امر به معروف و نهی از منکر و نظام اسلامی
عنوان: امر به معروف و نهي از منكر و نظام اسلامي مجموعه ها: مقالات شناسه کتاب: ۴۷۶ نویسنده: ولي ا... نقي پورفر ـ مدرس حوزه و دانشگاه شابک: - تعداد صفحات: ۰ نام اپراتور: محمد خلیلی ایمیل اپراتور: ۲farizeh@gmail.com زبان: پارسي رتبه: 0 تصویر: cover دانلود فایل: دانلود امر به معروف و نهي از منكر و نظام اسلامي توضیحات: امر به معروف و نهي از منكر و نظام اسلامي
ولي ا... نقي پورفر ـ مدرس حوزه و دانشگاه از سلسله مقالات دريافتي در نخستين همايش علمي و پژوهشي نظارت و بازرسي در سال ۷۶
چكيده مقاله اساسيترين اصل در روابط اجتماعي – سياسي – حكومتي در اسلام اصل امر به معروف و نهي از منكر ميباشد. عدم درك صحيح از ضرورت و اهميت اين اصل و همچنين عدم اعتنا به جايگاه اجتماعي آن به كم دقتي در تعيين حدود و ثغور و مراحل آن و نحوه اجراي آن در جامعه منجر شده است. انقلاب اسلامي باعث توجه جدي به اين اصل و تحقق دوباره در شرايط وجوب و مسايل ديگر آن شده است. تجديد نظر در شرايط احتمال تاثير و تبديل آن به عدم تعيين به تاثير و توجه به وسع افراد و اين كه اين اصل جريان دائمي داشته، وسع افراد محدوده وجوب را تعيين ميكند و از طرفي نهادينه كردن اين اصل دستوري الهي است، مباحث جديدي را پيش روي ما مطرح ميكند. مباحث از اين قرار ميباشد: مفهوم امر به معروف و نهي از منكر در لغت و فرهنگ قرآن ضرورت و اهميت اين اصل شرايط امر به معروف و نهي از منكر موانع نظري و عملي اين اصل بستر مساعد جريان اين اصل در جامعه نهادينه كردن جريان امر به معروف و نهي از منكر الف – نهاد امر به معروف و نهي از منكر و جايگاه آن در نظام اسلامي ب – ابعاد مسووليت اين نهاد و رابطه آن با اصل كنترل و نظارت و بازرسي ت – شرايط هدايتگران جريان امر به معروف و نهي از منكر آثار جريان امر به معروف و نهي از منكر در فرد و جامعه تاثير عواقب ترك اين اصل بر فرد و جامعه
واژههاي كليدي امر به معروف و نهي از منكر - شرايط احتمال تاثير – وسع افراد – محدوده وجوب – موانع نظري و عملي امر به معروف و نهي از منكر – بستر مساعد – نهادينه كردن امر به معروف و نهي از منكر.
بخش اول – مقدمات مقدمه ۱ قرآن كريم كتاب اصول و قوانين و احكام تربيت و هدايت فرد و جامعه ميباشد كه در همه حوزهها، فرد و جامعه و طبيعت تاريخ و مبداء و معاد و ارتباط آنها با يكديگر به بحث و گفتگو و ارائه حقايق قطعي ميپردازد. اين حقايق قرآني از يك كليت و نظام هماهنگ و مرتبط مفهومي و اجرايي برخوردار ميباشند كه ضرورت جامع نگري در ((طرح مسايل قرآني و تحقق آنها در عمل )) را به جد مطرح مينمايد. فقدان اين نگرش جامع در فهم و عمل، منجر به فهم غلط از دين و ناتواني و تكلف در عمل خواهد شد كه چهره دين را در انظار عمومي مخدوش كرده، ياس و بدبيني نسبت به دين و تحقق ارزشهاي آن پديد خواهد آورد:
همچنانكه عذاب را بر تجزيه طلبان فرو فرستاديم آنان كه قرآن را عضو عضو (پاره پاره ) قرار دارند)).
