فقه و زندگی: مراتب امر به معروف و...
محتویات
مقاله
مراتب امر به معروف و نهی از منکر کدام است؟
مراتب امر به معروف و نهی از منکر عبارت است از:
۱. انکار قلبی،
۲. انکار زبانی،
۳. اقدام عملی.
شرایط امر به معروف
شرایط امر به معروف و نهی از منکر کدام است؟
۱. آمر و ناهی باید معروف و منکر را بشناسد.
۲. احتمال دهد امر و نهی او تأثیر دارد.
۳. امر و نهی مفسده ای ﴿ضرر جانی، مالی مهم و آبرویی﴾ نداشته باشد.
۴. تارک معروف و عامل منکر، بر ادامه شیوه خود اصرار داشته باشد.
موارد امر به معروف
از نظر شرعی امر به کدام یک از معروف ها و نهی از کدام یک از منکرها واجب است؟
امام خمینی(ره)، آیات عظام خامنه ای، بهجت(ره)، مکارم شیرازی، فاضل لنکرانی(ره) و نوری همدانی؛ در واجبات و محرمات، امر و نهی واجب، در مستحبات و مکروهات، امر و نهی مستحب است.[۱]
آیات عظام تبریزی(ره)، سیستانی صافی گلپایگانی و وحید خراسانی؛ در واجبات و محرمات امر و نهی واجب و در مستحبات امر مستحب است.[۲]
شرایط امر به معروف
آیا بر کسی که از احکام شرعی و راه و روش امر به معروف آگاهی ندارد، امر به معروف واجب است؟
همه مراجع؛ خیر واجب نیست؛ ولی باید شرایط و مسائل امر به معروف را یاد بگیرد تا دچار اشتباه نگردد. [۳]
وظیفه امر به معروف
آیا کسی که خودش به معروف عمل نمی کند و مرتکب گناه می شود؛ حق دارد دیگران را امر و نهی کند؟
همه مراجع؛ آری، بر او هم واجب است که با تحقّق شرایط، امر به معروف و نهی از منکر کند. البته باید بداند که اگر بخواهد سخنش در قلب دیگران جای گیرد و تأثیر بگذارد، با عمل و رفتار خود می تواند، به این هدف دست یابد.[۴]
وظیفه نیروی انتظامی
در زمان حکومت اسلامی، اگر نیروی انتظامی در برخورد با مفاسد اجتماعی از خود جدیت نشان ندهد، وظیفه مردم چیست؟ آیا باید براساس فریضه امر به معروف و نهی از منکر اقدام کنند؟
همه مراجع ﴿به جز آیت الله بهجت(ره))؛ بر همه مکلفان، امر به معروف و نهی از منکر واجب است و اگر نیروی انتظامی به این فریضه عمل نکند، تکلیف از دیگران ساقط نمی شود؛ بلکه با فراهم بودن شرایط آن، بر سایرین نیز واجب است؛ البته چنانچه نیاز به اقدام و برخورد فیزیکی باشد، این امر بدون اجازه حاکم شرع جایز نیست. [۵]
آیت الله بهجت(ره)؛ بر همه مکلفان، امر به معروف و نهی از منکر واجب است و اگر نیروی انتظامی به این فریضه عمل نکند، تکلیف از دیگران ساقط نمی شود؛ بلکه با فراهم بودن شرایط آن، بر سایرین نیز واجب است. در جایی که منجر به جراحت بشود، نهی از منکر جایز نیست و اجازه مجتهد جامع شرایط نیز بنا بر احتیاط واجب کفایت نمی کند. [۶]
امر به معروف بدحجاب
وظیفه مردم در قبال بدحجابی و مفاسد موجود در جامعه چیست؟
همه مراجع؛ وظیفه هر فردی امر به معروف و نهی از منکر است؛ ولی باید به شرایط و مراتب آن توجه داشته باشد.[۷]
امر به معروف پدر و مادر
اگر پدر و مادر انسان مرتکب گناه شوند، آیا نهی از منکر آنان بی احترامی محسوب نمی شود؟
همه مراجع؛ خیر، نهی از منکر آنان ـ با فراهم بودن شرایط آن ـ بر فرزند واجب است. البته سعی کند این کار را با سخن نرم و اخلاق نیک انجام دهد و این امر، بی احترامی به آنان محسوب نمی شود و اگر تأثیر نکرد، وظیفه دیگری ندارد. [۸]
تکرار امر به معروف
در فریضه امر به معروف و نهی از منکر، آیا یک بار تذکر دادن کافی است، یا باید چندین بار تکرار کند؟
همه مراجع؛ اگر در تکرار تذکر، احتمال اثر می دهد، باید تکرار کند. [۹]
پانویس
- ↑ امام خمینی(ره)، آیت الله فاضل لنکرانی(ره)، توضیح المسائل مراجع، م ۲۷۸۶؛ آیت الله بهجت(ره)، توضیح المسائل، امر به معروف؛ آیت الله نوری همدانی، توضیح المسائل، م ۲۷۸۴ و دفتر آیات عظام خامنه ای و مکارم شیرازی.
