فرهنگ مصادیق:آثار روزی حلال در زندگی
محتویات
مقدمه
با این نگرش، اسلام در هر زمینهای از زندگی نسبت به روح و سلامت و کمال آن توجه ویژهای دارد و کسب مال حلال را در ارتقاء روحیه معنوی بسیار مؤثر میخواند. چنانکه سلامت روح در گرو استفاده صحیح و مطلوب از مال حلال است و بی توجهی به این موضوع، عوارض و پیامدهای منفی و مخربی را برای انسان به وجود میآورد.
با این نگرش، اسلام در هر زمینهای از زندگی نسبت به روح و سلامت و کمال آن توجه ویژهای دارد و کسب مال حلال را در ارتقاء روحیه معنوی بسیار مؤثر میخواند. چنانکه سلامت روح در گرو استفاده صحیح و مطلوب از مال حلال است و بی توجهی به این موضوع، عوارض و پیامدهای منفی و مخربی را برای انسان به وجود میآورد.
بر اساس آیات و روایات اسلامی کسب روزی حلال یکی از مهمترین زمینههای تقویت دینداری شمرده شده است به گونهای که امام صادق (ع) به یکی از یارانش فرمود:«کسب روزی حلال را رها مکن، چراکه تو را در دینت کمک میکند.»
از دیدگاه اسلام، انسان دارای دو بعد جسم و روح است. اما اصالت از آنِ روح است و باید تمام برنامهها و تلاشهای انسان در مسیر دستیابی به کمال شایسته روح باشد. با این نگرش، اسلام در هر زمینهای از زندگی نسبت به روح و سلامت و کمال آن توجه ویژهای دارد و کسب مال حلال را در ارتقاء روحیه معنوی بسیار مؤثر میخواند. چنانکه سلامت روح در گرو استفاده صحیح و مطلوب از مال حلال است و بی توجهی به این موضوع، عوارض و پیامدهای منفی و مخربی را برای انسان به وجود میآورد. بر اساس جهان بینی اسلامی روزی رسان خداوند متعال است و خود روزی را تقسیم و تقدیر میکند، امّا همه موظفند منبع درآمدی حلال داشته باشند؛ زیرا خداوند به وسیله اسباب روزی میدهد چنانکه پیامبر اکرم(ص) در حجة الوداع نسبت به این مسئله تأکید کرده و فرمود: خداوند متعال روزیها را در میان مخلوقاتش به صورت حلال تقسیم فرموده است، نه به صورت حرام. پس هرکس با تقوی باشد و صبر کند خداوند روزیش را به او میدهد، ولی هر کس بر اثر کم صبری پرده دری و شتاب کند و از غیر راه حلال روزی را بیابد، از روزیش کم میشود و روز قیامت نیز مورد بازخواست قرار میگیرد.»
طلب روزی حلال در قرآن و روایات
با نگاه به آیات قرآن در مییابیم که قرآن هرگز ما را به چشم پوشی از مواهب الهی دعوت نکرده و فقر را ارزش و نعمت به حساب نیاورده است و امیرالمؤمنین علی (ع) یکی از ویژگیهایی که برای پارسایان بیان میکنند، تلاش برای روزی حلال است. به همین دلیل است که امام صادق(ع) دربارهٔ کار و تلاش خویش بر زمین زراعی فرمود:«من در زمین خودم تلاش میکنم و عرق میریزم، در حالی که خدمتکارانم میتوانند این کار را بکنند، ولی با این کارم میخواهم خداوند متعال ببیند که من در پی روزی حلال هستم.»
قرآن کریم حتی در سوره جمعه که توصیه آن به شرکت در نماز جمعه و ذکر خداست، میفرماید: هنگامی که نماز پایان یافت، شما آزادید در زمین پراکنده شوید و فضل خدا را بطلبید (به دنبال روزی بروید) و خدا را بسیار یاد کنید، شاید رستگار شوید! از این آیه استفاده میکنیم که حتی روز تعطیل و به جا آوردن اعمال عبادی در روز جمعه، مانعی برای فعالیتهای اقتصادی سازنده نیست.