باور يقيني به كليت قرآني در فهم و عمل، نكته ديگري است كه بايد به جد بدان اهتمام ورزيد: ((پس آيا به بعضي از كتاب خدا ايمان ميآوريد و بعضي ديگر كفر ميورزيد پس مجازات كسي از شما كه چنان كند، چيست؟ جز خفت و خواري در زندگي پست دنيا، و در روز قيامت به شديدترين عذاب برگشت داده خواهيد شد)).
مقدمه ۲ نگرش از منظر مديريتي و رهبري جامعه (نگرش ولايت فقيه) به محتويات قرآن كريم و سنت معصومين (در قول و فعل و تقرير) تحولي اساسي در فهم و نحوه عمل به ديان را فراهم ميآورد كه در واقع موجب فهم صحيح دين و اجراي صحيح آن خواهد بود. با وجود آن كه نظام جاري در كشورمان مبتني بر نظام ولايت فقيه ميباشد ليكن هنوز به طور جد تاثير اين نگرش صحيح اسلامي بر نحوه فهم و نحوه عمل به دين، مورد كنكاش و بررسي حوزههاي علميه قرار نگرفته است.
مقدمه ۳ انس با قرآن و معرفت عمومي به مجموعه مطالب قرآن و تلاش براي عمل به محتويات قرآن در مجموعه ارتباطات فردي و اجتماعي، حداقل رسالت مجموعه مديريتها بخصوص مديريت پستهاي كليدي نظام اسلامي ميباشد كه سر رشته اصلاح امور را به دست گرفتهاند: بحث گستردهتر در تبيين مطلب و مثالها: ر.ك. به ((اصول مديريت اسلامي والگوهاي آن)) ولي ا... نقي پورفر، نحوه انس و ارتباط با قرآن. (( و كساني كه با قوت و قدرت كتاب خدا را بدست ميگيرند و نماز را به پاي ميدارند، به راستي كه ما اجرا مصلحان را ضايع نميكنيم )).
مقدمه ۴ تبيين شاخصهاي آرماني نظام اسلامي و تاكيد و تذكر به آنها، در تصحيح جهت گيريها و عملكرد مسوولان نظام اسلامي و عموم مردم و جلوگيري از تندروي و كندروي و انجراف جامعه از آرمانهاي اسلامي بسيار مؤثر ميباشد. همچنين اين تبيين شاخصها و تاكيد بر آن، موجب ايجاد انتظار مثبت عمومي شده، خود اهرمي طبيعي بر نظارت و ارزيابي صحيح عملكردها و كنترل بهينه آن در سطح مديريتها و عموم جامعه خواهد بود. به طور خلاصه برخي از شاخصها بدين قرار ميباشد: ساده زيستي و زهد مديريت جاري بودن فرهنگ انفاق و رسيدگي به امور همنوعان (تعاون ) در جامعه حل معضل اساسي ازدواج اهتمام اساسي در حفظ و حراست از عفت عمومي خصوصا بانوان جامعه حل مشكل اشتغال توزيع عادلانه ثروت و رسيدگي به ثروتهاي كلان و نامشروع اهتمام به حفظ حرمت انسانها و امنيت رواني در جامعه حفظ و حراست از حريم تضارب افكار و عقايد سالم در جامعه و...
مقدمه ۵ براي حل معضلات گوناگون موجود در نظام جمهوري اسلامي، بر اساس رهنمودهاي
الهي، ضرورت پرداختن به تحقيقات بنيادي در كنار تحقيقات كاربردي به جد مورد نياز ميباشد. اين ضرورت، ما را به بازنگري مستمر در تحقيقات بنيادي انجام گرفته تاكنون و گسترش و تعميق آن از راه بكارگيري نيروهاي پرتوان و پژوهشگر و صاحب نظر و با انگيزه حوزوي و دانشگاهي، دعوت مينمايد.
