راه نجات

راه نجات: امر به معروف و نهر از منکر

مشخصات کتاب

خطا در ایجاد بندانگشتی: نمی‌توان تصویر بندانگشتی را در مقصد ذخیره کرد
نویسندگان	ابوالقاسم بخشیان
زبان	فارسی
ناشر	زمزم هدایت
محل انتشارات	قم
تاریخ نشر	۱۳۹۴
قطع	نیم وزیری
شابک	978-964-246-473-9
دانلود	[ PDF]

معرفی کتاب

کتاب حاضر با هدف تقویت علمی سپاه معنوی و انقلابی بر مبانی امر به معروف و نهر از منکر با الهام از رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت امام خامنه ای دام ظله شکل گرفته است.این کتاب طرح اولیه نقشه راه و سرفصل های این موضوع می باشد.

کتاب حاضر از سه بخش تشکیل یافته است:

بخش اول: چیستی امر به معروف و نهی از منکر

بخش دوم: چرایی امر به معروف و نهی از منکر

بخش سوم: چگونگی امر به معروف و نهی از منکر

پیشگفتار

دو فریضه الهی امر به معروف و نهی از منکر، نظارتی عمومی و همگانی برای واداری آحاد امت اسلامی و جامعه دینی به خیر و نیکی و بازداری از شر و بدی است. امر به معروف و نهی از منکر؛ پاسداری از نیکیها و ستیزه گری با زشتی ها و بدیها و يك انقلاب فکری مداوم و اصلاح جویی جاودان است. این دو فريضة الهى، از سویی نوعی اعتراض به وضع نامطلوب جامعه برای سوق آن به وضعیتی بهتر است؛ و از سوی دیگر زمینه ساز تحقق سبک زندگی تراز انسان و جامعه مطلوب اسلامی. از نگاهی دیگر امر به معروف و نهی از منکر، ابزاری برای پیشبرد تمامی اهداف اسلامی، بویژه اهداف اجتماعی اسلام؛ و ضامن بقا و حیات اسلام است. چنانکه ملاک و عامل امتیاز و اعتبار امت اسلامی، راهبرد اصلی تعالی جامعه و پیشرفت و پیشبرد انقلاب اسلامی و اساس و شرط تحقق همه ارزش ها و بر چیدن تمامی منکرات نیز می باشد.

در شرایط فعلی جامعه و نظام اسلامی، ضرورت احیا و اقامه این دو فریضه الهی بر کسی پوشیده نیست. دلیل اصلی و اساسی ضرورت امر به معروف و نهی از منکر در سپاه نیز حفظ و بازسازی سپاه معنوی و انقلابی است. سپاه متکی به ارزش ها و معروف هایی است که هویت ساز این نهاد معنوی و انقلابی بوده و خواهند بود، و در صورت غفلت و بی توجهی به اقامه و احیای این دو فریضه الهی احتمال دارد منکرهای هویت سوز، سپاه را از حيز انتفاع خارج سازند. برای حفظ و گسترش آن معروف های هویت ساز و ممانعت از ورود این منکرهای هویت سوز مهم ترین راهبرد، احیای دو فریضه امر به معروف و نهی از منکر و تبدیل آن دو فریضه به گفتمان رایج در سپاه است.

اندیشه ساخت سپاه معنوی و انقلابی بر مبنای امر به معروف و نهی از منکر با الهام از رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت امام خامنه ای دانظله شکل گرفت، و توسط فرماندهی محترم سپاه و نماینده محترم ولی فقیه در سپاه دبیرخانه مرکزی امر به معروف و نهی از منکر تشکیل گردید و با تدبیر این دبیرخانه چند کمیته برای اقامه و اجرای این دو فریضه الهی در سپاه شروع به کار کردند که یکی از آنها، کمیته تهیه متن و محتوا بود. در این کمیته طرح اولیه نقشه راه و سرفصل های متن مورد نظر که امروز به نام «راه نجات» مزین شده است تهیه و طی جلسات بسیار این سرفصل ها با حضور پژوهشگران پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق عليه السلام مورد بحث و باز اصلاح قرارگرفت. دوستانی که در این جلسات نخبگی شرکت می کردند عبارتند از حجج اسلام: سید علیرضا ادیانی، محمدرضا تویسرکانی، علی عرب پور، نعمت الله یوسفیان، محمود پاکیزه، محمد شبدینی، نعمت الله حصارکی، اسد الله کرد فیروزجایی، و همچنین برادران دکتر عباسعلی عظیمی، دکتر غلامرضا ویسی، دکتر ابوالقاسم بخشیان و بویژه برادر سید عبدالله جعفری که برای به نتیجه رساندن طرح و سرفصلها زحمات فراوانی را متحمل شدند.