کسب روزی حلال در هر زمان و مکانی مسائل خاص خود را داشته و دارد ولی به نظر میرسد که امروزه به دلیل پیچیدگیهای زندگی ماشینی، کسب روزی حلال سخت تر شده است و گویی شرایط امروز مصداق سخنی است که امام صادق(ع) در ۱۴۰۰ سال پیش خطاب به یکی از یارانش به نام «مصادف» فرمود که «یا مُصادِفُ! مجالَدَةُ السیوفِ أهونُ من طَلَبِ الحلالِ؛ شمشیرزدن و جنگیدن آسان تر از به دست آوردن روزی حلال است»
آثار طلب روزی حلال
در آیات و روایات، از طلب روزی حلال به عنوان یکی از اسباب آمرزش گناهان یاد شده است. خدای متعال با اسباب مختلفی گناهان انسان را میبخشد که توبه، شفاعت، عبادات، ولایت اهل بیت(ع) ، خدمت به مردم و… از این اسباب هستند و یکی از این سببها طلب حلال است. رسول خدا(ص) فرمود: «کسی که با خستگی به سبب تلاش روزانه برای کسب حلال، شب را به صبح برساند، آمرزیده میشود». در روایتی دیگر از آن حضرت آمده است:« بعضی از گناهان به وسیله نماز و صدقه هم آمرزیده نمیشوند. سؤال شد یا رسول الله! پس چه چیز موجب آمرزش آن است؟ فرمود: جدیت و تلاش در طلب معیشت».
یکی دیگر از برکات طلب روزی حلال، ایجاد رفاه خانواده است که در اسلام نسبت به این مسئله بسیار تأکید شده است به گونهای که امام صادق (ع) میفرماید:« کسی که از طلب حلال شرم نکند، بارش سبک، سختیهایش آسان و خانواده اش در رفاه قرار میگیرند» و امام سجاد(ع) نیز در این باره میفرماید: «اگر داخل بازار شوم و با من پول باشد و به وسیله آن برای خانواده خود گوشت تهیه کنم که به آن بسیار نیازمندند، در نزد من محبوب تر است از اینکه بندهای را آزاد نمایم» و رسول خدا (ص) دربارهٔ کسانی که با وجود تمکن مالی بر خانواده خویش سختگیری میکنند میفرماید: «کسی که وسعت مالی دارد و دارای تمکّن است؛ ولی بر خانواده خود سخت بگیرد و آنان را از زندگی راحت محروم بدارد، از ما نیست»
پیامبر اکرم(ص) کسب در آمد حلال را برای هر مسلمانی واجب دانسته است و تلاش و کار کردن در این راه را با جهاد برابر شمردهاند. طلب روزی حلال در فرهنگ اسلامی از چنان جایگاهی برخوردار است که پیشوایان معصومین(ع) همواره با گفتارو عمل، پیروان خود را به تلاش برای به دست آوردن آن تشویق کرده و حلال بودن روزی را ویژگی لازم و دائمی درآمدها دانستهاند. همچنین ایشان مسلمانان را از بیکاری، نداشتن مهارت و دانش مفید و نیز کم کاری و تلف کردن وقت برحذر داشته است و کسانی را که با وجود توانای جسمی و روحی سربار دیگران هستند را از رحمت خدا دور خواندهاند. چنانکه پیامبر(ص)فرمود: « کسی که بار زندگی خود را بر دوش دیگران بیفکند (و بخواهد از دسترنج مردم زندگی خود را بگذراند( رانده و مطرود درگاه باری تعالی است و نیز کسی که حقوق خانواده خود را ضایع کند ملعون است».
شرایط کسب حلال
یکی از زمینههای کسب روزی حلال، شناخت دستورالعملهای دین و مسائل خرید و فروش است، همانگونه که امام صادق(ع) در بیان راهکار مناسب برای کسب روزی حلال میفرمایند: کسی که میخواهد تجارت کند، باید شناختی در دینش داشته باشد تا حلال را از حرام باز شناسد و کسی که شناخت دینی ندارد و به احکام تجارت ناآشناست ولی تجارت میکند، خود را در شبهات افکنده است.
