بوستان:گلشن احکام ۳

فهرست منابع - قسمت سوم

۱ ۳- مختلف الشيعة في أحكام الشريعة علامه حلى (حسن بن يوسف بن مطهر الاسدى‏ م ۷۲۶ ق ) انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم. ۳۲ - مجمع الرسائل المحشى ، صاحب الجواهر( محمد حسن بن باقر، م۱۲۶۶ ق‏ ) مؤسسه صاحب الزمان عليه السلام‏. ۳۳ - المعتبر في شرح المختصر، محقق حلّى ( نجم الدين جعفر بن حسن‏ ، م۶۷۶ ق ) مؤسسه سيد الشهداء عليه السلام. ‏۳۴ - مناسك حج المحشى ، امام خمينى ( سيد روح اللَّه الموسوى ،م ۱۴۰۹ ق‏ ) نشر مشعر. ۳۵ - المختصر النافع في فقه الإمامية محقق حلّى (محقق نجم الدين جعفر بن حسن،‏ م ۶۷۶ ق) ، مؤسسة المطبوعات الدينية. ۳۶ - مجمع المسائل‏ ، آیة الله گلپايگانى ( سيد محمد رضا موسوى‏، م ۱۴۱۴ ق) ، دار القرآن الكريم‏. ۳۷ - المسائل المنتخبة ، آیة الله سيستانى ( سيد على)‏ مكتب آية الله السيستاني. ‏۳۸ - نجاة العباد امام خمينى ( سيد روح اللَّه الموسوى‏ ، م ۱۴۰۹ ق ) ، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى قدس سره‏. ۳۹ - مصباح الفقاهة ، آیة الله خويى (سيد ابو القاسم موسوى ، م‏۱۴۱۳ ق ) بی نا. ۴۰ – مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة ، عاملی ( جواد بن محمد الحسینی ، م ۱۲۲۶ق ) انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. ۴۱ – مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام ، آیة الله سبزواری ( سید عبد الاعلی ، م ۱۴۱۴ ق ) نشر دفتر آیة الله سبزواری. ۴۲ – مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام ، شهید ثانی ( زین الدین بن علی بن احمد عاملی ، ش ۹۶۶ ق ) مؤسسة المعارف الاسلامیة . ۴۳ - الوسيلة إلى نيل الفضيلة ، ابن حمزه ( محمد بن على بن حمزه الطوسى‏زنده در ۵۶۶ ق‏ ) ، مكتبة آية الله المرعشي النجفي رحمه الله. ۴۴ - وسيلة النجاة آیة الله اصفهانى ، سيد ابو الحسن‏ ، م ۱۳۶۵ ق ) ، مؤسسه‏ى تنظيم و نشر آثار امام خمينى. ۴۵ - هداية الأمة إلى أحكام الأئمة ، حرّ عاملى (محمد بن حسن بن على، ‏م ۱۱۰۴ ق ) مجمع البحوث الإسلامية. ‏۴۶ - هداية العباد ، آیة الله گلپايگانى ( سيد محمد رضا موسوى‏ ، م ۱۴۱۴ ق ، دار القرآن الكريم. ۴۷- الهداية في الأصول و الفروع‏ ، شيخ صدوق ( محمّد بن على بن بابويه ، م۳۸۱ ق )‏مؤسسه امام هادى عليه السلام.