فقدان اين بازنگري و توسعه پژوهش مستمر، خطر انحراف از آرمانهاي اسلامي و تبعيت و دنباله روي از اقتضائات انحرافي و گناه آلود حوادث اجتماعي و بين المللي را قرها يا قلبا پديد خواهد آورد! با تذكر به مقدمات عمومي فوق، مباحث عمده ((امر به معروف و نهي از منكر و نظام اسلامي )) را به طور خلاصه و در حد تبيين اجمالي حوزههاي بحث، به عنايت خدا، پي ميگيريم:
بخش دوم: امر به معروف و نهي از منكر و نظام اسلامي فصل اول: تحليل مفاهيم امر، نهي، معروف و منكر ((امر)) به معني فرمان و دستور ميباشد كه در ضمنت خويش مفهوم ((وادار نمودن )) و الزام را در بردارد اگرچه شخص آمر در موضع برتري و استيلاء بر امر شونده، نباشد. ((نهي)) به مهني بازداشتن ميباشد كه اين نيز،مفهوم ((الزام )) را در بر دارد. ((معروف)) هر آنچه كه نزد عقل يا شرع، شناخته شده و مورد ستايش قرار گيرد. ((منكر)) (ضد معروف) هر آنچه كه نزد عقل يا شرع ناشناخته و مورد انكار قرار گيرد. در مفهوم ((معروف )) با توجه به امر به آن، در فرهنگ قرآني، ((حسن و زيبايي و پسنديدگي )) و در مفهوم (( منكر )) با توجه به نهي از آن، ((زشتي و مذموم بودن )) نهفته است ۲: علاوه بر آن، گام شيطاني تلقي شدن ((منكر))، و موسوم شدن فعل قوم لوط به عنوان مصداق بارز ((منكر))، و موارد ديگر در فرهنگ قرآني، مدلول فوق را به روشني گوياست: جواهر الكلام، ج ۲۱، ص ۳۵۸. قريب به مضمون فوق: جواهر الكلام، ج ۲۱، ص ۳۵۶. ((و هر كه از گامهاي شيطان پيروي كند پس به راستي كه او به فحشاء و منكر فرمان ميدهد)). (( و در مجامع عمومي خود منكر را انجام ميدهيد)). از تعريف فوق معلوم ميگردد كه ((معروف ))و ((منكر )) در دو سطح انساني و ديني مطرح ميباشد كه در واقع سطح انساني، مشترك ميان مسلمان و غير مسلمان ميباشد كه به حكم عقل و نفي ((منكر)) قرار گيرد؛ گرچه تاكيدات فراوان ديني بر حكم عقل و هشدار از ترتب آثار شوم دنيوي و عذاب اخروي، در صورت مخالفت با حكم عقل و فطتضمانت اجرايي نيرومندي را براي تحقق احكام عقل فراهم ميآورد كه اين چنين ضمانتي در جامع غيرديني بسيار ضعيف و يا مفقود ميباشد.
