فرهنگ مصادیق:آیین رازداری در اسلام

آیین رازداری در اسلام

نویسنده: جمعی از نویسندگان

بسم الله الرحمن الرحیم

مقدمه

رازداری از خصلت‌های الهی، جزو اوصاف مؤمنین کامل، نشانه کمال عقل و به‌عنوان منبع خیرات شناخته شده است. انسان رازدار، وفادار و امین است و با حفظ اسرار، موقعیت خود را حفظ کرده و آبرو و ناموس دیگران را نیز محترم می‌شمارد. از این رو، اسلام حفظ اسرار و رازداری را مورد تأکید قرار داده است، امیر مؤمنان علیه السلام می‌فرماید:
«جُمِعَ خَیْرُ الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ فی‌کِتمانِ السِّرِّ» خیر دنیا و آخرت در پنهان داشتن راز نهفته است.در جای دیگر می‌فرماید:«کُنْ بِاسْرارِکَ بَخیلًا» نسبت به رازهای خود بخیل باش.
نقش رازداری در زندگی چنان حیاتی است که امام صادق علیه السلام آن را همچون خونی که در رگ‌های انسان جریان دارد دانسته، می‌فرماید:
«سِرُّکَ مِنْ دَمِکَ فَلا یَجْرِیَنَّ مِنْ غَیْرِ اوْداجِکَ» راز تو، بخشی از خون تو است، پس نباید در غیر رگ‌هایت جاری شود.
از این حدیث شریف استفاده می‌شود، همان‌طور که جریان طبیعی خون در بدن باعث ادامه حیات است و چنانچه به جای جریان یافتن در رگ‌ها، به بیرون راه یابد، منجر به مرگ می‌شود، اسرار انسان نیز اگر از دل خارج شود و در مجرای غیرطبیعی قرار گیرد، زندگی عادی انسان را دچار تزلزل ساخته، آبروی او را در معرض خطر جدی قرار می‌دهد.
به همان اندازه که رازداری در اسلام مورد تأکید و سفارش قرار گرفته، افشای راز، سخت نکوهش‌شده، زیرا پیامدهای بسیار نامطلوبی برای انسان به‌دنبال خواهد داشت، تا جایی‌که در روایات از آن به‌عنوان خیانت یاد شده‌است؛ چنان‌که امیر مؤمنان علی علیه السلام می‌فرمود: «وَ لا تُذِعْ سِرّاً اودِعْتَهُ، فَانَّ الْاذاعَةَ خِیانَةٌ» رازی را که به تو سپرده می‌شود، فاش مساز، که فاش ساختن رازها خیانت است.
در پاره‌ای از روایات نیز فاش ساختن اسرار، شرکت در قتل پیامبران الهی شمرده شده است و از آنها استفاده می‌شود که افشای راز چه‌بسا منجرّ به قتل افراد بی‌گناه می‌شود و انسان را در قتل آنها شریک می‌سازد و عواقب چنین کاری انسان را در آتش دوزخ گرفتار خواهد ساخت. امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه «وَ یَقْتُلُونَ الْانْبِیاءَ بِغَیْرِ حَقٍّ» می‌فرمود:
«اما وَاللَّهِ ما قَتَلُوهُمْ بِاسْیافِهِمْ وَ لکِنْ اذاعُوا سِرَّهُمْ وَ افْشَوْا عَلَیْهِمْ فَقُتِلُوا» به خدا سوگند آنان را با شمشیرهایشان نکشتند، بلکه اسرارشان را فاش کردند و با این کارشان، سبب قتل آنان شدند.
یکی از صفات خداوند، رازداری و پرده‌پوشی است. او که علم بی‌کرانش، همه جهان و جهانیان را فرامی‌گیرد، به اسرار نهان همه آگاه است و مَحرم اسرار آفریدگان خود است. اسراری که اگر فاش گردد، گاه نظام زندگی به هم می‌خورد. انسان که جانشین و نشانه‌خداوند است، باید همانند او رازدار و پرده‌پوش باشد.
امام رضا علیه السلام در سخن زیبایی می‌فرماید:«لا یَکُونُ الْمُؤْمِنُ مُؤْمِناً حَتَّی یَکُونَ فیهِ ثَلاثُ خِصالٍ. سُنَّةٌ مِنْ رَبِّهِ وَ سُنَّةٌ مِنْ نَبِیِّهِ وَ سُنَّةٌ مِنْ وَلِیِّهِ. امَّا السُّنَّةُ مِنْ رَبِّهِ فَکِتمانُ سِرِّهِ وَ امَّا السُّنَّةُ مِنْ نَبِیِّهِ فَمُداراةُ النَّاسِ وَ امَّا السُّنَّةُ مِنْ وَلِیِّهِ، فَالصَّبْرُ فِی الْبَأْساءِ وَالضَّرَّاءِ» هیچ مدّعی ایمانی، مؤمن نخواهد بود، مگر آنکه سه ویژگی داشته باشد که یکی را از خدا و دیگری را از پیامبر صلی الله علیه و آله و سومی را از امامش گرفته باشد. ویژگی الهی، «پنهان داشتن راز» خود است و خصلت پیامبری، «مدارا کردن با مردم» است و سرمشق از امام، «صبر در مشکلات و مصیبت‌ها» است.