فهرست منابع - قسمت دوم

– الشرح الصغیر فی شرح المختصر النافع ، طباطبایی ( سید علی بن محمد بن ابی معاذ صاحب ریاض، م ۱۲۳۱ ق ) کتابخانه مرحوم آیة الله مرعشی. ۱۷ - شرائع الإسلام في مسائل الحلال و الحرام‏ ، محقق حلّى ( نجم الدين جعفر بن حسن‏ ،م۶۷۶ ق‏ ) ، مؤسسه اسماعيليان‏. ۱۸ - صراط النجاة المحشى ، شيخ انصارى ( مرتضى بن محمد امين ،‏ م ۱۲۸۱ ق‏ ) ، كنگره جهانى بزرگداشت شيخ اعظم انصارى. ۱۹ - غنائم الأيّام في ما يتعلق بالحلال و الحرام‏ ، ميرزاى قمى ( ابو القاسم بن محمد حسن ‏، م۱۲۳۲ ). ۲۰ - الغاية القصوى في ترجمة العروة الوثقى‏ ، محدث قمى ( شيخ عباس ، ‏م ۱۳۵۹ ق‏) منشورات صبح پيروزى‏. ۲۱ - الفقه على المذاهب الخمسة ، مغنيه، (محمد جواد، م۱۴۰۰ ق‏ ) ، دار التيار الجديد- دار الجواد. ۲۲ - الفقه على المذاهب الأربعة و مذهب أهل البيت عليهم السلام‏ ، جزيرى، عبد الرحمن- غروى، سيد محمد- ياسر مازح‏ ، دار الثقلين. ‏۲۳ - قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام ، علامه حلی (حسن بن یوسف بن مطهر الاسدی ، م ۷۲۶ق ) انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. ۲۴ - كنز العرفان في فقه القرآن‏ ، فاضل مقداد ( جمال الدين مقداد بن عبد اللَّه‏ السیوری، م ۸۲۶ ق ) ۲۵ - كشف الرموز في شرح مختصر النافع ، ‏ الفاضل الآبی (حسن بن ابى طالب يوسفى‏ زنده در ۶۷۲ ق‏) انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم‏. ۲۶ - الكافي‏ ، كلينى ( ابو جعفر محمد بن يعقوب‏ ، م ۳۲۹ ق ) ، دار الكتب الإسلامية. ۲۷ – کشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحکام ، فاضل هندی ( محمد بن حسن بن محمد اصفهانی ، م ۱۱۳۷ ق ) انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم. ۲۸- لوامع صاحبقراني ‏، مجلسی ( محمد تقى ،م ۱۰۷۰ ق ‏) ، مؤسسه اسماعيليان‏. ۲۹ - المهذب البارع فی شرح المختصر النافع ، محقق حلی ( جمال الدین احمدبن محمد الاسدی ، م ۸۴۱ ق ) انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. ۳۰ - مصباح الهدى في شرح العروة الوثقى‏، آملى ( ميرزا محمد تقى،‏ م ۱۳۹۱ ق ناشر: مؤلف.

فهرست منابع - قسمت اول

- قرآن مجید ۱- إيضاح الفوائد في شرح مشكلات القواعد ، فخر المحققين ( محمد بن حسن بن يوسف الاسدى‏ ، م۷۷۱ ق ) مؤسسه اسماعيليان ۲- أجوبة الاستفتائات‏ ، آیة الله خامنه‏اى ( سيد على بن جواد الحسينى)‏ ۳- تذكرة الفقهاء علامه حلى (حسن بن يوسف بن مطهر الاسدی، م ۷۲۶ ) مؤسسه آل البيت عليهم السلام. ۴- تمهيد القواعد الأصولية و العربية لتفريع قواعد الأحكام الشرعية ، شهيد ثانى ( زين الدين بن على بن احمد عاملى، ش ۹۶۶ ق )‏ ، دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم. ۵- تحریر الوسیلة امام خمینی ( سید روح الله الموسوی الخمینی ،م ۱۴۰۹ ق ) دارالعلم. ۶- توضیح المسائل المحشی ، امام خمینی ( سید روح الله الموسوی الخمینی ، م ۱۴۰۹ ق ) انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. ۷- تلخیص المرام فی معرفة الاحکام ، علامه حلی (حسن بن یوسف بن مطهر، م۷۲۶ ق ) انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. ۸ - جامع عباسى و تكميل آن ، شیخ بهائى و نظام ( بهاء الدين محمد بن حسين عاملى و نظام بن حسين ساوجى‏، م ۱۰۳۱ ق‏ ) مؤسسة منشورات الفراهاني‏. ۹ - جامع الشتات في أجوبة السؤالات‏ ، ميرزاى قمى ( ابو القاسم بن محمد حسن‏ ، م ۱۲۳۲ ق ) ، مؤسسه كيهان. ۱۰ – الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة ، بحرانی ( یوسف بن احمد بن ابراهیم، م ۱۱۸۶ق ) انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم . ۱۱ - الخلاف‏ ، شیخ طوسی ، ( ابو جعفر محمد بن حسن ،م ۴۶۰ ق‏ ) ، انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم‏. ۱۲ - الدروس الشرعية في فقه الإمامية ، شهيد اول ( محمد بن مكى العاملى، ش ۷۸۶ ق) انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ‏. ۱۳ - ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل ، سید علی بن محمد بن ابی معاذ ، م ۱۲۳۱ ق ، مؤسسه آل البیت (ع). ۱۴ - الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة ، شهید ثانی ( زین الدین بن علی بن احمد عاملی، ش ۹۶۶ ق ) کتاب فروشی داوری. ۱۵ - السرائر الحاوي لتحرير الفتاوى‏ محقق حلّى ( ابن ادريس، محمد بن منصور بن احمد م ۵۹۸ ق‏ ) انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم .

