک میگیرند و کمتر از ۳٪ کل موارد نیاز به بستری در بیمارستان پیدا میکنند و اعزام به بیمارستان انجام میشود.
در شهرها هم بیمار از طریق پایگاههای بهداشتی به مراکز بهداشتی درمانی معرفی و تحت درمان قرار میگیرد در موارد لازم به درمانگاههای تخصصی معرفی میگردد و در صورت نیاز به بستری شدن به بیمارستان معرفی میگردند. رابطان بهداشتی که از نیروهای داوطلب مردمی انتخاب میشوند نقش «بهورز» را در سیستم شهری ایفا میکنند. نکته مهم در سیستم فوق روابط متقابل بین واحدها است. بیمار در روستا توسط خانواده جامعه (مدرسه محیطهای کارگری مسجد حسینیه معتمدان محل بسیج و سایر نهادها) بیماریابی میگردد و به خانه بهداشت معرفی میشود و سیستم ارجاع به صورتی که گفته شد پی گیری میشود.
این نظام بسیار مترقی است و به خواست خدا موفق شده است در کشورهای مختلف مشکلات بهداشتی و بهداشت روانی را به میزان قابل توجهی در شهر و روستا حل کند.
در حل مشکلات اجتماعی مانند اعتیاد و بزهکاری میتوان با پیاده کردن امر به معروف و نهی از منکر و به عبارت دیگر تامین سلامت در ابعاد بدنی روانی اجتماعی و معنوی از این طرح الهام گرفت و شبکه مشابهی را به وجود آورد. این شبکه را میتوان به نام «شبکه تعاون و ارشاد و تسهیلات رفاهی ـ ورزشی» نام گذاری نمود.
در این شبکه به جای شبکه بهداشت و درمان که اغلب به وسیله گروههای تخصصی پزشکی مورد پوشش قرار میگیرند تمام اقشار جامعه باید به نوعی مشارکت داشته باشند و این مشارکت دائمی و مادام العمر باشد. یعنی هم برای افراد تحت پوشش و هم برای افراد کمک دهنده باید به عنوان یک «تکلیف الهی دائمی» تلقی شود. حتی پس از برطرف شدن مشکل مورد نظر ارتباط افراد از بین نمیرود و در یک سیستم روابط دوستانه و گروهی ادامه مییابد.
با توجه به اهداف طرح یعنی دست یابی به سلامت بدنی روانی اجتماعی و معنوی تدوین آموزشهای الزامی برای دست یابی به اهداف فوق ضروری است و نگارنده راه کارهای تدوین اهداف فوق را در مقاله دیگری تحت عنوان «لزوم تدوین اهداف آموزشهای عمومی» (روزنامه جمهوری اسلامی مورخ ۳۰ دی ماه ۱۳۸۵) منتشر نموده است. در حقیقت مقاله مزبور مکمل این طرح میباشد. خوشبختانه با توجه به امکانات و تواناییهای موجود در نهادهای مختلف تدوین این اهداف و طرح درس برای دروس مورد نیازی کاملا امکان پذیر است و فقط نیاز به برنامه ریزی دارد.
در مقاله دی ماه ۱۳۸۵ در مورد آموزشهای عمومی پیشنهاد شده بود که حداقل بخشی از امکانات شبکههای تلویزیونی به این امر مهم اختصاص یابد؛ که علی رغم حیاتی بودن این پیشنهاد تاکنون انجام نشده است. امید است با افزایش حساسیت عموم مردم مخصوصا ارباب جراید و پی گیری مستمر آنها پیشنهاد فوق عملی گردد و زمینه برای تسهیل در رشد افراد جامعه فراهم آید.
