فرهنگ مصادیق:مستحبات دفن
(مسأله ۶۲۸) خوب است به امید آنکه مطلوب پروردگار باشد قبر را [۱] به اندازه قد انسان متوسط گود کنند و میّت را در نزدیکترین قبرستان دفن نمایند، مگر آنکه قبرستان دورتر، از جهتی بهتر باشد مثل آنکه مردمان خوب در آنجا دفن شده باشند، یا مردم برای فاتحه اهل قبور بیشتر به آنجا بروند و نیز جنازه را در چند ذرعی قبر، زمین بگذارند و تا سه مرتبه کم کم نزدیک ببرند و در هر مرتبه زمین بگذارند و بردارند و در نوبت چهارم وارد قبر کنند و اگر میّت مرد است در دفعه سوم طوری زمین بگذارند که سر او طرف پایین قبر باشد و در دفعه چهارم از طرف سر وارد قبر نمایند و اگر زن است در دفعه سوم طرف قبله قبر بگذارند و به پهنا وارد قبر کنند و در موقع وارد کردن پارچهای روی قبر بگیرند و نیز جنازه را به آرامی از تابوت بگیرند و وارد قبر کنند و دعاهایی که دستور داده شده، پیش از دفن و موقع دفن بخوانند و بعد از آنکه میّت را در لحد گذاشتند، گرههای کفن را باز کنند و صورت میّت را روی خاک بگذارند و بالشی از خاک زیر سر او بسازند و پشت میّت، خشت خام یا کلوخی بگذارند که میّت به پشت برنگردد و پیش از آنکه لحد را بپوشانند، دست راست را به شانه راست میّت بزنند و دست چپ را به قوّت بر شانه چپ میّت بگذارند و دهان را نزدیک گوش او ببرند و به شدت حرکتش دهند و سه مرتبه بگویند[۲]: «اسمع افهم یا فلان بن فلان» و به جای فلان اسم میّت و پدرش را بگویند مثلاً اگر اسم او محمد و اسم پدرش علی است سه مرتبه بگویند:«اسمع افهم یا محمد بن علی» پس از آن بگویند:
«هل أنت علی العهد الذی فارقتنا علیه من شهاده أن لا إله إلا الله وحده لا شریک له و أنّ محمّداً صلی الله علیه و آله عبده و رسوله و سیّد النبیّین و خاتم المرسلین و أنّ علیّاً أمیر المؤمنین و سیّد الوصیّین و إمام افترض الله طاعته علی العالمین و أنّ الحسن و الحسین و علی بن الحسین و محمّد بن علی و جفعر بن محمّد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمّد بن علی و علی بن محمّد و الحسن بن علی و القائم الحجّه المهدی صلوات الله علیهم أئمّه المؤمنین و حجج الله علی الخلق أجمعین و أئمّتک أئمّه هدیً بک[۳] أبرار یا فلان بن فلان» و به جای فلان بن فلان اسم میّت و پدرش را بگوید.
