آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر

آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده: فاطمه رحمانی

مقدمه

نوشتهٔ پیش رو با عنوان « آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر» تحقیقی است، توصیفی - تحلیلی که با بررسی معانی لغوی و اصطلاحی آن، اهمیت و جایگاه امر به معروف و نهی از منکر، در قرآن و روایات و ذکر انواع آسیب‌های اختصاصی و عمومی و در پایان اثرات و عواقب ترک این دو فریضهٔ مهم الهی، سعی دارد خواننده را با این مسئلهٔ مهم، بیشتر و بهتر آشنا سازد. شناخت ابعاد و زوایای امر به معروف و نهی از منکر یک اصل بنیادین است، که تفکر مسلمانان را زلال و ناخالصی‌های آن را جدا می‌کند و آنان که این اصل را به خوبی شناخته‌اند در دام چنین لغزشگاه‌های خطرناکی قرار نمی‌گیرند.
بنابراین، لازمهٔ شناخت این آسیب‌ها، کسب آگاهی دقیق و روشن از آن‌هاست.
این پژوهش در نهایت به این نتیجه می‌رسد که همان طور که امر به معروف و نهی از منکر اهمیت دارد، شناخت آسیب‌ها و آفت‌های آن هم مهم است و توسل به شیوه‌های فرهنگی و استفاده از استدلال‌های متین، بهترین راه برای این امر است. چه بسا عدم آگاهی از این آسیب‌ها، عواقب و اثرات نا مطلوبی برجای می‌گذارد که حتی منجر به نابودی یک ملت می‌گردد. درمان این عواقب تنها از طریق رفع علت‌هاست که آن هم رواج امر به معروف و نهی از منکر با جذب نیروهای آگاه همراه با برنامه ریزی دراز مدت می‌باشد.

فصل اول: کلیات

با نگاهی گذرا به سرگذشت بشر در می‌یابیم که امر به معروف و نهی از منکر از پیشینه‌ای به قدمت انسان برخوردار است. هدف بعثت انبیاء الهی نیز دعوت مردم به خیر، صلاح، توحید و بازداشتن آن‌ها از پیروی طاغوت بوده است.
حضور پیام آوران وحی در عرصهٔ تحولات اجتماعی به اندازه‌ای چشمگیر است که می‌توان گفت همهٔ حرکت‌های اصلاحی و دگرگونی‌های سازنده در جامعه بشری در پرتو امر به معروف و نهی از منکر تحقق یافته است.
امیرالمؤمنین علی علیه السّلام فرمودند:
«قِوامُ الشَرِّیعَةِ الْاَمْرُ بِالْمَعروفِ وَ النَّهْیُ عَنِ الْمُنْکَرِ» قوام و جوهرهٔ وجودی شریعت، امر به معروف و نهی از منکر است. «امر به معروف» انتشار خوبی‌ها و افشاندن بذر نیکی‌ها در کشتزار جان آدمی است تا با به ثمر رسیدن هر بذر، گلی از درون آن شکفته شود و در نتیجه جامعه گلزاری، از ارزش‌ها، نیکی‌ها و فضیلت‌ها گردد.
«نهی از منکر» بارش قطرات زلال باران بر سرزمین گنهکار است که، شعله‌های معصیت را خاموش می‌سازد و به گسترش تیرگی‌های قلبش پایان می‌بخشد و چنین ویژگی‌هایی است که این دو فریضهٔ نورانی را بر سایر فرائض امتیازی بزرگ بخشیده است.
قرآن که در رأس کتاب‌های آسمانی است به طرز زیبا و شگفت آوری مسئلهٔ امر به معروف ونهی از منکر را از جنبه‌های گوناگون به تصویرکشیده است.
در قرآن شریف، آیات بسیاری در این باره آمده است.
امر به معروف و نهی از منکر از مسائل مهمی است که در مکتب سایر پیامبران نیز به آن توجه خاص شده و از اصول اساسی دین محسوب می‌شود.
در اخبار و روایات اسلامی نیز موضوع امر به معروف و نهی از منکر، مورد توجه و تأکید فراوان قرارگرفته است و با توجه به این روایات و تأکیدات فراوان آن، به اهمیت این موضوع ومسئله بیشتر پی می‌بریم.
امر به معروف و نهی از منکر در عین حال که یک دستور دینی است و برای اجرای آن شرایط و مقرراتی در شرع مقدس اسلام بیان شده است، یک جهاد اجتماعی نیز می‌باشد.
ناصر، مکارم شیرازی: در پیامی به همایش «آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر» در دانشگاه سمنان، این فریضهٔ الهی را از ارکان مهم تعلیمات اسلام دانستند و نیز، فرمودند: امر به معروف و نهی از منکر، نوعی جهاد اجتماعی است که سبب اجرای سایر احکام اسلام می‌گردد و به همان اندازه که این دو فریضه اهمیت دارد آسیب‌های آن هم مهم است و فرمودند: توسل به شیوه‌های فرهنگی و استفاده از استدلال‌های متین، بهترین راه برای امر به معروف و نهی از منکر است.
ایشان در پایان فرمودند: این فریضهٔ الهی را که ضامن پاکی و قداست جامعه است، احیاء کنید و امید موفقیت همهٔ شما عزیزان را از خداوند خواستارم. بدون شک فراگیری روش‌های صحیح این رفتار، امری ضروری است، تا با اعمال صحیح آن، بر میزان اثر بخشی آن افزوده شده و از خطرات اجتماعی رفتارهای دور از شأن این فریضهٔ الهی کاسته شود.
موضوع این مقاله، بررسی اهمیت وجایگاه این دو فریضه و برخی آسیب‌های اختصاصی و عمومی امر به معروف و نهی از منکر است که درجه اهمیت این مسئله را نشان می‌دهد.
در ادامهٔ این مقاله، به اثرات و عواقب ترک این دو فریضه پرداختیم و در نتیجه به نکاتی بسیار جالب و ارزنده دست یافتیم.
در پایان متذکر می‌شویم که: هیچ ضرورت عقلی و علمی ایجاب نمی‌کند که «آسیب شناسی» و «درمان» در یک اثر مورد تحقیق قرار گیرد. بلکه ضرورت علمی و عقلی چه بسا خلاف این مطلب را به ذهن می‌آورد، زیرا این دو مقوله، دو تحقیق جداگانه می‌طلبد.
بر این اساس، صاحب این قلم در صدد است در مقالهٔ آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر باید پیشنهادهایی اساسی برای رفع معضلات اجرایی امر به معروف و نهی از منکر را در آثاری جداگانه مطرح کرد.

