فرهنگ مصادیق:لباس شهرت و احکام آن در کلام فقهای معاصر

لباس شهرت و احکام آن در کلام فقهای معاصر

مقدمه

دین اسلام به عنوان کاملترین دین الهی دستوراتی همه جانبه برای زندگی انسان دارد. از جمله این دستورات، احکام مربوط به پوشش و لباس است که برای هر نوع آن حکمی ذکر شده است.
به گزارش مشرق، بی تردید از برجسته‌ترین مظاهر سبک زندگی، سبک پوشاک است چرا که آحاد جامعه را دربر می‌گیرد. به همین دلیل یکی از دغدغه‌های مهم مراکز دین پژوهی تعیین مصادیق پسندیده و نیز ناپسند لباس و پوشاک است. اهمیت پرداختن به این بحث آنگاه روشن تر می‌شود که توجه بیگانگان را به دنیای مُد وپوشاک در نظر داشته باشیم. همچنین توجه به حس زیبایی طلبی انسان از مسائلی است که اهمیت موضوع این نوشتار را به خوبی نشان می‌دهد.
پوشش هر جامعه‌ای وابسته به نظام اعتقادی و شرایط اقتصادی و اجتماعی و اقلیمی حاکم برآن جامعه است. در نظام اسلام هم، فلسفهٔ پوشش علاوه بر حفاظت از سرما و گرما مایه زینت انسان عنوان شده است.اما این زینت دارای چارچوبی است و نباید وسیله‌ای برای خود نمایی، ریا، تفاخر و تکبر شود از جمله مصادیقی که اسلام نهی نموده لباس شهرت است.

ضرورت

باتوجه به این که لباس جزء نیازهای ابتدایی و همگانی بشر می‌باشد و با توجه به این که اسلام دین جامعی می‌باشد،لازم است که در جستجوی پوشش مطلوب و نامطلوب از نظر اسلام براییم.
در مورد مفهوم عرفی شهرت باید افزود که از نظر عرف شهرت به معنی انگشت نما شدن، زبان زد شدن و به نوعی رفتار و زندگی کردن است که سبب جلب توجه دیگران شود.

نقش زمان ومکان درمصداق لباس شهرت

باید توجه داشت که در معنی شهرت و زیّ، در نظر گرفتن اصناف، موجود در جامعهٔ مورد بحث، مهم است و نیز زمان و مکان و تاریخی که قرار است برایش حکم صادر شود. چرا که ممکن است برای یک صنف جامعه پوشیدن لباسی خاص کاملاً برای همه مردم پسندیده و مورد قبول باشد اما اگر شخصی خارج از آن صنف آن لباس خاص را بپوشد از نظر مردم این رفتار مورد سوأل واقع شود و موجب انگشت نما شدن او شود.در حالیکه همان طور که گفتیم پوشیدن آن لباس برای خود آن صنف مطلوب و مورد قبول جامعه است و حتی گاهی اگر فردی بدون لباس مخصوص صنف خود دیده شود مورد سوأل واقع می‌شود، مثلا روحانی لباس غیر روحانی را بپوشد.همین گونه لباس قوم و گروهی خاص را در بین قوم دیگری پوشیدن و یا به سبک زندگی قومی در بین قوم دیگرظاهرشدن گاهی سبب شهرت می‌شود، مثلاً لباس و سبک زندگی مردم شمال را در جنوب استفاده کردن ممکن است باعث شهرت شود. به همین ترتیب زمان و تاریخ نیز در صدق معنای شهرت تاثیر گذار است. به عنوان مثال اگر کسی لباس اقوام باستانی را امروزه بپوشد، حتی در یک محیط پر جمعیت کاملاً انگشت نما می‌شود. و این نکته در روایات نقل شده از ائمه علیهم السلام آمده است به عنوان نمونه:
صحیح حماد بن عثمان قال: «کنت حاضراً لأبی عبد اللّه (علیه السلام). إذ قال له رجل: أصلحک اللّه ذکرت أنّ علی بن أبی طالب (علیه السلام). کان یلبس الخشن، یلبس القمیص بأربعه دراهم و ما أشبه ذلک، و نری علیک اللباس الجیّد، قال فقال له: إنّ علی بن أبی طالب (علیه السلام). کان یلبس ذلک فی زمان لا ینکر، و لو لبس مثل ذلک الیوم لشهر به، فخیر لباس کلّ زمان لباس أهله ...»؛
یکی از راویان می‌گوید: نزد امام صادق (علیه السلام). بودم مردی به آن حضرت گفت:به ما گفته‌اند که حضرت علی (علیه السلام). لباس خشن وکم قیمت می‌پوشید اما لباس شما لباس خوبی است.امام(علیه السلام).در جواب او فرمودند:حضرت علی (علیه السلام). آن لباس رادر زمانی می پوشیدندکه زشت نبود ولی اگر من دراین زمان آن لباس را بپوشم به آن شهرت پیدا می‌کنم.بهترین لباس برای هر زمان لباس اهل آن زمان است.

