استفتائات گناهان

استفتائات گناهان

حکم دروغ گویی به شوخی

سؤال:دروغ گفتن به شوخی چه حکمی دارد؟
پاسخ:هرگاه قرائنی در کار باشد که قصد جدی در کار نیست مانعی ندارد ولی در روایات سفارش شده که بهتر است هر گونه دروغ ترک شود.

پاسخ خلاف واقع گفتن در احوال پرسی‌ها

سؤال:در تعارفات روزمره گاهی انسان در جواب احوال پرسی‌ها خلاف واقع جواب می‌دهد مثلا زمانی که گفته می‌شود حالت چطور است حتی اگر حالش هم بد باشد می‌گوید خوبم آیا این کار جایز است؟
پاسخ:با توجه به این که این پاسخ‌ها جنبه تعارف و تشریفات دارد و معمولاً معنی حقیقی آن قصد نمی‌شود و منظور خوب نسبی است نه خوب مطلق اشکالی ندارد.

داستانهای تخیلی

سؤال:داستانهایی که ساخته می‌شود و طبعاً دروغ هستند و واقعیّت ندارند (امّا برای آموزش مثبت به مخاطبین ساخته و گفته می‌شود) از لحاظ فقه و شریعت مقدّس اسلام چه حکمی دارد؟
پاسخ:اگر قرینه‌ای بر تخیّلی بودن آن وجود داشته باشد مانعی ندارد.

دروغ گفتن برای جلب محبت همسر

سؤال:دروغ گفتن به زن برای جلب محبّت او چه حکمی دارد مثلا بگوید: امروز از صبح تا به حال یک لحظه از فکر تو بیرون نبودم و حال آن که چنین نباشد؟
پاسخ:دروغ جایز نیست مگر در موارد ضرورت.

دروغ به شوخی و دروغ مصلحتی

سؤال:امروزه از افراد زیادی دروغ می‌شنویم، و هنگامی که نهی از منکر می‌کنیم می گویند: «شوخی کردیم!» یا می‌گویند: «دروغ مصلحتی است!» لطفاً بفرمایید دروغی که به شوخی باشد چه حکمی دارد؟ و دروغ مصلحتی چیست؟
پاسخ:در صورتی که مخاطب بفهمد قصد جدّی ندارد و شوخی می‌کند دروغ محسوب نمی‌شود. و دروغ مصلحتی آن است که دروغ، مصلحت مهمتری از راست گفتن داشته باشد; مانند دروغ گفتن برای اصلاح ذات البین

قسم به دروغ مواقع خاص

سؤال:هرگاه شخصی بدهی خود را پرداخته، یا طلبکار آن را بخشیده باشد، ولی پس از مدّتی شکایت کند. آیا مدیون می‌تواند برای رهایی از ادّعای آن شخص توریه نموده، یا قسم بخورد که اصلا از او قرض نگرفته است؟
پاسخ:در فرض سؤال اگر راه منحصر به این باشد عیب ندارد.

معنی توریه

سؤال:توریه چیست؟ لطفاً با ذکر مثالی آن را توضیح بفرمایید.
آیا توریه اختصاص به موارد ضرورت دارد، یا در غیر آن هم جایز است؟
پاسخ:توریه آن است که انسان سخنی دو پهلو بگوید، و قصدش چیزی باشد، ولی مخاطب چیز دیگری بفهمد. مثل این که کسی پشت در خانه بیاید، و بپرسد: آیا فلان کس در خانه است؟ و گوینده سخن در جواب بگوید: این جا نیست، و منظورش از «این جا» پشت در باشد، ولی شنونده خیال می‌کند شخص مورد نظر در خانه نیست. و این گونه توریه مشروط به حال ضرورت نمی‌باشد; هر چند بهتر رعایت ضرورت است.