تساوی کودکان با اشخاص بالغ

در چند مورد ، کودک و بزرگسال از نظر حکم با یکدیگر مساوی هستند: ۱- جان و مال و آبروی کودک محترم است و کسی حق تعرض به آنان را ندارد . ۲- بدن کودک نیز مانند شخص بالغ نجس می شود. ۳- اگر کودک را مکه بردیم می توانیم او را مُحرم نکنیم ولی اگر مُحرمش کردیم باید او را کمک کنیم تا اعمالش را بجا آورد و از احرام خارج شود و گرنه درحال احرام می ماند و حتی زمانی که بالغ شد نمی تواند ازدواج کند. شخص بالغ نیز همین حکم را دارد یعنی اگر محرم شد باید اعمالش را تمام کند و گرنه، زن بروی حرام است (زن هم اگر اعمالش را به پایان نبرد شوهرش بر او حرام است ). ۴- شخص بالغ اگر به اموال مردم خسارت بزند و یا آن را بدون اجازه بردارد ضامن و مدیون است کودک هم همین حکم را دارد . ۵- چنانچه کودک ، نوبت دارد نمی توان نوبت او را گرفته حق او را ضایع نمود . و هم چنین اگر کودک در اماکن عمومی ( مانند مسجد و بازار ) در جایی نشسته است نمی توان او را از آن مکان بلند کرده مکان او را اشغال کرد .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ - مناسک محشی ، ص ۴۵. ۲ - زیرا ضمان از احکام وضعیه است و در احکام وضعیه تفاوتی بین کودک و بالغ نیست.

وقف

در مورد وقف ، به چند نکته توجه کنیم : ۱- این که بعضی افراد پشت قرآن یا کتاب های دعا یا پشت زیارت نامه ها می‌ نویسند که فلانی چنین خوابی دیده و هر کس آن را خواند باید ده مرتبه از روی آن بنویسد ، اینها خرافات است علاوه بر این که نوشتن این ها جایز نیست زیرا تصرف در مال وقفی است. و هیچ کس حتی خود واقف پس از انجام وقف حق تصرف بی جا در مال وقفی را ندارد. (۱) ۲- انتقال اموالی که وقف حسینیه شده به مسجد و عکس آن جایز نیست . هر مالی که وقف هر مکان شده مختص به همان جا است و بیرون بردن از آن مکان جایز نیست. (۲) ۳- وقف ، تاریخ مصرف ندارد یعنی هر مالی که وقف شود برای همیشه وقف خواهد بود ، ما وقف موقت نداریم. (۳) ۴- کسی که تصمیم دارد مالی را وقف کند تا وقتی وقف نکرده ، وقف محسوب نمی شود بنا براین ، نیت وقف ، وقف به حساب نمی آید. (۴)

ــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- تحریر الوسیلة ، ج۲ ف ص ۷۸. ۲- مختلف الشیعه فی احکام الشریعة ، ج۶ ، ص ۲۹۱ا لْوُقُوفُ تَكُونُ عَلَى حَسَبِ مَا يُوقِفُهَا أَهْلُهَا. ۳- تذکرة الفقهاء ، ج۱۰ ، ص۴۱. ۴- تحریر الوسیلة ، ج۲ ، ص ۶۲.