تعریف و تبیین موضوع

امر به معروف و نهی از منکر، یعنی: امر کردن به انجام کارهای شایسته و نهی کردن از انجام کارهای ناشایست است.
امر به معروف و نهی از منکر و شناخت آسیب‌های آن، یکی از اصول عملی اسلام و از مهم‌ترین فرائض دینی در اسلام و فقه اسلامی است.
موضوع امر به معروف و نهی از منکر در کتب فقهی شیعه، بالاتر از حدّ یک واجب الهی معمولی مطرح شده و در ردیف ضروریات دین از آن یاد شده که منکر آن در صورت آگاهی، کافر شناخته شده است. واژهٔ آسیب در لغت؛ به معنای؛ صدمه، خطر، آفت، زخم و... است و در اصطلاح به معنای عدم التزام به هنجارهای مورد قبول جامعه، آسیب شناخته می‌شود.
بنابراین، آسیب شناسی به معنای آن است که در عمل، «بایدها» چه میزان رعایت نگردیده است. بهترین راه شناخت این دو فریضه، مراجعه به شرع مقدس که همان عقل خارجی است، می‌باشد و از طریق عقل می‌توان معروفات و منکرات را شناخت؛ زیرا عقل سلیم می‌تواند خوب و بد را از هم تشخیص دهد. از این طریق می‌توان فهمید، معروف کدام است و منکر چیست.