سرفصل ها پس از تصویب نهایی، توسط گروهی از پژوهشگران پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق * به مرحله اجرا در آمد و بدینوسیله پیش نویس اولیه متن توسط حجج اسلام مجید منتظرزاده، مسلم شوبکلانی، سیدرضی سید نژاد، عبدالهادی احمدی، صمد عالی نژاد، ابراهيم نصرالله پور، و برادران دکتر احمد شفیعی، علی کریمی خوشحال و حسن چگنی تهیه می شد و پس از آن توسط نویسندگان محوری حجج اسلام یوسفیان، پاکیزه و برادر بخشیان تدوین و در کارگروه بررسی محتوا بازخوانی و مورد نقد و بازبینی قرار می گرفت؛ کارگروه بررسی محتوا با مدیریت جناب حجة الاسلام و المسلمین بشردوست و با حضور اعضای دیگر حجج اسلام ادیانی، تویسرکانی، عرب پور و سید عبدالله جعفری، تشکیل می شد. پس از این مراحل نظارت علمی آن را حجة الاسلام و المسلمین دکتر عبدالله حاجی صادقی بر عهده گرفتند که بدینوسیله ضمن تقدیر و تشکر از زحمات و تلاش های بی دریغ همه عزیزان، دوام توفيق آنان در خدمتگزاری به اسلام و نشر معارف اسلامی را از درگاه خداوند متعال آرزو می کنیم.

امید است این متن بتواند تا حدودی غبار از چهره دو فریضه امر به معروف و نهی از منکر برداشته و منشأ تحولی در ساخت سپاه معنوی و انقلابی باشد.

در پایان از همه اساتید، مربیان و صاحبنظران درخواست می کنیم که نظرها و پیشنهادهای اصلاحی خود را جهت پربارتر شدن کار به پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق * ارسال نمایند.

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع)

أقاموا الصلاة وآتوا الزكاة وأمروا بالمعروف ونهوا عن المنكر ( 2 مؤمنان کسانی اند که چون در زمین به آنان توانایی دهیم، [جامعه ای صالح پدید می آورند که در آن: نماز برپا می دارند، زکات میدهند و به کارهای پسندیده وامی دارند، و از کارهای ناپسند باز می دارند. (حج: ۴۱)

مقدمه

زندگی اجتماعی انسان، ناشی از فطرت جمع گرای اوست و تاریخ هم نشان میدهد که هرجا انسان بوده، اجتماعی زیسته و در جامعه هم رشد کرده است. همچنین محور شکل گیری و زندگی در آن جامعه، قانونی بوده که همه آن را پذیرفته و خود را متعهد و ملزم به رعایت آن می دانستند. براساس تجربه بشری، وجود قانون و رعایت آن، لازمه زندگی جمعی است و بدون آن، زندگی بشر با دشواری های تحمل ناپذیری روبه رو می شود. در زندگی اجتماعی نیز تلاش بر این است که انسانیت انسان و ارزش های انسانی مورد احترام باشد و در رفتار اجتماعی نیز تجلی یابد و حقوق افراد رعایت شود، و آنها نیز در این حرکت، سهیم و نقش آفرین باشند.

در این صورت علاوه بر قانون، معیارهای اخلاقی و فرهنگ جامعه نیز در تعاملات و ارتباطات اجتماعی موضوعیت می یابد همچنین سعی بر این است که با عمل به قانون و رعایت معیارهای اخلاقی و فرهنگی، حقوق و مصالح همگانی تضمین و تأمین شود و جامعه به پیشرفت و تعالی برسد و افراد آن نیز زندگی سعادتمندانه ای داشته باشند.