و بعد بگوید: «إذا أتاک الملکان المقرّبان رسولین من عند الله تبارک و تعالی و سئلاک عن ربّک و عن نبیّک و عن دینک و عن کتابک و عن قبلتک و عن أئمّتک فلا تخف و لاتحزن و قل فی جوابهما الله ربّی و محمّد صلی الله علیه و آله نبیّی و الإسلام دینی و القرآن کتابی و الکعبه قبلتی و أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب إمامی و الحسن بن علی المجتبی امامی و الحسین بن علی الشهید بکربلا إمامی و علی زین العابدین إمامی و محمد الباقر إمامی و جعفر الصادق إمامی و موسی الکاظم إمامی و علی الرضا إمامی و محمد الجواد إمامی و علی الهادی إمامی و الحسن العسکری إمامی و الحجه المنتظر[۴] إمامی هؤلاء صلوات الله علیهم أجمعین[۵] أئمّتی و سادتی و قادتی و شفعائی بهم أتولی و من أعدائهم أتبرّء فی الدنیا و الأخره ثمّ أعلم یا فلان بن فلان و به جای فلان بن فلان اسم میّت و پدرش را بگویند
و بعد بگوید: « أنّ الله تبارک و تعالی نعم الربّ و أنّ محمّداً صلی الله علیه و آله نعم الرسول و أنّ علی بن أبی طالب و أولاده المعصومین الأئمّه الإثنی عشر نعم الأئمه و أنّ ما جاء به محمدّ صلی الله علیه و آله حقّ و أنّ الموت حقّ و سؤال منکر و نکیر فی القبر حقّ و البعث حقّ و النشور حقّ و الصراط حقّ و المیزان حقّ و تطایر الکتب حقّ و أنّ الجنّه حقٌ و النار حقّ و أنّ الساعه آتیه لا ریب فیها و أنّ الله یبعث من فی القبور»
پس بگوید: « أفهمت یا فلان» و به جای فلان، اسم میّت را بگوید پس از آن بگوید :«ثبّتک الله فی القول الثابت و هداک الله إلی صراط مستقیم عرّف الله بینک و بین أولیائک فی مستقرّ من رحمته» پس بگوید:«اللهمّ جاف الأرض عن جنبیه و أسعِد بروحه إلیک و لقّه [۶] منک برهاناً اللهمّ عفوک عفوک[۷]»
این مسأله در رساله آیات عظام بهجت و سبحانی نیست.
[۱] گلپایگانی، اراکی، خوئی، فاضل، سیستانی، تبریزی، صافی، زنجانی، نوری، وحید: مستحبّ است قبر را ...
مظاهری: خوب است قبر را...
[۲] مکارم: مستحبّ است به امید اینکه مطلوب پروردگار باشد، امور زیر را در دفن میّت رعایت کنند.
[۱] قبر را به اندازه قامت انسان متوسط گود کنند.
[۲] میّت را در نزدیکترین قبرستان دفن نمایند، مگر آنکه قبرستان دورتر، از جهتی بهتر باشد، مثل اینکه افراد خوب در آنجا دفن شدهاند یا مردم برای فاتحه، بیشتر به آنجا میروند
[۳] هنگام دفن جنازه را در چند قدمی قبر بر زمین بگذارند و تا سه مرتبه، کم کم نزدیک ببرند و در مرتبه چهارم وارد قبر کنند.
[۴] اگر میّت مرد است، او را از طرف سر وارد قبر کنند و اگر زن است از طرف عرض بدن و به هنگام وارد کردن او پارچهای روی قبر بگیرند.
[۵] جنازه را به آرامی از تابوت بردارند و با آرامی وارد قبر کنند، و دعاهایی که دستور داده شده پیش از دفن و موقع دفن بخوانند.
[۶] قبر لحد داشته باشد یعنی آن را طوری بسازند که خاک روی بدن میّت نریزد، به این ترتیب که قسمت پایین قبر را باریکتر کنند و بعد از گذاشتن میّت در قبر، بالای آن خشت یا آجر بچینند یا طرف قبله قبر را کمی از پایین توسعه دهند به اندازهای که میّت در آن قرار بگیرد.
[۷] پشت سر میّت مقداری خاک یا خشت بگذارند که وقتی او را به طرف راست میخوابانند به عقب برنگردد.
[۸] بعد از گذاشتن در قبر گره کفن را باز کنند و صورت میّت را روی خاک بگذارند و بالشی از خاک زیر سر او قرار دهند.
[۹] کسی که میّت را در قبر میگذارد با طهارت و سر برهنه و پا برهنه باشد و غیر از خویشان میّت، با پشت دست خاک برقبر بریزند و بگویند «إنّا لِلّهِ و إنّا إلَیهِ راجعونَ» و اگر میّت زن است کسی که با او محرم است او را در قبر بگذارد و اگر محرم نباشد خویشانش او را در قبر بگذارند.