گفتن سخنی که احتمال کذب دارد

سؤال:منظور از دروغ به عنوان یکی از گناهان کبیره چیست؟ آیا هنگامی که انسان، نسبت به درست بودن مطلبی احتمال زیاد می‌دهد، یا احتمال بیش از ۵۰ درصد می‌دهد می‌تواند آن را بیان کند؟ (به خصوص در مواردی که از سوی شنونده، احتمال خطای گوینده در نظر گرفته شده است، مثلا هنگامی که استاد از شاگرد مطلبی را می‌پرسد و شاگرد احتمال زیاد یا بیش از ۵۰ درصد به درستی جوابش می‌دهد، آیا می‌تواند آن را با صراحت بیان کند)؟
پاسخ:انسان تا یقین نداشته باشد، نباید چیزی را به صورت قطعی بیان کند; بلکه باید به عنوان احتمال بیان کند، مگر این که قرائنی وجود داشته باشد که آن بیان در واقع جنبه احتمالی دارد و در موارد امتحان انسان می‌تواند جوابی را که احتمال قوی به صحیح بودنش می‌دهد، بنویسد.

دروغ مصلحت آمیز یا راست فتنه انگیز

سؤال:دروغ مصلحت آمیز بهتر است، یا راست فتنه انگیز؟
پاسخ:راست اگر فتنه انگیز باشد و مفاسدی ایجاد کند باید از آن پرهیز کرد; خواه دروغش مصلحت آمیز باشد، یا بیهوده. و از آنجا که این مطلب به قاعده اهمّ و مهمّ باز می‌گردد، باید ضررهای ناشی از دروغ و فواید آن را با یکدیگر مقایسه کرد، آنچه واجد اهمیّت بیشتری است، انجام داد. در ضمن اگر بتوان از دروغ به توریه پناه برد، توریه مقدّم است. و منظور از توریه سخنی است که تاب دو معنی داشته باشد; شنونده معنایی را از آن تصوّر می‌کند که خلاف واقع است و باور می‌کند، و مصلحت حاصل می‌شود، امّا گوینده معنای دیگری را تصوّر می‌کند، که مطابق با واقع است.

دروغ گفتن خبرنگار برای مصلحت نظام اسلامی

سؤال:امام راحل(قدس سره) می‌فرمودند: «گاه می‌توان برای حفظ نظام، برخی از واجبات را نیز ترک کرد.» آیا این موضوع در خبر هم صادق است؟ آیا خبرنگار نیز می‌تواند برای حفظ نظام به دروغ متوسّل شود؟
پاسخ:اگر واقعاً مسأله به صورت اهمّ و مهمّ درآید، و مانند دروغ برای اصلاح ذات البین شود، مانعی ندارد. ولی چون ممکن است این حکم وسیله سوء استفاده قرار گیرد، و به هر بهانه‌ای خبرهای دروغ منتشر کنند، باید حتّی الإمکان از این کار پرهیز کرد.

بیان اخبار دروغ برای ایجاد نشاط در جامعه

سؤال:بیان اخبار نشاط آور برای جامعه چه حدودی دارد؟ آیا می‌شود برای ایجاد این نشاط به دروغهای مصلحتی نیز متوسّل شد؟
پاسخ:ایجاد نشاط مجوّز دروغ گفتن نیست.

دروغ گفتن کارگر با اجبار کارفرما

سؤال:این جانب مدّتی است که در یکی از باجه‌های مخابرات مشغول به کار هستم. کارفرمایم معتقد است که از نرخهای مخابرات بیشتر باید گرفت. کار دیگری که انجام می‌دهیم، خدمات فوری است; مثلا کارهایی از قبیل خلافی ماشینها باید زود گرفته شود، ولی به دلایلی زود انجام نمی‌شود. وی می‌گوید: «ارباب رجوع را با دروغ بفرست تا بروند» حال اگر من دروغ بگویم، گناه کرده، و به خلق خدا نیز ظلم نموده‌ام، و اگر راستش را بگویم، ارباب رجوع با من درگیر شده، کارم را هم از دست می‌دهم. مشکل دیگر این است که اگر کسی تلفن بزند و مبلغ آن ۲۷ تومان شود، به خاطر نبودن پول خُرد، مجبور هستم ۳۰ تومان بگیرم. حکم شرع درباره این مسائل چیست؟
پاسخ:چنانچه نتوانید کارفرما را متقاعد کنید که طبق قوانین و مقرّرات عمل شود، آن کار را رها کنید، و به دنبال کار مشروعی باشید. ان شاء الله خداوند به شما کمک خواهد کرد.

منبع: پرتال انهار - تاریخ برداشت: 95/12/20

بازگشت به دروغ نوشتن