در همه جوامع، قانون و معیارهایی برای سامان بخشیدن به زندگی و حیات انسان وجود دارد؛ که متفاوت از یکدیگرند زیرا مبنا و منشأ آنها یکسان نیست. برخی جوامع، قانون و معیارهایشان را صرفا براساس عقل بشری، تجربه و منافع محدود مادی خود تعیین می کنند و برخی دیگر، براساس دستورهای وحیانی و الهی و با استفاده از عقل بشری و تجربیات تاریخی، مهم این است که همه آنها رعایت این قانون و معیارها را پذیرفته اند و هرگز راضی به نقض آنها نیستند، و سازوکارهایی را نیز برای کنترل رفتار فردی و اجتماعی پیش بینی کرده اند.

در نگاه توحیدی، هر آنچه خداوند متعال به آن امر کرده، خیر محض و به مصلحت انسان و جامعه است و هر آنچه خداوند نهی کرده، شر محض است و برای انسان و جامعه، مفسده ایجاد می کند؛ زیرا اراده الهی بر این تعلق گرفته است که مصلحت و سعادت حقیقی انسانها و مخلوقاتش و جامعه تأمین گردد و از رسیدن هرگونه آسیب و مفسده ای به آنان جلوگیری شود.

نکته اساسی و مهم این که رفتار افراد هریک از این جوامع در قبال قانون و معیارهای اخلاقی شان متفاوت است: برخی، خود به قانون و معیارها پای بندند و دیگران را نیز به رعایت آنها دعوت می کنند. برخی، خود قانون و معیارها را رعایت می کنند، ولی به این که دیگران نیز آنها را رعایت کنند، بی اعتنایند. برخی، خود رعایت نمی کنند؛ ولی علاقه مندند که دیگران به آنها پایبند باشند، و برخی نیز خودشان رعایت نمی کنند و به این که دیگران هم رعایت نکنند، واکنش نشان نمی دهند.

هر انسانی که بخواهد به دعوت خرد و فطرت پاک خود پاسخی منطقی بدهد، خود را در قبال قانون و معیارهای اخلاقی، دیگران و جامعه مسئول می داند. به حکم این مسئولیت، او علاوه بر این که خود بر مبنای قانون و معیارهای اخلاقی رفتار می کند، باید از دیگران بخواهد و مطالبه کند که آنان نیز براساس قانون و معیارهای اخلاقی جامعه رفتار کنند، و اگر خلاف آن عمل کردند، به آنان تذکر دهند و از رفتار خلاف آنان جلوگیری کنند. این خواستن و مطالبه، هم حق و هم مسئولیت افراد جامعه پیشرفته و متمدن به شمار می رود.

دین اسلام، برنامه عملی زندگی مسلمانان است و به هیچ شأنی از شئون بشری بی توجه نبوده و هر آنچه نجات دهنده، تعالی بخش و تأمین کننده مصلحت، سعادت، عزت و کمال انسان و جامعه بوده، معروف دانسته و به آن دعوت کرده و هر آنچه هلاک کننده، تباه کننده و باعث عقب ماندگی، ذلت و خواری و گمراهی و شقاوت انسان و جامعه بوده، منکر دانسته و از آنها بر حذر داشته و نهی کرده و به پیروانش، هم حق و هم مسئولیت تحقق معروف ها و نابودی منکرها را داده است. این حق و مسئولیت، شیوه رفتار اجتماعی و سیاسی مسلمانان را مشخص می کند و بر نفی بی طرفی او در مناسبات اجتماعی و سیاسی تأکید می ورزد، که در چارچوب اصل مترقی و تعالی بخش امر به معروف و نهی از منکر عینیت می یابد.

به فرموده امام باقر(ع) ، قلمرو اثرگذاری و نقش آفرینی این اصل مترقی، بسیار گسترده است و همه عرصه زندگی انسان را در بر می گیرد. اقامه همه فرایض دینی، رونق تجارت و کسب روزی حلال برقراری امنیت اجتماعی و اخلاقی، برقراری عدالت و گرفتن حقوق مظلومان از ظالمان، عمران و آبادانی، مبارزه با دشمنان و گرفتن انتقام از آنان و سامان دادن به امور دین و دنیا، همگی با امر به معروف و نهی از منکر تحقق می یابند. ولی متأسفانه، به دلیل برخی محدودیت ها و موانع و کاستی هایی که در دو بخش نظری و عملی امر به معروف و نهی از منکر وجود دارد، این دو فریضه الهی در جایگاه والای خود قرار نگرفته و جوامع اسلامی، کمتر از آثار و برکات آن بهره مند شده اند.

