الامر بالمعروف والنهی عن المنکر
بسم الله الرحمن الرحیم
در بحث امر به معروف و نهی از منکر که یکی از ابواب مهم فقه ماست برای روشن شدن بحث باید مطالب مربوط به این موضوع را دسته بندی کنیم و ترتیبی بوجود بیاوریم و کلاً در همه ابواب فقه باید همین کار انجام شود، اولین راه بررسی آیات قران در هر موضوعی می باشد ولذا بعضی از فقهاء ما کتاب هائی به عنوان آیات الأحکام دارند، دوم بررسی روایات اهل بیت علیهم السلام می باشد که در اینصورت اولاً اهمیت موضوع امر به معروف برای ما روشن می شود و ثانیاً می فهمیم که آیا همه در این مسئله یکسان هستند یا نه خلاصه مطالب فراوانی در این موضوع وجود دارد، بعلاوه ما باید کتب فقهی مربوط به این موضوع را نیز در نظر بگیریم و اقوال فقهاء را ببینیم کتبی مانند جواهر جلد ۲۱ و تذکره جلد ۹ و منتهی جلد ۱۵ و مسالک و ریاض و قواعد و همچنین کتبی در فقه مقارن مثل خلاف شیخ طوسی و معتبر علامه را ببینیم تا از اقوال عامه نیز مطلع شویم، کتابی بنام الفقه علی المذاهب الاربعة هست که در مصر نوشته شده و اقوال عامه در آن بیان شده و کتابی نیز بنام الفقه علی المذاهب الخمسة تالیف محمد جواد مغنیه هست که نظر ما نیز درآن ذکر شده البته ایشان موفق نشدند تمام ابواب فقه را بنویسند.
امروز برای آشنایی با بحث مقداری از وسائل الشیعة را می خوانیم، صاحب وسائل ابتداء ابواب جهاد العدو و بعد ابواب جهاد النفس و بعد ابواب امر به معروف و نهی از منکر را ذکر کرده، خبری که می خوانیم از باب اول از "ابواب الامر والنهی و ما یناسبهما" می باشد، خبر این است:﴿محمد بن یعقوب الکلینی، عن محمد بن یحیی، عن أحمد بن محمد، عن علی ابن النعمان، عن عبد الله بن مسکان، عن داود بن فرقد، عن أبی سعید الزهری، عن أبی جعفر وأبی عبد الله علیهما السلامقال: ویل لقوم لا یدینون الله بالامر بالمعروف، والنهی عن المنکر﴾[ وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، ج۱۱، ص۲۹۳، ابواب الامر والنهی وما یناسبهما، باب۱، حدیث ۱، ط الاسلامیة].
رجال مذکور در سند خبر همگی خوب و موثق هستند غیر از أبی سعید زهری که توثیق نشده منتهی خبر مورد عمل اصحاب می باشد.
خوب و اما یک روایت مهم و مفصلی هست که صاحب وسائل آن را چهار تکه کرده و هر تکه را در جایی ذکر کرده که این یکی از نقصهای وسائل الشیعة می باشد اما علامه در منتهی و تذکره و همچنین شیخ طوسی در تهذیب خبر را بتمامه و کامل نقل کرده اند، خبر این است:﴿ وقال الباقر (علیه السلام):" یکون فی آخر الزمان قوم یتبع فیهم قوم مراؤن یتقرؤون ویتنسکون حدثاء سفهاء لا یوجبون أمرا بمعروف ولا نهیا عن منکر إلا إذا أمنوا الضرر، یطلبون لأنفسهم الرخص والمعاذیر، یتبعون زلات العلماء وفساد علمهم، یقبلون علی الصلاة والصیام وما لا یکلمهم فی نفس ولا مال، ولو أضرت الصلاة بسائر ما یعملون بأموالهم وأبدانهم لرفضوها کما رفضوا أتم الفرائض وأشرفها، إن الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر فریضة عظیمة بها تقام الفرائض، هناک یتم غضب الله علیهم فیعمهم بعقابه فیهلک الأبرار فی دار الفجار والصغار فی دار الکبار، إن الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر سبیل لأنبیاء ومنهاج الصالحین، فریضة عظیمة بها تقام الفرائض، وتأمن المذاهب، وتحل المکاسب، وترد المظالم، وتعمر الأرض، وینتصف من الأعداء، ویستقیم الأمر، فأنکروا بقلوبکم، والفظوا بألسنتکم، وصکوا بها جباههم، ولا تخافوا فی الله لومة لائم، فإن اتعظوا وإلی الحق رجعوا، فلا سبیل علیهم * (إنما السبیل علی الذین یظلمون الناس ویبغون فی الأرض بغیر الحق أولئک لهم عذاب ألیم) * هنالک فجاهدوهم بأبدانکم، وأبغضوهم بقلوبکم غیر طالبین سلطانا ولا باغین مالا ولا مریدین بالظلم ظفرا حتی یفیئوا إلی أمر الله ویمضوا علی طاعته ".
قال: " أوحی الله تعالی إلی شعیب النبی (علیه السلام) إنی لمعذب من قومک مائة ألف، أربعین ألفا من شرارهم، وستین ألفا من خیارهم، فقال: یا رب هؤلاء الأشرار فما بال الأخیار؟ فأوحی الله عز وجل إلیه: داهنوا أهل المعاصی ولم یغضبوا لغضبی﴾[ تذکرة الفقهاء، علامه حلی، ج۹، ص۴۴۰].
دوتا جابر داریم جابر بن عبدالله انصاری و جابر جعفی که هر دو خوب هستند البته جابر جعفی بیشتر از حضرت باقر علیه السلام روایت می کند.
هفت اثر برای امر به معروف و نهی از منکر در خبر ذکر شده است.
(در گلستان سعدی داستانی آمده که یکی را پسری مریض شد گفتند یا اینکه نذر خواندن قران کن یا اینکه نذر دادن قربان کن گفت که نذر قربان اولی تر است عارفی شنید و گفت این نذر از آن جهت به نظر این خوش آمد که قران بر سر زبان است و قربان در میان جان).
بعدا خواهیم گفت که امر به معروف و نهی از منکر مراتبی دارد اول قلب و بعد زبان و بعد عمل می باشد و حتی یکی از مواردی که امام رضوان الله علیه نیز جهاد را واجب کرده اند همین مرتبه عملی امر به معروف و نهی از منکر می باشد یعنی در برابر منکر های بزرگ و ترک معروف های بزرگ بعد از طی مراتب به جائی می رسیم که باید جهاد کنیم.
خوب این مقدار عرض کردیم تا با بحث آشنا شوید و اما بقیه بحث بماند برای فردا إن شاء الله تعالی... .