[۱۰] پیش از آنکه لحد را بپوشانند دست راست به شانه میّت بزنند و او را حرکت دهند و سه مرتبه بگویند: ...
[۳] [کلمه «بِکَ» در رساله آیات عظام گلپایگانی، خوئی، زنجانی، سیستانی، صافی، فاضل، مکارم ، وحید نیست]
[۴] گلپایگانی، صافی: الحجه القائم المنتظر...
[۵] [کلمه «أجمعین» در رساله آیات عظام: خوئی، تبریزی، سیستانی و زنجانی نیست]
[۶] فاضل، زنجانی: و لَقِّنهُ ...
[۷] تبریزی: و اگر میّت زن است، تمام خطابها و ضمیرها و افعال مؤنث ذکرشود.
زنجانی: و در صورتی که میّت زن باشد پارهای از این دعا تغییر میکند به این ترتیب : «إسمعی، إفهمی یا فلانه ابنه فلان» و به جای فلانه نام میّت و به جای فلان نام پدرش را بگوید - و پس از آن بگوید: «هل أنتِ علی العهد الذی فارقتنا ... أئمّتکِ أئمّه هدیً أبرار یا فلانه ابنه فلان» - و به جای فلانه اسم میّت و به جای فلان نام پدرش را بگوید پس بگوید: «اذا أتاکِ الملکانِ المقرّبان رسولینِ من عند الله تبارک و تعالی و سألاکِ عن ربّکِ و عن نبیّکِ و عن دینکِ و عن کتابکِ و عن قبلتکِ وعن أئمّتکِ فلاتخافی و لا تحزنی و قولی فی جوابهما... ثمّ اعلمی یا فلانه ابنه فلان» و به جای فلانه اسم میّت و به جای فلان نام پدرش را بگوید و بعد بگوید: «أفهمتِ یا فلانه» و به جای فلانه اسم میّت را بگوید پس از آن بگوید: «ثبّتکِ الله بالقول الثابتِ و هداک الله إلی صراط المستقیم عرّف الله بینکِ و بین أولیائکِ فی مستقرّ من رحمته» پس بگوید: «اللهمّ جافّ الأرض عن جنبیها و أسعد بروحها إلیک و لقّنها منک برهاناً اللهمّ عفوک عفوک».
(مسأله ۶۲۹)خوب است به امید اینکه مطلوب پروردگار است کسی که میّت را در قبر میگذارد[1]، با طهارت و سربرهنه و پابرهنه باشد و از طرف پای میّت از قبر بیرون بیاید[۲] و غیر از خویشان میّت[3] کسانی که حاضرند، با پشت دست خاک بر قبر بریزند و بگویند:«إنّا لله و إنّا إلیهِ راجعونَ» اگر میّت زن است، کسی که با او محرم میباشد او را در قبر بگذارد و اگر محرمی نباشد، خویشانش او را در قبر بگذارند.
این مسأله در رساله آیات عظام بهجت و سبحانی نیست.
[۱] اراکی، خوئی، گلپایگانی، فاضل، تبریزی، سیستانی، صافی، زنجانی، نوری، وحید: مستحبّ است کسی که میّت را در قبر میگذارد ...
مظاهری: خوب است کسی که میّت را در قبر میگذارد...
[۲] وحید: و مستحبّ است وقتی از قبر بیرون آمد بگوید: «انا لله و انا الیه راجعون والحمدلله رب العالمین ، اللهم ارفع درجته فی اعلی علیین و اخلف علی عقبه فی الغابرین و عندکِ نحتسبه یا رب العالمین »...
[۳] زنجانی: خویشان نسبی میّت ...
مکارم: رجوع کنید به ذیل مسأله 628.