فصل دوم: اقسام و مراتب امر به معروف و نهي از منكر الف – اقسام و مراتب امر و نهي امر و نهي در سه مرتبه قلبي، لساني و اقدام عملي مطرح است كه مقصود از مرتبه اول انزجار قلبي به همراه بروز آثار آن در چهره و حركات و سكنات ميباشد به طوري كه فرد مخاطب، از آن آثار، نفرت از منكر و لزوم التزام به معروف را متوجه شود. مرتبه دوم، خود داراي مراتبي از نرمش و يا غلظت در كلام توام با موعظه غير مستقيم و سپس مستقيم آن هم ابتدائا در خلوت ميباشد كه در صورت عدم فايد ه، در ميان جمع، آن هم ابتدائا با انزجار قلبي فردي و يا جمعي ميباشد كه در صورت عدم تاثير بايد مراتب كلامي فوق تا حد حصول مطلوب، به ترتيب به كار گرفته شود. مرتبه اقدام عملي منتفي نمودن ترك معروف و عمل به منكر ميباشد كه خود به ترتيب مراحل از بين بردن وسيله ترك معروف و عمل به منكر تا حايل شدن ميان عامل و فعلش،تا دفع عامل از طريق دستگيري تا تنبيه بدني ضعيف تا شدت تنبيه بدني تا زخمي نمودن و تا ضرورت ناقص العضو نمودن تا حتي قتل مرتكب را ميتواند در برگيرد كه البته موارد منجر به تنبيه بدني در مراتب مختلفش نيازمند كسب تكليف عام يا خاص از ولي فقيه حاكم شرع مسلمين ميباشد كه اين مرتبه خود ضرورت جدي شكل گيري ((نهاد امر به معروف و نهي از منكر )) را در نظام اسلامي به مسووليت فقهاء جامع الشرايط زير نظر ولي فقيه، مطرح مينمايد تا به شكل صحيح عقلايي و شرعي، مرتبه سوم به خود، جامعه عمل پوشيده از معطل ماندن اين مرتبه جلوگيزي دشه، بهانه ادعاي هرج و مرج را از عناصر معترض فرصت طلب هوسبار سلب نمايد. امر و نهي در درجه اول، ناظر به همه مواردي است كه آثار و عواقب اخروي بر فرد مرتكب و يا حامعه داشته باشد كه عقل يا شرع به امر به آن يا نهي از آن حكم كند كه البته عمدتا موارد آشكار را در بر ميگيرد، اما دخالت در موارد پنهان از انظار، نيازمند اذن شرعي خاص از قرآن و سنت معصوم (ع) ميباشد كه تعيين موارد آن با توجه به خصوصيات و شرايط دروني و بيروني عمل، از شؤونات ولي فقيه و فقهاء جامع الشرايط نهاد امر به معروف و نهي از منكر ميباشد. در درجه دوم، امر و نهي ميتواند مواردي را شامل شود كه به ظاهر صرفا ضرر دنيوي آن هم صرفا به خود فرد مرتكب داشته باشد همچون نهي از موجبات مرض، و امر به حفظ صحت بدن كه در واقع اين موارد لااقل غير مستقيم آثار اخروي را در بردارد؛ گرچه اين موارد عمدتا اخلاقي و عاطفي بودن شامل موارد استحباب و كراهت ميباشد. در واقع از نظر اخلاقي و اعتلاي معنوي شخصيت مؤمن نيز ميتواند براي وي از موارد الزامي تلقي گردد كه البته اين موارد صرفا در حد موعظه و تذكر و هشدار ميتواند براي مخاطب مطرح گردد. و فرارت از آن شرعا و عقلا مجوزي ندارد همچون نماز شب بالخصوص براي مديريتها و نهي از ترك آن.
