فرهنگ مصادیق:احکام قمار و پیامدهای آن و دلایل حرمت قمار

احکام قمار و پیامدهای آن و دلایل حرمت قمار

مقدمه

قمار یکی از انواع بازی‌های مخرب و خانمان سوز است که متأسفانه با عنوان فریبنده ورزش فکری، بر مفاسد آن سرپوش گذاشته می‌شود. از نظر اسلام، این بازی ناسالم، جزء گناهان کبیره است. قمار باعث تشدید تضادهای داخلی، اختلافات خانوادگی، ازدیاد کینه و دشمنی می‌گردد. برای افزایش آگاهی نوجوانان و جوانان و عموم خوانندگان محترم مجله، موضوع احکام این شماره از مجله را به (قمار و پیامدهای آن) اختصاص داده‌ایم.

مفهوم واژگانی قمار

قمار و مُقامَره به معنای بازی با ابزارهای قمار به منظور برد و باخت است; مانند بازی با نَرد، شطرنج، پاسور، ورق و سایر وسایلی که برای قمار کردن ساخته شده است.
در فرهنگ عمید آمده است: قمار یعنی (هر نوع بازی که در آن شرط کنند شخص برنده از کسی که بازی را باخته، پول یا چیز دیگر بگیرد.)

دلایل حرمت قمار

قماربازی به چهار دلیل حرام است:
۱. عقل: از نظر عقلی، هر عملی که باعث تهییج و تحریک اعصاب گردد، کینه و دشمنی به وجود آورد و پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و اخلاقی زیانباری به دنبال داشته باشد، جایز نیست.
۲. اجماع: علمای شیعه و سنی بالاتفاق بر حرمت قمار اجماع دارند و احدی از آنان به جواز فتوا نداده است. از نظر ایشان حتی آموزش قمار، ساختن وسایل قمار و خرید و فروش آن نیز حرام است. حرمت قمار یکی از ضروریات دین به شمار می‌رود و منکر آن از اسلام و جماعت مسلمین بیرون است.
۳. کتاب: قرآن مجید صریحاً بر حرمت قمار تأکید کرده است، که ما در این جا به دو آیه بسنده می‌کنیم:
الف) یسئلونک عن الخمر والمیسر قل فیهما اثم کبیر ومنافع للناس واثمهما اکبر من نفعهما; از شراب و قمار از تو می‌پرسند، بگو: در آن دو، گناهی بزرگ و منافعی برای مردم وجود دارد و گناهشان از سودشان بیشتر است.)
از عبارت (اثم کبیر) برمی آید که شراب و قمار گناهی بزرگ است.
ب) (یا ایها الذین آمنوا انّما الخمر والمیسر والانصاب والازلام رجس من عمل الشیطان فاجتنبوه لعلکم تفلحون; ای کسانی که ایمان آورده‌اید، تحقیقاً شراب و قمار و بت‌ها و تیرهای قرعه، از اعمال پلید شیطانی است; پس دوری کنید، شاید رستگار شوید). این آیه سعادت مادی و معنوی بشر را در گرو پرهیز از قمار وشراب دانسته است. آن گاه در آیه بعد به گوشه‌ای از حکمت حرمت آن دو عمل پرداخته و می‌فرماید: (بدون تردید شیطان می‌خواهد از طریق شراب و قمار، در میان شما دشمنی و تفرقه ایجاد کند و شما را از یاد خدا و اقامه نماز باز دارد.)
از این دو آیه نکات حکیمانه‌ای فهمیده می‌شود; از جمله اینکه قمار، کاری بسیار زشت و پلید است به طوری که در ردیف می‌گساری و بت پرستی آورده شده است. دیگر اینکه باعث گسترش دشمنی و تفرقه در میان جامعه است، چرا که ثروت باد آورده و بدون زحمت، دشمنی اطرافیان را برمی انگیزاند و پیوندهای اجتماعی را قطع می‌نماید. از همه مهم تر باعث غفلت از خدا و اقامه نماز می‌شود. قماربازان به امید بردن مال بیشتر و یا جبران اموالی که باخته‌اند، گذشت زمان را فراموش می‌کنند تا آن جا که نمازشان قضا شده و خدا فراموش می‌شود. به علاوه اینکه در دل بازنده، بغض و نفرت از فرد برنده آشیانه می‌کند و تا انتقام نگیرد و یا خودکشی نکند، آرام نمی‌گیرد. از جانب دیگر هر (بردی) برای برنده، شوق و حرص بیشتری ایجاد کرده تا از این طریق به چپاول اموال دیگران ادامه دهد.
۴. سنت: به فرموده علامه طباطبائی(ره)، روایات شیعه و سنی دربارهٔ حرمت قمار به قدری زیاد است که از حد شمارش بیرون است.

