فرهنگ مصادیق:حقالناس - ویکیپدیا
حق الناس یک اصطلاح فقهی خاص در ابواب قضا، شهادت و حدود است. در لغت به معنای «حق مردم» میباشد و در کنار حق الله، اساس حقوق اسلامی را تشکیل میدهد. ترکیب اضافی حق الناس، از نوع اضافه ملکی بوده و اضافه حق به ذی حق است. به این مفهوم حق متعلق به مردم است. برخلاف حق الله که در آن حق، حکم جعل شده توسط خدا است. در حق الله، حق اضافه به جاعل است. حق الناس نیز مانند حق الله، توسط خداوند جعل شده و فقط امر آن به مردم سپرده شده است.[۱]
حق الناس حقوقی است که افراد در مقابل سایر افراد جامعه بر گردن دارند. مانند بازگرداندن قرض، عذرخواهی و جلب رضایت در قبال اشتباهات و زیانهایی که به آنها رسانده و همچنین حسن ظن به ایشان.
بر مبنای اعتقادات اسلام حق الناس از حق الله مهم تر است. و پاسخ دادن حق الناس در روز قیامت دقیق تر از پاسخ دادن به حق الله است. چرا که خداوند حق خود را میبخشد ولی حق مردم را باید صاحبان آن (مردم) ببخشند.
حق الناس
بعضی کارها را برای این انجام میدهیم که دستور خداوند را اطاعت کنیم، به این کار حق الله گفته میشود. نماز خواندن، امر به معروف، دوری از گناهان از این گروه هستند. بعضی از کارهای دیگر که در طی شبانه روز برای خودمان انجام میدهیم حق النفس نام دارد.
بخشی دیگر از کارها، وظیفهٔ ما نسبت به دیگران است. ما موظفیم به نیازمندان کمک کنیم، دیگران را آزار ندهیم، حق دیگران ار رعایت کنیم و به کسی ظلم نکنیم. به این وظایف حق الناس میگویند.
خداوند بزرگ در قرآن کریم به بعضی از نمونهها ی حق الناس اشاره کرده و میفرماید:
ای کسانی که ایمان آوردهاید، از گمان فراوان دربارهٔ دیگران بپرهیزید، زیرا بعضی از گمانها گناه است. و (در کار یکدیگر) تجسس نکنید و بعضی از شما غیبت بعضی دیگر را نکند. آیا کسی از شما دوست دارد گوشت برادر مرده اش را بخورد؟ این کار برای شما ناپسند است، پس در برابر خداوند پرهیزگار باشید.[۲]
این آیه به خوبی نشان میدهد که حق الناس فقط در حقوق مالی مردم نیست، بلکه حفظ آبرو، اسرار و شخصیت آنان نیز جزء حق الناس است.
کسانی که آتش را در جنگل روشن کنند و سپس هنگام رفتن، آن را خاموش نکرده و باعث آتش سوزی وسیعی میشوند، یا رودخانهای را آلوده میکند، مسئول تمام کسانی است که این نعمتها محروم شدهاند.
پیامبر اکرم در مورد این گونه افراد میفرمایند: از رحمت خدا دور است کسی که توقف گاهها و استراحت گاههای عمومی را آلوده کند و {همچنین} کسی که راه عبور مردم را سد کند.[۳][۴]
ازجمله موارد مهم حق الناس حق قصاص است که صاحب دم یا حق میتواند گذشت کند ویا دیه بگیرد[۵]و[۶]
ضمنا ممکن است عملی واجد هردو حق یعنی حق الله وحق الناس باشد مانند قصاص وسرقت که هردو حق درآن موجود است دراولی حق ولی دم وتوبه ودردومی حد وبرگشت مال مسروقه به صاحب آن
منابع
محسن کدیور. «امام سجاد و حقوق مردم». در حق الناس. چاپ اول. تهران: تهران کویر، ۱۳۸۷. ۷۵ تا ۷۷. شابک ý۹۶۴-۸۱۶۱-۸۲-۸.
سورهٔ حُجرات آیهٔ 12.
کافی، ج۳، ص 16.
دینی سال دوم راهنمایی.
قانون مجازات اسلامی ایران.
