احتمال یا ظن به من به الکفایه بودن قائمین
محتویات
مسألة: 7
لا یکفی الاحتمال أوالظنّ بقیام الغیر أو کفایه من قام به، بل یجب علیه معهما، نعم یکفی قیام البینه.[۱] ترجمه: احتمال یا گمان به اینکه دیگری قیام نموده، یا کسی که قیام نموده کفایت میکند، کافی نیست؛ بلکه با دادن احتمال یا داشتن گمان نیز بر او واجب است. ولی اگربیّنه (یعنی شهادت دو عادل) قائم شود کفایت می کند.
فرع اول: احتمال و ظن غیر معتبر به قیام غیر
فرع اول: اگر احتمال یا ظن غیر معتبر داشته باشد به قیام غیر (ظن در این مساله ظن غیر معتبر است) در سقوط وجوب کفایت نمی کند زیرا اصل وجوب با ادله شرعیه ثابت شده است و سقوط نیاز به دلیل معتبر دارد و در اینجا دلیل معتبری بر سقوط نیامده پس استصحاب بقاء می کنیم بلکه با وجود اماره نیاز به استصحاب نیست.
فرع دوم: احتمال یا ظن غیر معتبر به من به الکفایه بودن قائمین
فرع دوم: می دانم عده ای قیام کرده اند ولی من احتمال می دهم یا ظن غیر معتبر داشته باشم من به الکفایه باشند.
نعم لو اقام البینه: اگر بینه گفت غیر اقدام نموده یا غیر من به الکفایه است اینجا وجوب ساقط می شود زیرا بینه حجت شرعی است. این مسائل در صورتی است که وجوب کفایی باشد.
مسألة :8 وظیفه در صورت انتفاء موضوع
لو عدم موضوع الفریضه أو موضوع المنکر سقط الوجوب. و إن کان بفعل المکلف، کما لو أراق الماء المنحصر الذی یجب حفظه للطهاره أو لحفظ نفس محترمه.[۲] ترجمه: اگر موضوع واجب یا موضوع منکر از بین برود وجوب ساقط می شود اگر چه از بین رفتن آن با کار
مکلّف باشد مانند اینکه اگر خودمکلّف آب منحصری را که حفظ آن برای طهارت یا برای حفظ نفس محترمهای واجب است بریزد.
اگر موضوع معروف از بین رفت یا موضوع منکر از بین رفت و منتفی شد الحکم ینتفی بانتفاء موضوعه حال انتفا اختیاری باشد یا به غیر اختیار باشد مثل اینکه می گویند آب را باید برای وضو یا حفظ نفس محترمه نگه داری اگر آب را ریخت یا خودش ریخت این وجوب ساقط می شود.
مسألة :9 تزاحم اقامه فرضه با ارتکاب حرام
لو توقفت إقامه فریضه أو قلع منکر علی ارتکاب محرم أو ترک واجب فالظاهر ملاحظه الأهمیه.[۳] ترجمه: اگر برپا داشتن واجب یا برکندن منکری متوقف بر ارتکاب حرام یا ترک واجبی باشدظاهر آن است که باید ملاحظه اهمیت را نماید.
اگر بخواهد معروفی اقامه شود یا منکری از بین برود لازمه ترک منکر انجام حرام دیگری است یعنی اگر امر به معروف کردی یا باید حرامی مرتکب شوی یا واجب دیگری را ترک کنی آیا امر به معروف واجب است یا نه؟ جواب: اینجا از باب تزاحم خواهد بود.
فرق تعارض و تزاحم
تعارض تکاذب دلیلین در مقام جعل است یعنی دلیل اول دلیل دوم را تکذیب می کند و می گوید دروغ است دلیل دو نیز همین را برای دلیل اول می گوید. در باب تعارض احدهما ملاک دارد گرچه فعل طرفین امکان داشته باشد. نه هردو ولی تزاحم هردو ملاک دارند ولی هردو را نمی توان استیفا کرد.[۴]
مرجحات باب تزاحم
مرجحات باب تزاحم: ضابطه کلی در باب تزاحم این است که باید اهم و مهم کند و اهم را مقدم کند ولی اهم چیست؟ علما برای اهم مواردی فرموده اند. مثلا -1 واجب مضیق اهم از موسع است. -2 واجب بدون بدل اهم از ما له البدل است.[۵]
برخی شاید حرمت را بر وجوب مقدم کنند زیرا دفع مفسده اولی از جلب منفعت است که البته این کلیت ندارد مثلا در دوران بین انقاذ غریق و غصب و تصرف در زمین غیر که انقاذ که واجب است ولی با این حال بر حرمت غصب مقدم می شود.[۶]