اقسام و احکام قمار

برای اینکه موارد حرمت و حلال قمار روشن گردد، باید اقسام و شاخه‌های آن را شناخت. قمار از چهار صورت خارج نیست:
۱. بازی با وسایل مخصوص قمار همراه با شرط بندی و برد و باخت;
۲. بازی با وسایل مخصوص قمار، ولی بدون شرط بندی و برد و باخت;
۳. بازی با وسایلی غیر از ابزارهای مخصوص قمار، ولی همراه با شرط بندی و برد و باخت;
۴. بازی بدون وسایل قمار و بدون شرط بندی و برد و باخت.
صورت اول از نظر تمام عالمان اسلامی (شیعه و سنّی) حرام است و از گناهان بزرگ محسوب می‌گردد.
صورت دوم از نظر همه علمای شیعه و برخی از عالمان سنی، حرام می‌باشد.
صورت سوم از نظر تمام علمای شیعه و بیشتر علمای اهل سنت، حرام است.
صورت چهارم به اجماع عالمان تشیع و تسنن، جایز است.

پیامدهای منفی قمار

پیامدهای ناگوار و زیان‌های قمار، مسئله‌ای بدیهی و روشن است; تفرقه و دشمنی، خشم و نفرت، جنگ و قتل، انحطاط اخلاقی، طلاق، اضطراب و نگرانی، خودکشی و هیجان‌های عصبی و موارد بسیار دیگر، از جمله آثار ناپسند این بازی تخدیری است. برای اطلاع بیشتر خوانندگان گرامی، در این جا به نمونه‌هایی از خطرات و ضررهای اجتماعی و مالی قمار بر اساس گزارشات رسانه‌های جمعی کشورهای غربی اشاره می‌کنیم.
ـ یک قمارباز حرفه‌ای به خبرنگار نیویورک تایمز گفت: (من چنان در این سوراخ گیر کرده بودم که می‌بایست یا بیرون آیم یا خودکشی کنم.)
ـ قمارباز پس از طی فراز و نشیب ه، تبدیل به یک دزد حرفه‌ای خواهد شد، چرا که او در نهایت بازنده است. یکی از خبرنگاران نشریه انجمن امور همگانی می‌نویسد: (یکی از کارمندان شهرداری لوس آنجلس، در مدت یک سال، بیش از ۵۰هزار دلار از صندوق شهرداری بالا کشید تا بدهی‌های (لاتاری) خود را با آن بپردازد.)
ـ (جرج واشنگتن) در ۱۷۸۳ در مورد قمار یک بررسی تحلیلی انجام داد و به نتایج بسیار دقیقی دست یافت: (قمار، مایه ویرانی بسیاری از خانواده‌های آبرومند و محترم و سبب از دست دادن شرف و حیثیت، و علت خودکشی است… قمارباز برنده همچنان به بُرد ادامه می‌دهد تا گرفتار شکست شود.)
ـ در شهرکی از نیوانگلاند، یک نفر سرب کار که در بازی‌های (پوکر) همه چیزش را از دست داده بود، به یکی از دوستانش گفته بود: (نمی‌توانم خودم را نگه دارم، باید انتقام خود را بگیرم.)
ـ از مهم‌ترین پیامدهای قمار، ایجاد هیجانات عصبی است. روانشناسان و دانشمندان پسیکولوژی معتقدند که هیجانات روانی، عامل اصلی بسیاری از بیماری هاست. کمبود ویتامین ه، زخم معده، دیوانگی، بیماری‌های عصبی و روانی، در بسیاری از موارد، ناشی از هیجان است.
ـ یکی از دانشمندان آمریکایی می‌گوید: (در هر سال، در این کشور، تنها دوهزار نفر در اثر هیجانات قمار می‌میرند.)
ـ به طور متوسط قلب یک (پوکرباز) متجاوز از صد بار در دقیقه می‌زند.
ـ گاهی قمار باعث سکته قلبی و مغزی می‌شود. به گفته دانشمندان، شخصی که مشغول بازی قمار است، نه تنها روح وی دستخوش تشنج است، بلکه تمام جهازات بدن او در حالت فوق العاده به سر می‌برند; ضربان قلبش بیشتر می‌شود، مواد قندی در خون او می‌ریزد، در ترشحات غدد داخلی اختلال ایجاد می‌گردد و دچار بی اشتهایی می‌شود. شخص قمارباز، در پایان قمار و پس از یک جنگ اعصاب و حالت بحرانی، به خواب می‌رود و غالباً برای تسکین اعصاب و ایجاد آرامش جسم و جانش، متوسل به الکل و سایر مواد مخدر می‌شود.
ـ یکی از دانشمندان می‌گوید: (قمارباز انسانی مریض است که دائماً به مراقبت روحی و روانی نیاز دارد. تنها باید سعی کرد تا به او فهمانید که یک خلأ روانی او را به سوی این عمل ناهنجار سوق می‌دهد.) ـ یکی از مؤسسات آمارگیری جهانی ثابت کرده است که سی درصد جنایت‌ها با قمار رابطه مستقیمی دارد. همچنین این بازی مخرب از جمله عوامل به وجود آمدن هفتاد درصد جنایات دیگر به شمار می‌رود.
بـاش تـا صبـح دولتش بـدمـد
که این هنوز از نتایج سحر است