مواردی که فروش ملک واجب است

در مواردی فروختن ملک واجب می شود : ۱- از آن جا که به فتوای بیشتر فقها زن از خود هوايى ارث نمى ‏برد مثل ساختمان و درخت و فقط از قيمت هوايى ارث مى‏برد. چنانچه زن میت، متقاضی سهم الارث باشد ورثه باید آن ملک را بفروشند تا زن به سهم الارث خود برسد. (۱) ۲- پدری که از دنیا رفته و اموال او به طور مشاع به فرزندان ارث رسیده اگر فرزندان متقاضی سهم الارث خود هستند و رسیدن به سهم الارث متوقف بر فروش ملک است باید آن ملک را بفروشند تا هر کس به سهم خود برسد. (۲) ۳- مدیونی که غیر از منزل مسکونی ملک دیگری دارد و به آن نیازی ندارد اگر پرداخت طلب طلبکاران بستگی دارد به فروش آن ملک ، موظف است آن ملک را بفروشد و طلب مردم را بپردازد و اگر اقدام نکند حاکم شرع ( مجتهد جامع الشرایط ) می تواند منزل او را فروخته و پولش را به طلبکاران پرداخت نماید. (۳) ۴- کسی که دارای دو منزل است و به یکی از آن ها نیاز ندارد موظف است یک منزل را بفروشد و برای رفتن به حج اقدام نماید.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ - توضیح المسائل محشی ،ج۲، ص۷۴۱. ۲ - زیرا پرداخت طلب صاحبان حق واجب است. ۳ - المسائل المنتخبه ، ص ۳۵۵.

موارد عدم ارث فرزند

گرچه فرزند در مرتبه اول ارث قرار دارد ولی در مواردی فرزند ارث نمی برد : ۱- فرزند رضاعی : بچه ای که از زنی شیر خورده این بچه از جهت محرمیت فرزند آن خانواده به حساب می آید ولی نه آن بچه از آن خانواده ارث می برد و نه به عکس. (۱) ۲- قتل : فرزندی که پدر یا مادر خودرا بکشد ارث نمی برد زیرابه طور کلی قاتل عمدی ارث نمی برد. (۲) ۳- کفر : اگر پدر و مادر مسلمان و فرزندشان کافر باشد آن فرزند از پدر و مادر خود ارث نمی برد . ولی اگر به عکس باشد فرزندی که مسلمان است از پدر و مادر کافر خود ارث می برد . ۴- ولد زنا : کسی که از زنا متولد شده بر پدر و مادر خود محرم است ولی نه او از آنها ارث می برد و نه آنان از او. (۳) ۵- لعان : اگر مردی فرزند خود را نفی کند و بگوید این فرزند من نیست چنانچه در دادگاه مراسم لعان (قسمی خاص که با آن بچه را از خود نفی می کند ) را انجام دهد نه آن بچه از آن پدر ارث می برد و نه به عکس . ولی از طرف مادر ارث بر قرار است یعنی هم او از مادر ش ارث می برد وهم مادرش از او. (۴) ۶- فرزند خوانده : کسی که بچه ای را به عنوان فرزند خوانده انتخاب کرده نه آن بچه با آن خانواده محرم می شود و نه توارثی در بین است. (۵)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- این نکته مورد اتفاق فقها است که از یکسو در باب رضاع حکم ولد رضاعی را منحصر در محرمیت کرده اندو از سوی دیگر در کتاب ارث فرموده اند و الاولاد و ان نزلوا. ۲- الوسیلة الی نیل الفضیلة ، ابن حمزة ، ص ۳۸۱. ۳- توضیح المسائل محشی ، ج۲ ، ص ۴۹۹. ۴- الروضة البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیة ، ج۸ ، ص ۳۱ ، مبحث موانع الارث. ۵- زیرا فرزند خواندگی منشأ هیچ حکم شرعی نیست.

مادر

مادر ، دارای احکامی است : ۱- عصبانی کردن و ناراحت نمودن پدر و مادر حرام است.(۱) نارضایتی پدر و مادر آثار بسیار بد در دنیا و آخرت دارد. ۲- خانمی که بچه ای را به دنیا آورده از نظر شرعی همان مادر به شمار می رود و ارث و محرمیت نسبت به همان خانم برقرار می شود نه زنی که او را بزرگ کرده پس بنا بر این اگر پس از زایمان ، بچه را به خانم دیگری دادند تا او بچه را بزرگ کند مادر شرعی بچه همان خانمی است که آن بچه را به دنیا آورده. (۲) ۳- خانمی که بچه ای را شیر داده مادر رضاعی و همسرش نیز پدر رضاعی اوبه شمار می رود و این بچه با تمام فرزندان آنان محرم می شود ولی از یکدیگر ارث نمی برند.(۳)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ - زیرا عقوق به شمار می رود و عقوق والدین به اتفاق همه فقها حرام است. ۲ - الحدائق الناضرة ، ج۲۵ ، ص ۶۴۲. ۳ - مسالک الافهام ، ج۷ ، ص ۲۴۷.