بحث و نتیجه گیری
علی علیه السلام در ترسیم سیمای رسول خدا (ص) در نهج البلاغه به فرازهای زیر اشاره میکند:
«طبیبی است (روحانی) که به وسیله طب و معالجه خویش (برای بهبودی بیماریهای کشنده در میان مردم) همواره گردش میکند مرهمهایش (علوم و معارف) را (برای زخم دلهایی که به تیغ نادانی و گمراهی مجروح گردیدهاند) محکم و آماده کرده است و ابزارها را (به آتش نهی از منکر و ترسانیدن از عذاب الهی) سرخ نموده و تافته است. هر جا لازم باشد مرهمها و ابزار داغ کردن را بر آن مینهد. جاهای مجروح و نیازمند به معالجه دلهای کور (از دانش) و گوشهای کر (از شنیدن حق) و زبانهای لال (از گفتن سخن حق) میباشند. این طبیب روحانی به وسیله درمان و معالجه خود بیماریهای غفلت و نادانی و حیرت و سرگردانی را رسیدگی و معالجه میکند. (۴)
گفتار علی (ع) در مورد فعالیت پیامبر اسلام (ص) به عنوان یک «طبیب سیار» نشان میدهد که روش پیشنهاد شده عملا توسط پیامبر اکرم (ص) و سایر پیامبران الهی (ع) انجام میشده است؛ زیرا روش مشابهی از مسیح (ع) نیز در ارشاد نیازمندان در متون اسلامی جلب توجه مینماید. در نتیجه اگر بخواهیم حداکثر بازده را از فعالیتهای تبلیغی و اجتماعی خود داشته باشیم باید با قدری فوریت و در مقیاس وسیع این روش را احیا کنیم. انشاالله.
پیشنهاد میشود این طرح در مراکز تصمیم گیرنده نظام مورد بررسی قرار گیرد و پس از تکمیل و اجرایی کردن آن تصویب گردد و تا به عنوان «برنامه کلان» و محور برنامه ریزیهای فرهنگی کشور به نهادهای مختلف ارجاع گردد. پیاده کردن آزمایشی و نمونه طرح زمینه را برای جلب توجه مسئولان فراهم میکند. در این مورد ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر میتواند ایفای نقش نماید. خوشبختانه امکانات و اعتبار لازم هم اکنون در اختیار نهادهای مختلف قرار دارد. لازم است توسط یک نهاد مسئول هماهنگی لازم انجام پذیرد. پیاده کردن طرح توسط هر کدام از نهادهای فرهنگی نیز امکان پذیر است.
فهرست منابع
۱ ـ حرانی: تحف العقول (ترجمه غفاری) ص ۴۳۳
۲ ـ حسینی ـ سید ابوالقاسم: تعریف زیربناها و اهداف بهداشت روانی جامعه. فصلنامه اصول بهداشت روانی. شماره ۱ سال اول بهار ۱۳۷۸: ۳۰ ـ. ۲۲
۳ ـ حسینی ـ سیدابوالقاسم: لزوم تدوین آموزشهای عمومی. روزنامه جمهوری اسلامی ۳۰ دی ماه ۱۳۸۵ ص ۸
۴ ـ فیض الاسلام سید علی نقی: ترجمه و شرح نهج البلاغه. چاپ سپهر. ۱۳۲۶ ج ۲ ص ۱۰۹–۱۰۸
۵ ـ کمیته تخصصی سازمان جهانی بهداشت: رویکرد جدید به آموزش بهداشت در مراقبتهای بهداشتی اولیه (ترجمه سیمین حکمت و همکاران). دفتر هماهنگی بهداشت وزارت بهداشت. ۱۹۸۳: ۲۲–۸
۶- baahsar T. A cooper j. E Davidian H JablenskyA. J: Epidemiology and Mental Health Servises: Principles and Applications in Developing Countries.
۷- Kaplan & Sadock: synopsis of psychiatry. Lippincott & Williams pub. 3002 pp 4731 - 6731
8- Hawks D. v: Prevention it is Desirable but is it possible ? Pub: Division of Mental Health World Health Organization ۸۷۹۱
9- Wing J. K & Hafn erH: Roots of Evaluation pub: Nuffield Provincial Hospital 3791 pp ۳–۱۱