ب – اقسام و مراتب معروف و منكر همچنانكه گذشت ((معروف )) و ((منكر )) در دو سطح فطري و عقلي و ديني مطرح است مرتبه ديني در واقع مرتبه فوق عقلي (نه ضد آن ) ميباشد كه در طول احكام فطرت بشري ميباشد كه جهت هدايتتفصيلي انسان در حوزههاي متنوع زندگي اش فرو فرستاده شده است. در درجه اول، براي جريان اين واجب الهي بايد بر استقرار آن در سطح انساني و فطري در جامعه تاكيد نمود تا بستري مساعد براي تحقق معروفات ديني و نفي منكرات ديني در مراتب مختلف ديني اش فراهم گردد والا سخن از تحقق معروف ديني و نفي منكر ديني بدون اعتناي جدي بنيادي به معروف و منكر انساني، به معناي عدم شناخت صحيح و يا عدم جدي گرفتن فرامين دين وبده، آثار عظيم مورد انتظار از تحقق اين واجب كه رشد ارزشهاي انساني – الهي در جامعه ميباشد تحقق نخواهد يافت؛ و اين تذكر، نكته اساسي مهمي است كه از جانب مقام عصمت و طهارت، امام باقر (ع) با توجه دادن به سير نزول آيات احكام و موضوعات آن در دوران قبل از هجرت و بعد از هجرت در قرآن كريم مطرح شده است. در اين بيان شريف حضرت با استشهاد به موارد ذكر شده در آيات ۲۲ تا ۳۹ سوره اسراء به حداقل انتظارات الهي در دوران قبل از هجرت اشاره دارد كه عمدتا احكامي فطري و انساني ميباشند: ((عدم شرك به خدا، بندگي خدا، احسان به پدر و مادر، اداي حقوق خويشان، مساكين، واماندگان از راه، عدم ريخت و پاش (تبذير)، عدم بخل و عدم افراط در بخشش، عدم قتل اولاد، عدم قرب به فحشاء، عدم قنل نفس، عدم قرب به مال يتيم مگر بنحو احسن، وفاي به عهد، وفاي به كيل و وزن، عدم پيروي از موارد عدم علم، عدم كبر و غرور و تبختر و فخر فروشي )): موارد فوق در حوزه توحيد، و احكام انساني عام بشري ميباشد كه نظير آن در اواخر سوره انعام آيات ۱۵۰-۱۵۲ آمده استكه بر مبناي آن با تازه مسلمانان مدينه در بيعت عقبه در سال ۱۲ بعثت، پيمان بسته شد. پس در كنار اهتمام به معروف و منكر ديني، بايد به موارد فوق به عنوان اساس و پايه شريعت، اعتنايي جدي شود تا شريعت به صورتي زيبا ومنطقي در فكر و روح افراد و جامعه مستقر گشته، همگان از ثمارت شيرين درخت ديانت الهي هرچه بيشتر بهره مند گردند و الا ارزشهاي ديني جلوه گر نشده، آيات و احكام الهي مورد بي اعتنايي و گاه تمسخر قرار خواهد گرفت كه از اثرات شوم آن عدم اهتمام به واجبات ديني از جمله واجب ((امر به معروف و نهي از منكر )) خواهد بود. تقسيم ديگر ((معروف و منكر)) ناظر به دو حوزه نظري و عملي ميباشد كه البته شناخت منكر اعتقادي و فكري نيازمند به آموزش هرچه عميق تر آموختههاي الهي ميباشد كه تلبس به واجبات اين بخش عمدتا بر عهده عالمان ديني و پژوهشگران مسلمان ميباشد. دخالت عموم در ظرايف و امور غامض اين حوزه، فتنههاي فكري در جامعه را شدت بخشيده، به سلامتي فكري و اعتقادي جامعه صدمه زده، ميدان را براي منافقان دنيا طلب و مقدسان بي مغز مساعد خواهد نمود: ((قصم ظهري صنفان: عالم متهتك و جاهل متنسك )) پيامبر اكرم (ص) ((دو گروه كمر مرا شكستند: دانشمند پرده در، و نادان خشكه مقدس ))
فصل سوم: اهمينت و جايگاه، آثار تحقق و عواقب عدم تحقق امر به معروف و نهي از منكر الف – اهميت و جايگاه اين واجب، مهمترين و والاترين و اساسي ترين واجب اجتماعي است كه بنياد واجبات ديگر، و قوام بخش ارزشهاي متعالي اسلام در جامعه ميباشد كه هيچ واجبي را قابل قياس با آن نيست: ((همه اعمال نيك و جهاد در راه خدا در برابر امر به معروف و نهي از منكر نيستند مگر همچون آب دهاني در برابر اقيانوسي ژرفناك)). وسايل الشيعه، ج ۱۱، ص ۳۹۹-۳۹۴.