ائمه معصوم(ع)، راهکار مناسب برای کسب روزی حلال را ابتدا شناخت دین و مسائل دینی و بعد از آن آشنا شدن با مسائل خرید و فروش بیان میکنند و به صراحت اعلام میدارند که شخصی که به اینها عمل نکند، خود را در شبهات و حرام گرفتار خواهد کرد.
عوامل افزایش روزی حلال
بر طبق آیات و روایات اسلامی عوامل متعددی در وسعت روزی ذکر شده است که پایبندی به آن موجب افزایش روزی و رشد اخلاق و عواطف مردم در خانواده و جامعه میشود که مهمترین آن تقوا و پرهیزگاری است همانگونه که خداوند در قرآن میفرماید: «و من یتق الله یجعل له مخرجا و یرزقه من حیث لایحتسب و من یتوکل علی الله فهو حسبه ». یکی دیگر از زمینههای افزایش روزی حلال، استغفار به درگاه الهی است که رسول خدا(ص) در این باره فرمود: فراوان از خدا طلب آمرزش کنید که آن جلب روزی میکند.
یکی از راههای افزایش روزی دعا و نیایش است. دعا و نیایش به درگاه خداوند از جایگاه والایی در فرهنگ اسلامی برخوردار است به گونهای که ائمه اطهار(ع) از دعا به عنوان سلاح مؤمن و مخ العبادة یاد کردهاند و بسیاری از معارف بلند دینی و عرفانی را از طریق دعا به اصحاب خویش آموختند. از دیگر کلیدهای وسعت رزق حلال ، پنهان کردن فقر است. پیامبر اکرم(ص) در این باره میفرمایند: کسی که گرسنه شود یا احتیاجی داشته باشد ولی آن را از مردمان پنهان کند و تنها نزد خداوند بگوید، بر خداوند است که یک سال روزی حلال روزیش نماید.
در معارف اسلامی بر آثار مادی و معنوی صدقه و انفاق تأکید بسیار شده است که یکی از برکات صدقه، افزایش رزق و روزی است به گونهای که بر مؤمنین در دادن صدقه در هنگام تنگدستی جهت گشایش روزی توصیه شده است. همچنین، در کنار عوامل گشایش روزی از جمله تمییز کردن ظروف غذا، همسایه خوب بودن، ازدواج، خلال کردن دندانها، مهمان نوازی، انگشتر عقیق، خوش اخلاقی و مهربانی و غیره در روایات اسلامی، نسبت به عوامل فقر و تنگدستی نیز هشدار داده شده است و قطع ارتباط با خویشاوندان نزدیک و سبک شمردن نماز، قسم دروغ خوردن و … به عنوان عوامل فقر و تنگدستی یاد شده است.
آثار سوء حرام خواری و بی توجهی به کسب حلال
خداوند متعال برای تمام مخلوقات «روزی حلال» مقدّر فرموده است. اگر انسان عجله نکند و قناعت و صبر را پیشه خود سازد، تمام رزق مقدرش به او خواهد رسید. کسانی که از کسب حرام پرهیز نمیکنند، خیال میکنند اگر از مال حرام صرف نظر کنند، کمبودی در معاششان پدید میآید و سخت محتاج و گرفتار میشوند.
در حالیکه خداوند میفرماید: «هیچ جنبندهای در زمین نیست، مگر اینکه روزی او برخداست. او قرارگاه و محلّ نقل و انتقالش را میداند. همه اینها در کتاب آشکاری ثبت است».
