فرهنگ مصادیق:پیامبر اکرم چند بار به حج و عمره رفت؟
نویسنده : کاظم مدیر شانه چی
درباره شمار حج و عمرههای پیامبر اسلام (ص) روایات مختلفی نقل شده است، اما مورخان بر این اتفاق هستند که آن حضرت در سال دهم هجرت حج گزارد و پس از چند ماه از مراجعت از این سفر بدرود زندگانی گفت.
عقیق:باتفاق فریقین، پیامبر بعد از هجرت، جز یک حج (حجه الوداع) بجا نیاورد و اما در دورانی که در مکه اقامت داشت، چه پیش از بعثت و چه بعد از آن (و قبل از هجرت) اختلاف است.
در سال وجوب و تشریعِ حج اختلاف است. جمعی بر آنند که حج در سال ششمِ اقامتِ آن حضرت در مدینه تشریع گردید. مجلسی از گازرونی نقل کرده که در سال پنجم فریضه حج نزول یافت و پیغمبر آن را به تأخیر انداخت. در سال هفتم به قصد قضای عمره از مدینه خارج گردید و حج نکرد. در سال هشتم مکه را فتح کرد و در سال نهم حاجیان را به امارت ابوبکر به مکه فرستاد و در سال دهم خودش به مکه مشرف شد و حج گزارد.
محقق حلّی در «معتبر»، ضمن نقل مذاهب اهل سنت نسبت به سعه و ضیق فریضه حج میفرماید: حج در سال ششم از هجرت نزول یافت و پیغمبر تا سال دهم به تأخیر انداخت.
ارباب سیره نیز زمان صدور حکم را سال ششم دانستهاند و گفتهاند آیه: «وَاَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَهَ لِلّه» در آن سال نزول یافته است، لیکن گروهی این عقیده را درست ندانسته و گفتهاند حکم حج در سال نهم تشریع شده چه، فتح مکه در سال هشتم بوده است و اگر حکم حج پیش از آن صادر گشته بود، باید در سال هشتم اعمال حج انجام مییافت در صورتی که از سال نهم آغاز گردید و در آن سال پیغمبر کسانی را که میخواست به حج روند، با یکی از اصحاب گسیل میداشت. لیکن آنچه قطعی و مسلّم به نظر میرسد این است که پیغمبر چون در سال ششم نتوانست به مکه وارد شود، به موجب پیمان صلح با مشرکان، از نزدیک مکه به مدینه بازگشت و در سال هفتم به استناد پیمان مزبور در ماه ذیقعده به مکه مشرف شد و عمره قضا بجا آورد.
به نظر میرسد که مفاد ظاهر پارهای از روایات معتبر در کتب حدیث فریقین آن است که سال وجوب حج همان سال دهم هجرت بوده باشد. در کافی آمده: عَنِ الصَّادِقِ (ع) «اِنَّ النَّبِیَّ أَقامَ بِالْمَدِینَهِ عَشَرَ سِنِینَ لَمْ یَحُجَّ فَلَمَّا نُزِلَتْ هذِهِ الاْیَه (یَعنِی قَوْلُهُ تَعالَی وَاَذِّنْ فِی النَّاسِ بِالْحَجّ) اَمَرَ رَسُولُ اللهِ مُنادِیَهُ اَنْ یُؤَذِّنَ فِی النَّاسِ بِالْحَجّ…».
این مطلب با آنچه در کتب سیره است منافات ندارد، بدین بیان که اصل تشریع حج در اسلام، در سال ششم هجرت، با نزول آیه «وَاَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَهَ لِلّه» تثبیت شده است، لیکن وجوب آن به آیه شریفه «وَلِلّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنْ اِسْتَطاعَ اِلَیْهِ سَبیلا» تحقق یافته است و میدانیم که بین اصل تشریع و رجحان عمل با وجوب آن در زمان دیگر منافاتی نیست.
به هر حال مورد اتفاق مورخان است که آن حضرت در سال دهم هجرت حج گزارد و پس از چند ماه از مراجعت از این سفر بدرود زندگانی گفت. خود به جمعی که با وی بودند فرمود: «لَعَلِّی لا أَلْقاکُمْ بَعْدَ عامِی هذَا»؛ «ممکن است بعد از این سال، دیگر شما را نبینم» و از این رو این حج را «حجه الوداع» نامیدند.
بنابراین، سفرهای زیارتی آن حضرت به مکه عنوان «عمره» داشته و پیش از این سال بوده است.
عمرههای پیامبر (ص)
۱_ عمره حدیبیّه؛ که رسول الله در ذیقعده سال ششم به اتفاق ۱۴۰۰ نفر از مدینه به قصد عمره بیرون رفت ولی با ممانعت قریش روبرو گردید و پس از مذاکرات فیمابین، قرار بر آن شد که در این سال فسخ عزیمت کند ولی در سال آینده عمره بجا آورد.
۲_ عمره القضاء؛ که طبق معاهده پیامبر با قریش، به عنوان قضای عمره نافرجام حدیبیه، در ذیقعده سال هفتم، انجام گردید و در طواف و سعی با سرعت در راهپیمایی و گامهای کوبنده، قدرت مسلمانان را به رخ مشرکان قریش کشید.
۳_ طواف فتح مکه؛ که در سال هشتم پس از تصمیم رسول خدا به فتح مکه (که پیرو نقض عهد قریش صورت گرفت) با ده هزار نفر در رمضان راهی مکه شد و پس از تسلیم مکه طواف خانه کرد و طواف را سواره انجام داد و این روز مصادف با جمعه ده روز به پایان ماه رمضان صورت گرفت، لیکن ظاهراً در فتح مکه، پیغمبر از اعمال عمره فقط طواف بجا آورد و در کتب سیره و تواریخ سخنی از احرام آن حضرت و اصحابش یا از سعی بین صفا و مروه نیست. در این سفر پیغمبر خانه کعبه را از بتها پاک سازی نمود و از این پس مکه به عنوان یکی از مراکز تحت قدرت مسلمانان در آمد.
۴_ عمره حجه الوداع؛ که ضمن حج آن حضرت در سال دهم، در ماه ذیحجه انجام شد.
چنانکه میبینیم نامی از عمره فتح مکه برده نشده است و همانطور که گفتیم آن، تنها طواف زیارت بوده است.
منبع:
حج