در بخش نظری، کاستی ها و نقص هایی در چند موضوع کلیدی وجود دارد: نخست این که بین امرونهی در مقام تشریع و قانون گذاری با مقام اجرا و عمل تفاوت هست؛ ولی این تفاوت به درستی تبیین نشده است تا آمرین به معروف و ناهیان از منکر که در هر موقعیت اجتماعی و سازمانی قرار دارند، بتوانند با رعایت شرایط امر به معروف و نهی از منکر به تکلیف شرعی و انقلابی خود عمل کنند.

موضوع دوم، با توجه به اینکه امر به معروف و نهی از منکر قلمرو وسیعی از زندگی انسان و اجتماع را در بر می گیرد، در برخی منابع به حوزه فردی و برخی مسائل عبادی محدود و خلاصه شده است.

موضوع سوم، شرایط امر به معروف و نهی از منکر است که به عنوان شرط وجوب مطرح شده، نه شرط واجب، و مرز این دو مسئله به درستی روشن نشده تا افراد دچار اشتباه نشوند و برای تحصیل شرایط احساس مسئولیت کنند و نداشتن شرایط را دستاویزی برای ترک مسئولیت قرار ندهند.

در بخش عملی نیز، از سویی، چگونگی اقامه امر به معروف و نهی از منکر با وجود یکسان مكلفان در فهم و توان عملی به تکلیف، ذهن، تدبیر و منطق مکلفان واگذار شده است و از سوی دیگر، منابعی که بصیرت در عمل را برای مكلفان تقویت می کند مثل اصول، آداب، مراتب، قواعد الايسر فالايسر، الأهم فالاهم، مصلحت و تفاوت آن با منفعت، و مفسده و تفاوت آن با ضرر و روش های انجام دو فریضه، به درستی و کامل و با نگاه واحد تبیین نشده است.

ضعف در منابع بصیرت علمی و عملی و همچنین القاء شبهات و تحریف دشمنان، دو فریضه امر به معروف و نهی از منکر را از اصلی متعالی و اثربخش در اصلاح جامعه و حافظ جان، مال و ناموس و حقوق فردی و اجتماعی از تعدی و تجاوز ظالمان به عامل سلب کننده آزادی های فردی و اجتماعی در افکار عمومی تبدیل کرده است و سوء استفاده برخی گروههای تکفیری مثل گروه خوارج صدر اسلام از این اصل مترقی اسلام و نمایش چهرهای غیر واقعی و خشن از این احسان و لطف الهی در حق بشریت، باعث شده است تا امر به معروف و نهی از منکر که خاندان رسالت برای آن به شهادت رسیدند، فراموش شود یا کم فروغ گردد و عده ای معدود به آن پایبند باشند و پیامد شوم این وضعیت که تسلط اشرار بر جوامع اسلامی و رواج فساد و آباحه گری و .... است، گریبان گیر بشریت، به ویژه جامعه اسلامی شود.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، براساس رسالتی که عهده دار آن است و انتظاری که ولی امر مسلمین امام خامنه ای نشان از آن دارد، به دنبال تبيين منابع بصیرت علمی و عملی مبتنی بر مبانی اصیل یعنی قرآن و سنت و اندیشه های امامین انقلاب اسلامی و نجات جامعه از این وضعیت تحمیلی است، و در گام اول، سپاه را نمونه و الگویی هرچند کوچک از جامعه صالح برگزیده و در صدد است به حول قوه الهی و همت همه پاسداران عزیز، در پرتو اقامه امر به معروف و نهی از منکر، سپاه معنوی و انقلابی را رشد و تکامل ببخشد و در تراز انقلاب اسلامی ارتقاء دهد و در خدمت ولی امر مسلمین برای تحقق معروف ها که مهم ترین آن عدالت و شریعت اسلامی است و ریشه کن کردن منکرها که مهم ترین آن استکبار جهانی است، قرار دهد و از این طریق، کمکی هر چند اندک به فراهم کردن زمینه ظهور منجی عالم بشریت حضرت ولی عصر و تشکیل حکومت جهانی مصلح كل بنماید. ان شاء الله.