فصل دوم: آشنایی با معانی آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر

معنای آسیب، امر، نهی، معروف، منکر از لحاظ لغوی

آسیب:
درلغت به معنای زخم، ضرب، صدمه، تعب و رنج، مشقت، آفت، نکبت، بلا، فتنه، خطر، گزند، آزار، کوفتگی ، زیان، خسارت، کوب، ضربه و چیزهای دیگر به کار رفته است. امر:
جمع امور، به معنی فرمان دادن، فرمان ، حکم، کار و حادثه .
- در مفهوم واژهٔ امرگفته‌اند: «هو الطلب مع الاستعلاء»، امر همان خواستن یا برتری است که مترادف با فرمان است. - امر کلمه‌ای سه حرفی عربی است که اگر به صورت مصدر به کار برده شود معنای آن در زبان پارسی: فرمودن، فرمان دادن، دستوردادن، وادار نمودن، واداشتن و چنان چه به صورت اسم به کار برده شود معنای آن فرمان، فرمایش، دستور و واداری خواهد بود .
نهی:
باز داشتن، منع کردن، خلاف امر.
(نهی از منکر)؛ باز داشتن از کار بد ، جلوگیری کردن. - در مفهوم واژه نهی گفته‌اند: «النهی الزجر عن الشیء» - «نهی بازداشتن از چیزی است ».
- نهی کلمه‌ای سه حرفی عربی است که اگر به صورت مصدر به کار برده شود معنای آن در زبان پارسی: باز داشتن و جلوگیری کردن کسی از کاری یا گفتاری یا کرداری و چنان چه به صورت اسم به کار برده شود معنای آن در زبان ما، بازداری و جلوگیری کسی از کاری یا گفتاری یا کرداری خواهد بود .
معروف:
المعروف: کار نیکو از نظر شرع و عقل، بر خلاف منکر المعروف:(عرف): مشهور، شناخته شده، نیکویی، رزق، طاعت خدا .
- واژه «معروف»: در لغت به معنای شناخته شده و مقصود آن کارهایی است که مورد تأیید عقل و شرع است .
- معروف: کلمه‌ای پنج حرفی عربی و اسم مفعول از فعل عرف یعرف است و معنای آن به زبان فارسی: دانسته شده، شناخته شده می‌باشد. معناهای نامی، نامدار، نامور، نامبردار، بلند آوازه و سرشناس نیز برای معروف نوشته‌اند .
منکر:
المنکَر: کار ناپسند از نظر مردم، کار زشت و ناپسند از نظر شرع المنکِر: انکار کننده، کسی که چیزی یا دیگری را نشناسد .
منکر: از مادهٔ «انکار» و «نکر»: ناشناخته، ناپسند، زشت و قبیح که جمع آن منکرات و مناکر می‌باشد .
واژه «منکر»: نیز به معنی ناشناخته و مقصود از آن کارهایی است که مورد نکوهش عقل و شرع است .
منکر: کلمه‌ای چهار حرفی عربی و اسم مفعول از فعل -مزید- انکر ینکر است و معنای آن به زبان فارسی: نادانسته، ناشناخته و بی‌نشان... است. معناهای ناروا، بد، قبیح، ناشایسته نیز برای منکر گفته‌اند .
امر به معروف:
یعنی: امر به انجام کارهای شایسته و پسندیده.
نهی از منکر:
یعنی: نهی از انجام کارهای ناشایست و ناپسند .

معنای آسیب و آسیب شناسی، معروف و منکر از لحاظ اصطلاحی

آسیب:
آسیب و انحراف و یا کج روی، مفاهیمی معادل و مشابه هستند.
مفهوم مشترکی که در این دو واژه می‌توان یافت عبارت است از:
عدم التزام به آن چه که باید باشد. بنابراین، عدم التزام عملی به هنجارهای مورد قبول جامعه، آسیب شناخته می‌شود.
بنابراین، آسیب شناسی به معنای آن است که در عمل، «بایدها» چه میزان رعایت نگردیده است .
۲-۲-۲- آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر:
هرگونه آفت و خطر و گزند و ناراحتی که ممکن است به این دو، واجب الهی، در مرحلهٔ شناخت و اجرا، از ناحیهٔ اجرا کننده و اجرا شونده، وارد آید و این عمل ظریف را با اشکال و گزند و آسیب مواجه کند، می‌باشد. معروف:
کارهایی که اسلام آن‌ها را واجب کرده .
- اسمی است که برای هر کاری، با عقل و شریعت نیکو شناخته شده .
- هرکار نیکی که علاوه بر نیکی آن، انجام دهنده‌اش، آن را به این وصف(نیکی) بشناسد .
منکر:
کارهایی که اسلام آن‌ها را حرام نموده .
- چیزی که به زشتی شناخته شده .
- هرکار بدی که انجام دهندهٔ آن، خودش آن را به این وصف -بدی- بشناسد و یا توسط دیگری شناسانده شود .