ب – آثار تحقق آن تحكيم ايمان و باورهاي معنوي و اقامه فرايض ديني، امنيت اجتماعي و سلامت اقتصادي و رواني و برقراري عدالت، آباداني زمين، انتقام از دشمنان واستقرار نظام الهي از جمله آثار و بركات تحقق اين واجب ميباشد:
ت – عواقب عدم تحقق تضعيف مؤمنين و جبهه ايمان، شيوع كفر و فساد و تقويت جبهه كفر، سلب بركات نزول عذاب، و سرانجام تسلط اشرار را به دنبال خواهد داشت كه در اينجا ديگر دعاي نيكان نيز مستجاب نخواهدشد.
فصل چهارم – شرايط امر به معروف و نهي از منكر مقدمه ۱ مسووليت الهي حضور فعال هر مسلمان در روابط فبمابين با مسلمانان و غير مسلمانان در جامعه بين المللي و محيط زندگي جمعي خانوادگي و اجتماعي خويش، به طور طبيعي و منطقي ضروت نظارت بر مجموعه مسايل و حوادث جاري در محيط مرتبط با خويش را براي وي مطرح مينمايد: ((همه شمان سرپرستيد و همه شما از رعيتش سوال خواهد شد)) اين مسووليت نظارت با توجه به ارتباطات وسيع حوزههاي گوناگون يك جامعه با يكديگر و تاثير و تاثر عميق وحيرت انگيز آنها بر هم، حساسيت فوق العاده اي مييابد كه هر انجراف در گوشه اي از جامعه به همه جامعه سرايت كرده، همگان را مورد تهديد قرار خواهد داد: ۱-همان منبع. ((و بترسيد از آشوبي كه صرفا ظالمين از شما را در بر نمي گيرد و بدانيد كه به راستي كه خداوند عقابش شديد است )) ((نظارت )) و از جمله ((بازرسي )) كه يكي از ابزارها و راههاي اعمال نظارت ميباشد مقدمه تحقق ((امر به معروف و نهي از منكر )) ميباشد.
مقدمه ۲ كسب توان و قدرت رويارويي با دشمنان آشكار و پنهان جهت حفظ نظام اسلامي، براي مسلمانان از اهم واجبات بوده، تحصيل آن شرعا يك تكليف اساسي محسوب ميشود: تحصيل اين واجب، ضرورت انفاق و از خود گذشتگي را ميطلبد كه پاداش آن در نزد خداوند محفوظ ميباشد:
مقدمه ۳ انسان موجودي داراي ابعاد گسترده و بسيار پيچيده ميباشد كه امكان تاثر و ميزان تاثر حقايق را در وجودش به سادگي نمي توان دريافت. ارائه الگوهاي تحول حيرت انگيز جني و انسي در قرآن همچون ابليس، بلعم باعورا و برصيصاي عابد در جهت ضلالت و تحول سحره در خدمت فرعون، ملكه سبا وهمسر عزيز مصر در جهت هدايت، مطلب فوق را به روشني تذكر ميدهد. بلعم باعورا: (اعراف /۱۷۵)، بر صيصاي عابد: (حسر /۱۶) ملكه سبا،(نمل /۴۴)، همسر عزيز مصر (يوسف /۵۱)
مقدمه ۴ تدين به دين الهي ضروت حفظ و حراست از ارزشهاي آن را در حد جهاد با مال و جان، حتي شهادت در راه خدا به روشني در فرهنگ قرآني مطرح كرده است. با توجه مقدمات فوق معلوم ميگردد كه: اولا؛ علم به وجودترك معروف و تحقق منكر و علم بر احكام آن، و قدرت بر دفع آن، در حوزه ارتباطات معمول هر مسلمان شرطي تحصيلي همچون وضو براي نماز ميباشد نه شرط حصولي همچون استطاعت براي حج (نتيجه مقدمه اول و دوم ). ثانيا؛ علم به عدم تاثير امر و نهي در وجود مرتكب خلاف شرع به سادگي قابل احراز نمي باشد پس بنابراين ضرورت امر و نهي، امري دائمي در زمينه تحقق موضوع آن ميباشد بلكه با توجه به