(مسأله ۶۳۰) خوب است به امید اینکه مطلوب پروردگار است قبر را مربع یا مربع مستطیل بسازند[1] و به اندازه چهار انگشت از زمین بلند کنند و نشانهای روی آن بگذارند که اشتباه نشود و روی قبر آب بپاشند و بعد از پاشیدن آب، کسانی که حاضرند، دستها را برقبر بگذارند و انگشتها را باز کرده و در خاک فرو برند و هفت مرتبه سوره مبارکه «إنّا أنزلناه» بخوانند و برای میّت طلب آمرزش کنند و این دعا را بخوانند: «أللهمّ جاف الأرض عن جنبیه و أسعِد إلیک روحه و لقّه [۲] منک رضواناً و أسکن قبره من رحمتک ما تغنیه به عن رحمه من سواک[3]».
این مسأله در رساله آیات عظام بهجت و سبحانی نیست.
[۱] آیات عظام: مستحبّ است قبر را مربع یا مربع مستطیل بسازند...
سیستانی: مستحبّ است قبر را چهارگوشه بسازند...
مکارم: مستحبّ است قبر را به صورت مربع مستطیل بسازند...
مظاهری: خوب است قبررا مربع یا مربع مستطیل بسازند ...
[۲] زنجانی: وَ لَقِّنهُ...
[۳] زنجانی: و اگر میّت زن است دعا را به این شکل بخوانند «اللهمّ جاف الأرض عن جبنیها و أسعد إلیک روحها و لقّنها منک رضواناً و أسکن قبرها من رحمتک ما تغنیها به عن رحمه من سواک».
وحید: « اللهم جاف الارض عن جنبیه وأسعد (سعِّد) روحه الی ارواح المومنین فی علیین و الحقه بالصالحین».
(مسأله ۶۳۱) پس از رفتن کسانی که تشییع جنازه کردهاند مستحبّ است ولیّ میّت یا کسی که از طرف ولیّ[1] اجازه دارد، دعاهایی را که دستور داده شده، به میّت تلقین کنند.
این مسأله در رساله آیات عظام بهجت و مکارم نیست.
[۱] گلپایگانی، صافی: از طرف میّت...
(مسأله ۶۳۲) بعد از دفن مستحبّ است صاحبان عزا را، سر سلامتی دهند ولی اگر مدتی گذشته است که به واسطه سرسلامتی دادن، مصیبت یادشان میآید، ترک آن بهتر است و نیز مستحبّ است تا سه روز برای اهل خانه میّت غذا بفرستند[1] و غذا خوردن نزد آنان و در منزلشان مکروه است[۲].
این مسأله در رساله آیت الله بهجت نیست.
[۱] مکارم: شایسته است تا سه روز برای اهل خانه میّت غذا بفرستند.
[۲] وحید: و غذا خوردن نزد آنان مکروه است.
(مسأله ۶۳۳)مستحبّ است [1] انسان در مرگ خویشان، مخصوصاً در مرگ فرزند صبر کند و هر وقت میّت را یاد میکند «إنّا لله و إنّا إلیه راجعون بگوید» و برای میّت قرآن بخواند[۲] و سر قبر پدر و مادر از خداوند حاجت بخواهد و قبر را محکم بسازد که زود خراب نشود.
این مسأله در رساله آیت الله بهجت نیست.
[۱] مکارم: سزاوار است ...
[۲] مکارم: و طلب آمزرش کند. [پایان مسأله]
(مسأله ۶۳۴) جایز نیست[۱] انسان در مرگ کسی صورت و بدن را بخراشد[۲] و به خود لطمه بزند[3].
[۱] سیستانی: بنابراحتیاط ...
[۲] خوئی، تبریزی: و سیلی بزند و به خود آسیب برساند.
سیستانی: و موی خود را قطع کند، ولی به سر و صورت زدن جایز است.
[3] بهجت: و بنابر احتیاط فرقی بین مرد و زن نیست.
زنجانی: مسأله- بنابر احتیاط مستحبّ انسان در مرگ کسی صورت و بدن خود را نخراشد و به خود سیلی نزند و آسیب نرساند، بلکه اگر آسیب به نقص اساسی بدن بیانجامد حرام میباشد.