فصل سوم: اهمیت و جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در قرآن و روایات

اهمیت و جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در قرآن و روایات

اهمیت امر به معروف و نهی از منکر

انسان موجودی اجتماعی است و ضرورت زندگی اجتماعی، انسان را مجبور می‌کند تا از برخی خواسته‌های خود چشم‌پوشی نموده و رفتار خود را در چارچوب آن اجتماع، کنترل نماید، زیرا رمز بقای یک اجتماع به دلیل وجود قواعد تنظیم کنندهٔ رفتارهای اجتماعی است.
در دین مبین اسلام، عامل کنترل عمومی، امر به معروف و نهی از منکر است.
«اسلام همهٔ پیروان خود را موظف ساخته که اگر دیدند به یکی از قوانین عمل نمی‌شود آرام نشینند و متخلف را به فرمانبرداری وادار کنند و از نافرمانی بازدارند » بنابراین نمی‌توان در یک جامعه از کنار مسائلی که سلامت آن را به خطر می‌اندازد بی‌تفاوت گذشت و امر به معروف و نهی از منکر، بزرگ‌ترین ضامن سلامت جامعه است.
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم، جامعه را به کِشتی و افراد را به مسافران آن تشبیه نموده و می‌فرماید: «اگر در میان مسافران کسی به ادعای آن که به اندازهٔ خودش در کشتی سهم دارد و کشتی را سوراخ کند، سرانجام کشتی و مسافران آن غرق خواهد شد، ولی اگر دیگران از این عمل ناپسند او جلوگیری کنند خود و او را از هلاکت رهایی بخشیده‌اند ».
مثال دیگر آمده «خداوند در سورهٔ اعراف، آیات ۱۶۳ تا ۱۶۶ داستان قومی را به نام اصحاب سبت نقل می‌کند که در کنار دریا زندگی می‌کردند و از طرف خداوند به عنوان آزمایش دستوری به آن‌ها داده شد و آن این که صید ماهی را در روز شنبه، تعطیل کنند. گروهی از آنان، آن قوانین شرعی را رعایت نکردند و گروه دیگر آن‌ها را پند داده و نهی از منکر نمودند، اما آنان نپذیرفتند و لذا، خداوند گروهی را که امر به معروف و نهی از منکر می‌کردند نجات داد و بر گناهکاران عذاب دردناکی نازل کرد. » با توجه به مطلب یاد شده، اهمیت این دو فریضهٔ الهی معلوم می‌شود چرا که، امر به معروف و نهی از منکر، علاوه بر اینکه یک وظیفه فردی است یک وظیفه اجتماعی می‌باشد.
زیرا «مفاسد اجتماعی در جامعه، زمانی رواج پیدا می‌کند و اجرای احکام الهی زمانی دچار مشکل می‌شود که انسان به وظیفهٔ خود در انجام این فریضه الهی در هر دو شکل فردی و اجتماعی آن اهتمام نورزد. » در برخی از سخنان امامان معصوم علیهم السّلام چنین آمده است:
ـ امر به معروف و نهی از منکر مهم‌ترین واجبات و شریف‌ترین آن‌هاست .
بنابراین اغلب تأکید می‌شود که امر به معروف و نهی از منکر، نه تنها بر عالمان، بلکه بر همهٔ مسلمانان واجب است .
ـ واجبات دینی به سبب امر به معروف و نهی از منکر استوار می‌گردد .
علی علیه السّلام فرمودند: «پایداری دین به امر به معروف و نهی از منکر و اقامهٔ حدود است .
«و هما من أسمی الفرائض و أشرفها، و بهما تقام الفرائض، و وجوبها من ضروریات الدین، و منکره مع الالتفاوت بلازمه و الالتزام به من الکافرین» [این دو « امر به معروف و نهی از منکر» از شریف‌ترین واجبات می‌باشند و به وسیله‌ی این‌ها واجبات برپا می‌شود. و وجوب این‌ها از ضروریات دین است که منکر آن در صورت توجه به لازمه‌ی انکار و ملزم شدن به آن، از کفار می‌باشد. ] در اصل هشتم قانون اساسی ج. ا. ا. دربارهٔ تحقق این فریضهٔ مهم آمده:
«در جمهوری اسلامی ایران، دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر، وظیفه‌ای است همگانی، بر عهدهٔ مردم نسبت به یکدیگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت، شرایط، حدود کیفیت آن را قانون معین می‌کند. » آن چه که قابل ذکر است این است که از طریق عقل می‌توان معروفات و منکرات را شناخت.
زیرا عقل سلیم می‌تواند عمل خوب و بد را از هم تشخیص دهد.
از این طریق می‌توان فهمید معروف کدام است و منکر چیست.
در هر حال به هنگام مراجعه به عقل سلیم، در نظر داشتن دستورات شرع ضروری است .
بنابراین امر به معروف و نهی از منکر، اصلی است که در خود قرآن، با صراحت آمده و بعد در اخبار لغوی و آثار ائمه و بعد هم بزرگان و علماء دین در همهٔ قرن‌ها، دربارهٔ این اصل و اهمیت آن سخن‌ها گفته و مطالبی نوشته‌اند .

