قصد قربت و اخلاص در امر به معروف
محتویات
مسألة :23 قصد قربت در امر به معروف
لا یعتبر فیهما قصد القربه و الإخلاص، بل هما توصلیان لقطع الفساد و إقامه الفرائض، نعم لو قصدها یؤجر علیهما.[1] مسأله -23 در امر کردن و نهی نمودن، قصد قربت و اخلاص معتبر نیست بلکه اینها دو واجب توصّلی می باشند، برای ریشه کن کردن فساد و بپا داشتن واجبات. البته اگر قصد قربت داشته باشد در مقابل امر به معروف و نهی از منکر مأجور می باشد.
معنای تعبدی و توصلی
معنای تعبدی و توصلی: -1 ما وجب لاجل التعبد به یعنی ما حکمتش را نمی دانیم و انجام می دهیم -2 تعبدی یعنی واجبی که اگر قصد قربت باشد واجب امتثال شده است و توصلی یعنی واجبی که قصد قربت در آن معتبر نیست و بدون آن واجب امتثال می شود. معنای تعبدی و توصلی در فقه همین معنا است.
معنای قصد قربت
در اینکه چگونه قصد قربت تحقق پیدا می کند مسائلی گفته می شود: گفته اند قصد مصلحت کند. ما معتقدیم واجبات تابع مصالح است مثلا نماز مصلحت نهی از فحشا و منکر و قربان کل تقی دارد که مکلف به این قصد نماز بخواند.
به قصد محبوبیت انجام بدهد. گفته اند همین مقدار در قصد قربت کفایت می کند. منتسبا الی الله انجام دهد.
قصد امتثال امر بکند این طریق مورد اتفاق همه است. یعنی چون مولا گفته است انجام می دهد.[2] معنای انتساب الی الله وسیع تر از معنای اخیر است. مثلا حدیث و آیه و دلیل قویی بر حرمت ریشتراشی نداشته باشیم بعد بگوییم جائز است ولی بعد می بینیم هیچ یک از انبیا و اولیا و اصحاب ریش را نمی تداشیدند لذا دریافت می کند که از مذاق شارع استفاده می شود که ریش تراشی مطلوبیتی ندارد بعد منتسبا الی الله ریشش را نمی تراشد البته به طور قطعی بلکه منقادا انجام می دهد.
نکته ای هست که هر کاری که به خاطر خدا انجام شود اجر و ثواب دارد گرچه خوابیدن باشد. پس هر کاری را می توان به قصد قربت انجام دهد و لازم نیست حتما قصد قربت در آن شرط شده باشد و اگر قصد قربت در آن شرط نیست می توان بدون قصد قربت و با آن انجام دهد.
اخلاص در امر به معروف
لا یعتبر فیهما قصد القربه و الإخلاص: اخلاص غیر از قربت است یعنی ریاءا هم انجام داد واجب ساقط می شود. زیرا آنچه مهم است تحقق معروف و از بین رفتن منکر است.
نکته: اگر قصد قربت نکرد ظاهر عبارت این است که ثوابی ندارد ولی جای بحث دارد.
اما اینکه قصد قربت شرط نیست به این دلیل است که شرطیت او شرط زائد بر مامور به است و نیاز به دلیل دارد و اصل عدم است.
پاورقی
[1]. تحریر الوسیله، ج1، ص: 465
[2]. فوائد الاصول، ج1، ص: 137
