فرهنگ مصادیق:جدال در قرآن
ادیان آسمانی، اسلوب جدال را پذیرفتهاند و پیامبران پیشین، جدال را به عنوان یکی از روشهای تبلیغی به کار گرفتهاند. نمونههایی از جدال پیامبران، در قرآن آمده است که در ادامه خواهد آمد.
آن گاه که پیامبر اسلام صلی اللّه علیه وآله به پیامبری مبعوث شد از سوی خدای متعال این گونه مورد خطاب قرار گرفت:
(یا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّا أَرْسَلْناکَ شاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذیرًا * وَداعِیًا إِلَی اللّهِ بِإِذْنِهِ وَسِراجًا مُنیرًا);[۱]
ای پیامبر! ما تو را گواه، مژده دهنده و بیم دهنده فرستادیم و تو را دعوت کننده به سوی خدا به فرمان او و چراغی روشنی بخش قرار دادیم.
در آیه دیگر خدای متعال چگونگی و ابزار دعوت را برای پیامبر صلی اللّه علیه وآله مشخص کرده و میفرماید:
(ادْعُ إِلی سَبیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَالْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ);[۲]
(ای پیامبر!) مردم را به حکمت و برهان و موعظه نیکو به راه خدا فرا خوان!
خداوند در ادامه به پیامبر صلی اللّه علیه وآله دستور میدهد که در صورت مجادله مشرکان، با آنها به جدال برخیز:
(وَجادِلْهُمْ بِالَّتی هِیَ أَحْسَنُ);[۳]
و با آنها به بهترین طریق، مجادله کن.
کوتاه سخن این که نخستین وظیفه پیامبر صلی اللّه علیه وآله همان ابلاغ پیام و دعوت به راه خداست. پس در صورتی که کسی باشد که حکمت در او تأثیر کند، باید از آن بهره گیرد و اگر از عموم مردم باشد، باید او را از طریق نصیحت و موعظه نیکو به اسلام فرا خواند و اگر در میان مردم، افرادی باشند که در مقابل پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله بایستند و در صدد غلبه بر آن حضرت برآیند، ناگزیر باید راه جدال در پیش گرفته شود.
احتمال میرود که آیه مذکور، اهل کتاب را نشانه رفته باشد، چنان که در آیه دیگری آمده است:
(وَلا تُجادِلُوا أَهْلَ الْکِتابِ إِلاّ بِالَّتی هِیَ أَحْسَنُ);[۴]
و با اهل کتاب، جز به نیکوترین روش مجادله نکنید.
بنابر آن چه گذشت، روشن میشود که جدال، گاه حق و گاه باطل است، چنان که خداوند متعال میفرماید:
(وَیُجادِلُ الَّذینَ کَفَرُوا بِالْباطِلِ لِیُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ);[۵]
کفرورزان با سخنان بیهوده و باطل مجادله میکنند تا حق را به وسیله آن پایمال کنند.