اصلی که ضامن بقای اسلام است

امر به معروف و نهی از منکر یگانه اصلی است که ضامن بقای اسلام است. اگر این اصل نباشد، اسلامی نیست. رسیدگی کردن دائم به وضع مسلمین است. «دین اسلام که جامعه را به هر مصلحت و کار نیک فرمان داده و از هر مفسده و کار زشت، نهی فرموده شأن امر به معروف و نهی از منکر را بسیار بزرگ شمرده و راجع به آن انواع تأکیدات و ترغیبات نموده و انتظام تمام تشکیلات اجتماعی و سیاسی و حفظ شوکت و عظمت مسلمانان را به آن موقوف کرده است». قرآن کریم بعضی از جوامع گذشته را که یاد می‌کند و می‌گوید این‌ها متلاشی و هلاک شدند، می‌فرماید: به موجب این که در آن‌ها نیروی اصلاح نبود، نیروی امر به معروف و نهی از منکر نبود، حس امر به معروف و نهی از منکر در میان این مردم زنده نبود .

کم اهمیت شدن این اصل در دنیای اسلام

این امر یک بحث تاریخی لازم دارد تا روشن شود که چطور شد در طول تاریخ، این موضوع به این عظمت و اهمیت در دنیای اسلام به تحلیل رفت و روز به روز کوچک‌تر شد. انصافاً در میان ما شیعیان نیز این مطلب خیلی کوچک شده است تا آن جا که چند قرن است که دربارهٔ امر به معروف و نهی از منکر در رساله‌های علمیه مطلبی نمی‌نویسند.
- امر به معروف و نهی از منکر موضوعی نیست که از بین برود، همیشه وجود دارد و باید در رأس مسائل قرار گیرد، همیشه باید مطرح شود تا آن را فراموش نکنیم .
برای تحقق واقعی فریضهٔ امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اسلامی، می‌بایست، مسائل حاشیه‌ای و سطحی را کنار نهاد و با نگاهی ژرف‌تر و عمیق‌تر به مقولات اجتماعی نگریست.
به قول دکتر شریعتی: «نباید گذاشت دامنه امر به معروف و نهی از منکر، فقط در ریش و پشم و لباس و آرایش و چیزهای نا چیزی که امرش و نهی‌اش زیاد با هم فرقی ندارد... خلاصه شود». بلکه امر به معروف و نهی از منکر را بایستی در همان معنای اصیل و اسلامی آن در نظر بگیریم و عمل کنیم.
در نتیجه، برای پویایی امر به معروف و نهی از منکر باید این مقوله را باور داشت که:
«در جامعهٔ اسلامی، نه تنها علماء و شخصیت‌های رسمی سیاسی، بلکه همهٔ افراد زبده، روشنفکر، هر کسی مسئوول امر به معروف و نهی از منکرند و درجامعهٔ اسلامی، هیچ کس نمی‌تواند در زندگی‌اش حالت بی‌تفاوتی و بی‌طرفی داشته باشد، چون مسئوول است. »

جایگاه امر به معروف در قرآن

مسئله امر به معروف از همان روزهای اول بعثت در مکه مورد عنایت اسلام بوده است.
به عنوان مثال در سورهٔ والعصر که در اوائل بعثت در مکه نازل شده است، در جملهٔ «تَواصَوْا بِالحَقِّ و تَواصَوْا بِالصَّبْرِ» اشاره به امر به معروف می‌کند.