رهنمود قراني در قصه اصحاب سبت كه در زمينه علم به عدم تاثير، تكليف نهي از منكر را به عنوان عذري به پيشگاه الهي و اتمام حجتي بر مفسدان مطرح مينمايد معلوم ميگردد كه در زمينه علم به عدم تاثير نيز تكليف امر و نهي ساقط نمي گردد: اين آيه شريفه نشان ميدهد كه در زمينه ظاهري عدم تاثير، امكان تاثير واقعي منتفي نمي باشد و ادامه آيه گوياي آن است كه از ميان مقدسان ساكت، مفسدان و متدينين نهي كننده از منكرات، تنها دسته اخير در هنگامه نزول عذاب، از مهلكه جان سالم بدر بردند و دو گروه اول (مقدسان ساكت و مفسدان )، به سرنوشت مشترك عذاب الهي گرفتار آمدند!؛ از اين آيات با توجه به آيات تكليف در جد وسع و در تكليف در حد امكانات خداداري و آيات جهاد (جد و تلاش در حد طاقت ) معلوم ميگردد كه تكليف امر به معروف و نهي از منكر امري دائمي نسبي در حد امكان دائمي نسبي در حد امكان هر فرد مسلمان مطرح ميشود كه البته در صورت عدم لايكلف الله نفسا الا وسعها )) (بقره /۲۸۶). لايكلف الله نفسا الا ما آتيهاه (طلاق /۷) وسع اقدام به رفع منكر و يا تحقق واجب، ضرورت اطلاع رساني مورد خلاف به سمع ديگران و امر به آنان جهت رفع اين منكر از عهده فرد ناظر صحنه خلاف شرع، ساقط نخواهد شد. ثالثا؛ سيره آقا امام حسين (ع) و اصحاب فداكارش، ضرورت دفاع از حريم دين و اقامه واجب امر به معروف و نهي از منكر را در حد شهادت در راه خدا به روشني مطرح مينمايدك ((مي خواهم كه امر به معروف و نهي از منكر نمايم)) پس عدم احتمال ضرر مالي و جاني بايستي نسبت به ميزان اهميت موضوع امر و نهي سنجيده شود، شنجشي كه مبتني بر موازين و الگوهاي قطعي ديني باشد نه راي شخصي مصلحت تراشانه كه اكثريت از عالم و عامي همواره بدان گرفتار ميباشند.
فصل پنجم – نهاد امر به معروف و نهي از منكر و نهادينه كردن اين واجب در جامعه نگرش از منظر حكومتي، ابعاد تازه اي از مسايل اين واجب عظيم اجتماعي را از فرهنگ قرآن كريم برايمان روشن ميگرداند و آن ضرورت تشكيل نهاد امر به معروف و نهي از منكر ميباشد كه اين معني رسالت علماي رباني را در هدايت و حسن اجراي اين واجب در جامعه مطرح مينمايد: متاسفانه به غلط، اين آيه شريفه به كفاي بودن اين واجب معني شده است حال آن كه چند آيه بعد در همين سوره شريفه، همگاني و مستمر بودن تلبس به اين واجب مطرح گشته است: با توجه به اين آيه شريفه و با توجه به رسالت دعوت به خير در آيه اول (كه وظيفه علماي رباني ميباشد)معلوم ميگردد كه آيه اول رسالت علماء را تذكر ميدهد و آيه دوم رسالت عموم ر.ك.به: تحريرالوسيله، ج ۱، كتاب امر به معروف و نهي از منكر. ر.ك.