- ↑ آیت الله وحید خراسانی، منهاج الصالحین، ج ۲، م ۱۲۷۱؛ آیات عظام تبریزی قدس سرّه و سیستانی، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۷۱ و آیت الله صافی گلپایگانی، توضیح المسائل، م ۲۸۶۰ و ۲۸۶۱.
- ↑ امام خمینی(ره)، تحریر الوسیله، ج ۱، القول فی شرایط وجوبهما، م ۸ و توضیح المسائل، م ۲۷۹۱؛ آیـت الله سیستانی، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۷۱؛ آیت الله بهجت(ره)، توضیح المسائل، م ۱۶۰۸؛ آیت الله مکارم شیرازی، استفتاءات، ج ۲، س ۱۳۸۳ و دفتر آیات عظام خامنه ای، وحید خراسانی، تبریزی(ره)، نوری همدانی، صافی گلپایگانی و فاضل لنکرانی(ره).
- ↑ امام خمینی(ره)، تحریر الوسیله، ج ۱، شرایط الامر بالمعروف، الشرط الرابع، م ۲؛ آیات عظام وحید خراسانیو سیستانی، منهاج الصالحین، ج ۲، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۵؛ آیت الله تبریزی(ره)، همان، ج ۱، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۵؛ آیت الله صافی گلپایگانی، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۴۵۸ و دفتر آیات عظام خامنه ای، بهجت(ره)، نوری همدانی، مکارم شیرازی و فاضل لنکرانی(ره).
- ↑ امام خمینی و آیت الله فاضل لنکرانی۰، توضیح المسائل مراجع، م ۲۸۲۴؛ آیت الله خامنه ای، اجوبه الاستفتاءات، س ۱۰۵۴ و ۱۰۶۳؛ آیت الله صافی گلپایگانی،، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۴۵۵ و ۱۴۵۶؛ آیت الله نوری همدانی، توضیح المسائل، م ۲۸۱۱؛ آیت الله مکارم شیرازی، استفتاءات، ج ۲، س ۱۳۷۳؛ آیات عظام تبریزی۱ و سیستانی، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۳ و وحید خراسانی، همان، ج ۲، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۳.
- ↑ آیت الله بهجت۱، توضیح المسائل، م ۱۶۱۱.
- ↑ امام خمینی۱، استفتاءات، ج ۱، امر به معروف، س ۱۸؛ آیت الله خامنه ای، اجوبه الاستفتاءات، س ۱۰۸۶ و ۱۲۷۷؛ آیت الله مکارم شیرازی، استفتاءات، ج ۱، س ۱۱۵۴؛ آیت الله تبریزی۱، استفتاءات، س ۹۷۳ و ۹۷۹؛ آیت الله فاضل لنکرانی۱، جامع المسائل، ج ۱، س ۹۴۶؛ آیت الله صافی گلپایگانی، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۴۶۲ و دفتر آیات عظام وحید خراسانی، سیستانی، نوری همدانی و بهجت۱.
- ↑ امام خمینی۱، استفتاءات، ج ۱، امر به معروف، س ۱۸؛ آیت الله خامنه ای، اجوبه الاستفتاءات، س ۱۰۶۸؛ آیت الله فاضل لنکرانی۱، جامع المسائل، ج ۱، س ۹۳۷ و دفتر سایر مراجع.
- ↑ دفتر همه مراجع.