راه‌های پیشگیری

۱. اعلام ممنوعیت دینی: اسلام همان گونه که خوردن یک قطره شراب را حرام کرده است تا دستاویزی به دست میگساران نیفتد که شراب را قطره قطره بیاشامند، قماربازی را هم در صورتی که برد و باخت در آن شرط شده باشد، به طور کلی حرام دانسته و حتی نشستن در مجلس شراب و قمار را نیز جایز نمی‌شمارد. همچنین پولی که از این راه به دست آمده باشد، تصرف در مال غیر محسوب شده و حرام می‌باشد و هرگونه معامله و دادوستد با این پول، باطل است. ضمن اینکه هر نوع تصرف در کالایی که از پول قمار خریداری شده، جایز نمی‌باشد; چنانچه تصرف در ثمن و بهای آن نیز نارواست.
مراجع عظام تقلید بر این باورند که اگر وسایلی فقط برای قماربازی ساخته شده باشد، بازی با آنها گرچه برای برد و باخت هم نباشد، باز هم حرام است; ولی اگر مشکوک باشد، جایز است. مضاف بر اینکه قمار از منکرات معروف است و نهی از منکر، بر همگان واجب است. حتی شکستن آلات مخصوص قمار بدون اجازه مالک آن، جایز است.
به اجماع مراجع معظم، بازی بلیارد، پاسور، شطرنج و دیگر ابزارهای بازی، در صورتی که به طور کلی از آلت قمار بودن درآمده باشند و به صورت یک بازی فکری تلقی شوند و یا از نظر عرفی، خروج از ابزار قمار بودن معلوم نباشد، جایز است.
۲. ارتقای سطح فرهنگی جامعه و گسترش مبانی اخلاقی و عقیدتی، در پیشگیری از قمار مؤثر است.
۳. مبارزه جدی و همه جانبه با عوامل گسترش قمار و تعطیل کردن کلوپ‌ها و دیگر مراکزی که به نوعی در این زمینه فعالیت می‌کنند.
۴. مبارزه اصولی و کارشناسانه با بیکاری، هرزگی و عیاشی که از عوامل توسعه انحرافات اخلاقی محسوب می‌شوند. ایجاد فرصت‌های شغلی، سرگرمی‌های مفید، جلسات علمی، گسترش فرهنگ کتاب خوانی در جامعه، تشویق به انجام کارهای دستی و ورزش‌های دسته جمعی، از جمله عوامل پیشگیری از قمار است.
۵. بیان زیان‌های اقتصادی، اجتماعی، اخلاقی، دینی و عذاب اخروی به مبتلایان قمار، در کاهش این پدیده نامیمون مؤثر است.
۶. مراقبت اولیا و مربیان از شرکت فرزندان در مجالس مشکوک با استفاده از اهرم تشویق و تحذیر، مشروط بر اینکه خودشان نیز هرگز گرد قمار نگردند.
۷. همسران نسبت به اعضای خانواده مسئولیت دارند: (کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته). بنابراین می‌توانند از هوسرانی و قماربازی شریک زندگی خود جلوگیری به عمل آورند.

درمان مبتلایان قمار

پیش از پرداختن به درمان مبتلایان قمار، نخست باید عامل ابتلای فرد را به آن مشخص نمود. آیا عامل اصلی بیکاری است، یا معاشرت با دوستان آلوده و یا مشکلات خانوادگی و شکست‌های عشقی و… اگر علت اصلی را پیدا کنیم، از همان طریق می‌توانیم به درمان آن بپردازیم.
متأسفانه ما همیشه معلول‌ها را می‌گیریم و علت‌ها را فراموش می‌کنیم. اگر جوانی به دلیل معاشرت با افراد فاسد به این بازی مخرب کشیده شده است، باید معاشران صالحی برای او پیدا کرد و اگر محیط اجتماعی عامل باشد، باید چاره جویی نمود و چنانچه نجات از محیط آلوده امکان پذیر نشد، باید به (هجرت) تن داد. در شرایطی که ایمان و اخلاق در مخاطره قرار گیرد اسلام هجرت را واجب می‌داند; همان گونه که ملائکه در هنگام مرگ به کسانی که محیط را عامل انحراف خود می‌دانند، می‌گویند: (اَلَم تکن ارض الله واسعة فتُهاجروا فیها; مگر زمین خدا پهناور نبود تا مهاجرت کنید) و بدین وسیله از دین و ایمان و اهل بیت خویش حراست نمایید.

پانویس

منبع:تاریخ برداشت: 94/06/14

بازگشت به برد و باخت