گروه‌های ویژه در امر به معروف و نهی از منکر:

گرچه امر به معروف و نهی از منکر بر همه مردان و زنان مؤمن واجب است ولی از گروه‌هایی، بیشتر خواسته شده است:

گروه ویژه

قرآن می‌فرماید: «وَلْتَکُنْ مِنْکُمْ اُمِّةُ یَدْعُونَ اِلَی الْخَیْرِ وَ یأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ...» آل عمران؛۱۰۴ «از میان شما مسلمین گروهی ویژه باید مسئوول امر به معروف و نهی از منکر شوند».
همان‌طور که در پیام این آیه آمده «دعوت کنندهٔ به خیر و معروف باید اسلام شناس، مردم شناس و شیوه شناس باشد، لذا بعضی از امت، این وظیفه را به عهده دارند، نه همهٔ آن‌ها مِنْکُم اُمَّة» حساب این گروه از حساب وظیفهٔ عمومی جداست.
« این آیه مرحلهٔ خاصی از امر به معروف و نهی از منکر که توسط گروه ویژه و رسمی صورت می‌گیرد را بیان کرده» که این دسته باید با قدرت و امکانات وارد عمل شوند و جلوی منکرات را بگیرند، «مثال، برای ماشینی که در مسیر یک طرفه بر خلاف همه، رانندگی می‌کند، دو نوع برخورد لازم است، یکی آن که تمام رانندگان با بوق و چراغ مخالفت خود را با کار او اعلام کنند، دوم آن که پلیس، راننده را جریمه کند. »

انبیاء

قرآن، اولین وظیفهٔ همهٔ انبیاء را امر به معروف و نهی از منکر می‌داند و می‌فرماید: «ما در میان هر امتی، پیامبری را مبعوث کردیم که مهم‌ترین وظیفهٔ آنان دو چیز بود، یکی امر به یکتاپرستی که بزرگ‌ترین معروف‌هاست(أنِ اعبُدُوالله)، و دوم نهی از اطاعت طاغوت‌ها که بزرگ‌ترین منکرهاست «اِجتَنِبوُا الطّاغوتَ» در سورهٔ اعراف ؛ ۱۵۷ «...یـَأمُرُهُم بِالمَعرُوفِ وَ یَنهاهُم عَنِ المُنکَرِ... » می‌خوانیم: «پیامبر اسلام که نام و نشانش در تورات و انجیل آمده، اولین وظیفه‌اش امر به معروف و نهی از منکر است. » «امر به معروف و نهی از منکر، سیرهٔ انبیاست، گرچه دیگران گوش ندهند، قرآن می‌فرماید: «وَ إِذا ذُکِّروا لَا یَذکُرُونَ» به فرموده امام باقر علیه السّلام: «همانا امر به معروف و نهی از منکر راه انبیاء و شیوهٔ صالحان است ».

ائمه معصومین

امام حسین علیه‌السّلام در برابر سخنان برادرش محمد حنفیه که می‌گفت: به طرف عراق نروید! فرمود: «می‌خواهم امر به معروف و نهی از منکر کنم تا به روش جدم رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم عمل کرده باشم».

علماء و دانشمندان

قرآن می‌فرماید: « چرا علماء، مردم را از حرام خواری و حرام گویی باز نمی‌دارند ؟» پیامبر بزرگوار اسلام صلّی الله علیه و آله و سلّم می‌فرماید: «ما مِن قَوْمِ عَمِلُوا بِالْمَعاصی و فیهِم مَن یَقدِر اَن یَنکُرعَلَیهِم فَلَم یَفعَل اِلَّا یُوشِک اَن یَعُمَّهُمُ اللهُ بِعَذابِ مِن عِندِه... » «قومی که گناه کنند، در حالی که میان آن‌ها کسانی باشند که می‌توانند بر اعمال آن‌ها اعتراض کرده، انکارشان کنند و بیزاری جویند و نکنند، نزدیک باشد که خداوند همهٔ آن‌ها را به عذاب معذب فرماید».

مسئوولین حکومتی

قرآن می‌فرماید: «نشانه حکومت صالحان و کسانی که قدرت و امکانات به آنان دادیم، آن است که در زمین، اقامه نماز می‌کنند، زکات می‌پردازند و امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند».

والدین

قرآن می‌فرماید: «خود و اهل خود را از آتش دوزخی که آتش گیران آن انسان و سنگ است، حفظ کنید». منظور آنان را امر به معروف و نهی از منکر کنیم.

بزرگان جامعه

امام صادق علیه السّلام در نامه‌ای به یاران خود نوشت: «حتماً بزرگان و پیرمردان و قدرتمندان شما نسبت به جاهلان ریاست طلب، از خود عطوفتی نشان دهند و دست کسانی را که تجربه‌ای ندارند، بگیرند، وگرنه، نفرین و لعنت به همه آنان خواهد رسید».

پانویس

منبع: تبیان- تاریخ برداشت:95/6/2/28

بازگشت به مقالات