به: تحريرالوسيله، ج ۱، كتاب امر به معروف و نهي از منكر. مردم را كه تحت ارشادات ونظارت علمايي آگاه به تحقيق اين واجب در حوزههاي ارتباطات خويش همت ميگمارند. ((لسان آمرانه آيه اول ضرورت شكل گيري نهاد مذكور، با تعيين مسوولين مشخص آن از علماي رباني و آگاهان به مسايل جامعه را مطرح مينمايد. اين نهاد، رسالت نظارت بر حسن اجرا و تحقق اين واجب در حوزههاي نظري واجرايي نظام،وسيله ارتباط جمعي، محيط آموزشي، سازمانهاي دولتي و خصوصي و... را به اشراف مقام ولايت فقيه بر عهده خواهد داشت: ((چرا علماي رباني و دانشمندان آنان را از شخنان گناه آلودشان و مصرف حرامشان منع نكردند؟)) برخي از ويژگيهاي اين علماي رباني و دانشمندان عهده دار مسووليت اداره اين نهاد چنين ميباشد: فهم عميق دين (( چرا از هر گروه يك عده كوچ نمي كنند تا كه فهم عميق در دين بيابند و تا قومشان را هشدار دهند آن گاه كه بسويشان بازگردند باشد كه مردم احتياط به خرج دهند)). علم به زمان ((عالم به زمان خويش را شبهات احاطه نمي نمايد)). يكي از عوامل تحقق اين علم، آگاهي عبرت آموز بر حوادث سياسي اجتماعي گذشته و حال ميباشد كه صاحب اين علم را از فرو غلطيدن در شبهات باز ميدارد: ((به راستي آن كه عبرت از حوادث تلخ روزگار درسهاي روشني را براي او آورده است تقوايش او را از فرو غلطيدن در شبهات باز ميدارد)). عامل ديگر ((ايمان و تقواي شديد)) ميباشد كه فرقان و بصيرت در راي،وگشايش بن بستها در عمل را نتيجه ميبخشد: حضور ملموس در صحنه رخدادها از طرق مختلف الگوي اخلاقي و عملي در ارزشهاي معنوي اين چنين است كه اين نهاد با علم به دين و زمان به نحو مطلوب عهده دار تحقق اين واجب عظيم در جامعه خواهد بود. لازم به تذكر است اجزايي از مسووليتهاي اين نهاد را هم اكنون نهاد شوراي نگهبان، نهاد سازمانهاي بازرسي و نظارت و... عهده دار ميباشند كه از انسجام و هماهنگي لازم هنوز برخوردار نشده، كم و كاستيهايي نيز در آنها مشاهده ميگردد كه شكل گيري اين نهاد ميتواند به همه اين سازمانها ونهادهاي مذكور انسجام لازم و كارايي هر چه بيشتر را اعطاء نمايد.
نهادينه كردن اين واجب مقصود از نهادينه كردن، ريشه دار نمودن تحقق اين واجب عظيم در فكر و روح و روان جامعه به عنوان رويه و سنتي حسنه و پايدار همچون خلق و خوييي عمومي و جاري ميباشد. اين نهادينه كردن منوط به مرتفع نمودن دو معضل اساسي ميباشد: ترس از صدمات و محروميت اقتصادي در صورت اقدام به اين واجب ترس از صدمات جاني و احساس خطر در صورت اقدام به اين واجب اين دو ترس كه طبيعي و معقول ميباشد حداقل از راههاي ((تقويت باورهاي ديني و اخروي جامعه )) و ((حمايت و تشويق آمران بهمعروفو ناهيان از منكر ))، و (( برخورد قاطع انتظامي و قضايي بامفسدان ))، و ((تبيين آثار شوم دنيوي تعطيل اين واجب )) ميتواند اعتماد جامعه را به تلبس جدي به اين واجب جلب نمايد. در پايان اميد است كه اهتمام جدي در بازنگري مسايل مختلف اين واجب عظيم الشان وجهه همت علماي رباني و آگاهان جامعه قرار گيرد.
منابع و مآخذ
قرآن كريم نهج البلاغه، سيد رضي جواهر الكلام، محمد حسن نجفي اصول كافي، محمد بن يعقوب كليني تحرير الوسيله، امام خميني (س) اصول مديريت اسلامي و الگوهاي آن، وليالله نقيپورفر پژوهشي پيرامون تدبر در قرآن،وليالله نقيپورفر وسايل الشيعه. شيخ حر عاملي سایت سازمان بازرسی کل کشور