هر مالی که انسان از راه نامشروع و حرام کسب کند، علاوه بر اینکه معصیت پروردگار را نموده و دارای عقوبتهای اخروی است، در دنیا نیز موجب گرفتاریهای جبران ناپذیر خواهد شد که بی برکتی اموال، عدم مقبولیت عبادات و… از جمله آنهاست و پیامبر گرامی اسلام(ص) در این باره فرمود: «هر شب در بیت المقدس فرشتهای فریاد میزد: هر کس مال حرامی بخورد، خداوند هیچ عمل واجب یا مستحبی از او را نمیپذیرد» و حتی امام صادق(ع) دربارهٔ گذاردن حج با مال حرام هشدار داده و میفرماید: هر گاه کسی مالی از غیر راه حلال به دست آورد و با آن به حج مشرّف شود، چون گوید «لَبَّیْکَ اللّهُمَّ لَبَّیْکَ»، خطاب میرسد: «لا لّبَّیْکَ و لا سَعْدَیُکَ؛ تو نیامدی و رستگار نشدی».
عدم استجابت دعا یکی دیگر از پیامدهای بی توجهی به کسب حلال است به گونهای که پیامبر اکرم(ص) فرمود: «کسی که لقمه حرامی بخورد، تا چهل روز نمازش قبول نمیشود و تا چهل روز دعایش مستجاب نمیگردد و هر گوشتی که در بدن او از حرام روییده شود، به آتش جهنّم سزاوارتر است و هر لقمه حرامی، باعث روییدن گوشت در بدن میشود» و نیز فرمود: « کسی که دوست دارد دعایش مستجاب شود، باید از درآمد و خوراک حلال و پاکیزه بهره مند شود و از حرام بپرهیزد».
تأثیر منفی بی توجهی به رزق حلال بر نسل
از جمله تبعات حرام خواری، قساوت قلب است. خوراکی که انسان تناول میکند، اگر پلید و حرام باشد، قلب را تیره میسازد. در این صورت دیگر از او امید خیری نیست و پند و اندرز در او اثر نمیکنند و سختترین مناظر رقّت بار او را متأثر نمیکند. چنانکه امام حسین(ع) به لشکریان عمر سعد فرمود: «از اینکه شما نافرمانی ام میکنید، و به سخن من گوش فرا نمیدهید، این است که شکم هایتان از حرام پر شده و بر دل هایتان مهر خورده و دیگر حق را نمیپذیرید.
یکی از مهمترین آثار بی توجهی به رزق حلال، تأثیر منفی بر نطفه و نسل است. در صورت نامشروع بودن «درآمد»، شیطان در به وجود آمدن فرزند مشارکت میکند و گرایش این فرزندان به گناه بیشتر میشود و تربیت آنها سخت تر و تکامل اخلاقی شان با مشکلات زیادتری روبه رو خواهد شد. لقمه حرام، چنان در جان و روان یک طفل اثر میگذارد که نمیتواند به آسانی از افاضات نورانی حق تعالی کسب نور کند و به سعادت راه یابد. خداوند در قرآن در این باره میفرماید: ِاذْهَبْ فَمَن تَبِعَکَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَآؤکُمْ جَزَاءً مَوْفُورًا… وَشارِکْهُمْ فِی الأَمْوَالِ وَالأَوْلاد… «(ای شیطان) برو! هر کس از آنان که از تو تبعیّت کند، جهنّم کیفر شماست؛ کیفری فراوان…، و در ثروت و فرزندانشان شرکت جوی…». پیامبر اکرم(ص) دربارهٔ عاقبت حرام خواری فرمود: «هر کس در تحصیل مال بی باک باشد (و رعایت حلال و حرام را نکند)، خدا هم باکی ندارد که او را از هر دری وارد جنهم کند».
به هر روی، رزق حلال نیز همچون همه جنبههای دیگر زندگی نیازمند دعا، تضرع و مسألت از درگاه ربوبی است و سبب واقعی، خدای سبحان است. بنابراین تلاوت بعضی از سورهها و آیات مبارک قرآن، دعاهای وارد شده از معصومین(ع) و نیز ذکرهایی که برای توسعه رزق توصیه شدهاند، باید همواره مورد توجه باشند.
منبع
فرهنگ نیوز
