بوستان:گلشن احکام ۴
مقدمه
آیه مبارکه « فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذينَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ وَ بِصَدِّهِمْ عَنْ سَبيلِ اللَّهِ كَثيراً » دلالت می کند بر این که احکام الهی گرچه دائر مدار مصالح و مفاسد است ولی پی بردن به همه این ملاک ها برای بشر ممکن نیست ؛ زیرا ممکن است علت حرمت طیبات ، امری خارج از خود محرمات باشد. نکته مزبور ، حامل این پیام است که حرام و حلال الهی به عقل بشری قابل دریافت نیست بلکه باید آن ها را از صاحب شریعت دریافت نمود. امام صادق علیه السلام نیز خطاب به یکی از اصحاب خود به نام « ابان » هنگامی که می خواست یکی از احکام الهی ؛ یعنی « دیه اعضاء زن » را با فکر و اندیشه خود به دست آورد ، فرمودند : مَهْلًا يَا أَبَانُ هَكَذَا حَكَمَ رَسُولُ اللَّه صلی الله علی و آله و سلم إِنَّ الْمَرْأَةَ تُعَاقِلُ الرَّجُلَ إِلَى ثُلُثِ الدِّيَةِ فَإِذَا بَلَغَتِ الثُّلُثَ رَجَعَتِ الْمَرْأَةُ إِلَى النِّصْفِ ، يَا أَبَانُ إِنَّكَ أَخَذْتَنِي بِالْقِيَاسِ وَ السُّنَّةُ إِذَا قِيسَتْ مُحِقَ الدِّين . صبر کن ای ابان ( در بیان احکام عجله ننما ! ) ؛ این حکم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم است که دیه زن تا وقتی به ثلث دیه مرد نرسیده با دیه مرد مساوی می باشد ولی پس از آن نصف خواهد بود. آری درک فلسفه احکام الهی با عقول بشری ممکن نیست بلکه خدا است که حلال و حرام الهی ر ابه مُبَلّغان حقیقی دین ( انبیاء و اوصیاء عظام ) ابلاغ نموده و آنان نیز به نوبه خود همان احکام را بدون کم و کاست برای سایر افراد بشر نقل کرده اند . پس از دوره معصومین علیهم السلام و در زمان غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ، فقهای بزرگوار شیعه این مهم را بر عهده گرفتند وحلال و حرام الهی را از لابه لای کتاب و سنت استخراج نموده و در کتب فقه و احکام ثبت نموده اند و اینک بر ما است که این امانات خدا وند را درست بفهمیم و به مردم ابلاغ و نشر نماییم . در این راستا ، سه جلد کتاب « گلشن احکام » که مشتمل بر احکام مبتلی به و مورد نیاز جامعه است را به زبان ساده و روان تقدیم نمودیم تا قدمی هرچند کوتاه در نشر احکام الهی برداشته باشیم . خوشبختانه پس از انتشار این سه جلد ، استقبال شایانی صورت گرفت بدین سبب بر آن شدیم تابه خواست خداوند اقدام به نشر جلد چهارم این مجموعه نماییم. لازم می دانیم از مسئولین « پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر » تشکر نموده آرزوی توفیقات بیشتر را برای دست اندرکاران این مؤسّسه محترم داشته باشیم . امید آن که خداوند این اثر نا چیز را از ما قبول فرماید . سید جعفر ربانی. بهار 1395.
احکام « بسم الله الرّحمن الرّحیم » :
1-مستحب است هر کاری با جمله «بسم الله الرّحمن الرّحیم » آغاز شود . (1) 2-اگر کسی در ركعت سوم و چهارم نماز به جای تسبیحات اربعه ، حمد بخواند بنا بر احتياط واجب بايد « بسم اللَّه الرحمن الرحیم » آن را هم آهسته بگويد. (2) 3-همان طور که لازم است مردها حمد وسوره نماز صبح و مغرب و عشا را بلند بخوانند ، جمله « بسم الله الرحمن الرحیم » آن ها را نیز باید بلند بگویند. 4-مردها مستحب است در ركعت اوّل و دوّم نماز ظهر و عصر، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را بلند بگويند.(3) 5-نماز احتياط ( نمازی که هنگام شک های صحیح واجب می شود ) سوره و قنوت ندارد و بايد نيت آن را به زبان نياورند و احتياط واجب آن است كه سوره حمد و « بسم اللَّه الرحمن الرحیم » آن را هم آهسته بگويند.(4) 6-وقتى کسی مىخواهد حیوانی را ذبح کند ، همين قدر كه بگويد «بسم اللَّه» كافى است. (5) 7-در نمازهایی مثل نماز غفیله که بعد از حمد ، چند آیه خوانده می شود چنانچه به قصد رجاء (6) ، « بسم الله الرّحمن الرّحیم » گفته شود اشکال ندارد. 8-انسان نمی تواند در نماز های واجب ، یکی از چهار سوره ای که سجده واجب دارد (7) را بخواند ؛ بسیاری از فقها می فرمایند : حتی به صرف شروع در بسم الله آن سوره ، نمازش باطل می شود . (8) 9-سوره توبه ( برائت ) « بسم الله الرحمن الرحیم» ندارد. 10-سوره نمل دارای دو « بسم الله الرحمن الرحیم» می باشد.
1 - بحار الانوار ، ج 73 ، ص 305. 2- توضیح المسائل محشی ، ج1،ص557. 3 - همان ،ص560. 4 - همان ، ص660. 5 - همان ،ج2 ، ص574. 6 - مورد قبول واقع شدن . 7 - نجم ، فصلت ، سجده و علق . 8 - زیرا برخی از فقها بسم الله را جزء سوره می دانند.