وحید: مسأله- خراشیدن صورت و بدن و به خود لطمه زدن در مرگ کسی، در صورتی که ضرر معتنابهی داشته باشد جایز نیست هرچند در غیر این صورت هم احتیاط واجب ترک آن است.
(مسأله ۶۳۵) پاره کردن یقه در مرگ غیر پدر و برادر[1] جایز نیست[۲].
[1] گلپایگانی: و شوهر...
سیستانی: بنابراحتیاط...
[۲] اراکی، خوئی، تبریزی: و احتیاط واجب آن است که در مصیبت آنان هم یقه پاره نکند.
سیستانی: و احتیاط مستحبّ آن است که در مصیبت آنان هم یقه پاره نکند.
وحید: بنابراحتیاط واجب؛ ولی در مصیبت پدر و برادر مانعی ندارد.
زنجانی: مسأله- بنابر احتیاط مستحبّ انسان در مرگ کسی یقه پاره نکند بخصوص در مرگ غیر پدر وبرادر.
(مسأله ۶۳۶) اگر مرد در مرگ زن یا فرزند یقه یا لباس خود را پاره کند یا اگر زن در عزای میّت صورت خود را بخراشد به طوری که خون بیاید [1] یا موی خود را بکند[۲] باید [3] یک بنده آزاد کند، یا ده فقیر را طعام دهد و یا آنها را بپوشاند[4] و اگر نتواند باید سه روز روزه بگیرد بلکه اگر خون هم نیاید بنابر احتیاط واجب به این دستور عمل نماید.
این مسأله در رساله آیت الله بهجت نیست.
[1] خوئی، سیستانی، زنجانی، تبریزی: صورت خود را بخراشد و خونین کند ...
صافی: صورت خود را بخراشد بطوری که خونین شود...
[۲] گلپایگانی، اراکی: صورت خود را بخراشد یا موی خود را بکند...
[3] خوئی، زنجانی، سیستانی: بنابر احتیاط مستحبّ...
تبریزی: بنابر احتیاط...
مکارم: بنابر احتیاط واجب باید مانند کفاره قسم را بدهد، یعنی: ...
[4] اراکی، خوئی، تبریزی، سیستانی: [پایان مسأله].
گلپایگانی، صافی: و اگر برهیچ یک از آنها قدرت نداشته باشد سه روز روزه بگیرد. و اگر زن موی خود را در عزای میّت ببرّد کفّارهٔ آن دو ماه پی در پی روزه گرفتن و یا یک بنده آزاد کردن و یا شصت مسکین طعام دادن است.
مکارم: بلکه اگر خون هم نیاید باید به این دستور عمل نماید. [پایان مسأله]
زنجانی: و همچنین است اگر مرد در مرگ زن یا فرزند یقه یا لباس خود را پاره کند.
مظاهری: باید ده فقیر را طعام دهد و یا آنها را بپوشاند و اگر نتواند باید سه روز روزه بگیرد.[پایان مسأله]
وحید: مسأله- اگر زن در عزای میّت صورت خودرا بخراشد و خونین کند، یا موی خود را بکند بنابراحتیاط مستحبّ یک بنده آزاد کند ، یا ده فقیر را طعام دهد و یا بپوشاند؛ و همچنین است اگر مرد در مرگ زن یا فرزند یقه یا لباس خود را پاره کند.
(مسأله ۶۳۷) احتیاط واجب[1] آن است که در گریه بر میّت صدا را خیلی بلند نکنند[۲].
این مسأله در رساله آیات عظام اراکی و بهجت نیست.
[1] سیستانی، زنجانی، وحید: احتیاط مستحبّ...
[۲] مکارم: و فریاد نکشد.
مظاهری: مسأله- مکروه است که در گریه بر میّت صدا را خیلی بلند کنند.