شهرت منفی و مثبت

نکته‌ای که در ادامه بحث باید به آن توجه داشت این است که شهرت دو گونه است شهرت منفی و شهرت مثبت وآنچه که از نظر شرع مقدس مذموم شمرده شده است شهرت منفی است. با توجه به معنای شهرت که نمایان شدن وآشکار شدن است و اینکه به نظر قرآن تبرج مورد نکوهش است، انسان باید از هر نوع برج شدن و انگشت نما شدن خوداری نماید. آن جا که قرآن می‌فرماید:
«وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى»؛ .
کلمه" تبرج" به معنای ظاهر شدن و آشکار شدن فوق العاده در برابر مردم است، همان طور که برجِ قلعه برای همه هویدا وآشکاراست.و این مذموم می‌باشد.
در مقابل اگر انسان با نوعی از پوشش شناخته شود که برای او سبب آبرو و حفظ عفت شود و مورد آزار بد خواهان قرار نگیرد، نه تنها مذموم نیست بلکه پسندیده است. چنانچه در قرآن می‌خوانیم:
«يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا»؛
« ای پیامبر به زنانت و دخترانت و زنان مؤمنان بگو روپوش خویش را به خود جمع کنند، این نزدیکتر است که شناخته شوند و مورد اذیت قرار نگیرند خدا آمرزنده و مهربان است».
مثال دیگری که می‌توان برای پسندیده بودن لباس خاص به آن اشاره نمود لباسی است که افراد از صنف‌ها ی مختلف می‌پوشند مثلاً لباس نیروی انتظامی، یا لباس ارتش،سپاه و حتی لباس روحانیت،که سبب آوازه آنها می‌شود، لکن این شهرت و آوازه منفی نیست.یا مثلا چادر برای خانمها که به عنوان پوشش بانوان ایرانی مشهور شده است که شهرت مثبت است.در شرع مقدس، جنبه منفی شهرت است که مذموم شمرده می‌شود و برایش حکمی در نظر گرفته شده است.
برای اینکه مفهومی که در شرع از شهرت مورد بحث واقع شده، واضح تر شود به بررسی اقوال فقهاء و دین شناسان می‌پردازیم.

مفهوم لباس شهرت در کلام بعضی فقهاءعصر حاضر

امام خمینی (ره).
س: معیار لباس شهرت چیست؟
ج: لباس شهرت لباسی است که پوشیدن آن برای شخص، بخاطر رنگ یا کیفیت دوخت یا مندرس بودن آن و علل دیگر مناسب نیست، به طوری که اگر آن را در برابر مردم بپوشد توجه آنان را به خود جلب نموده و انگشت نما می‌شود
آیت الله اراکی (ره).
لباس شهرت عبارت است از لباسی که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را بپوشد، معمول نیست.
آیت الله بهجت (ره).
۵۲۱۴ - مقصود از لباس شهرت چیست و پوشیدن آن چه حکمی دارد؟ آیا چادر سفیدی که موجب انگشت نما شدن شود از مصادیق لباس شهرت است؟
ج: لباس شهرت عبارت است از لباسی که از جهت جنس یا رنگ یا نحوه برش و دوخت و مانند آن خلاف شأن و زیّ پوشنده لباس باشد و پوشیدن چنین لباس‌هایی حرام است. بنابراین پوشیدن چادر سفید به اقتضای محل پوشش و شخص پوشنده باید ملاحظه شود..
آیت الله تبریزی (ره).
مقصود از لباس شهرت را بیان فرمایید؟ آیا به چادر سفید و یا عبای سفید و مثل اینها لباس شهرت گفته می‌شود؟
ج: باسمه تعالی؛ لباسی که انسان می‌پوشد، اگر لباسی باشد که موجب وهن به او شود یا طوری باشد که با پوشیدن آن بر دیگران فخر بورزد، بنابر احتیاط واجب باید ترک شود. و الله العالم.
مبنا در لباس شهرت چیست و نظر شما نسبت به لباسهای غربی به خصوص کراوات و امثالهم چیست؟
بسمه تعالی - لباسی که مختصّ به طائفه‌ای است و انسان با پوشیدن آن بین مردم بدنام و مورد نکوهش قرار می‌گیرد، چنانچه پوشیدن آن موجب اذلال نفس باشد جایز نیست. و نیز برای مؤمن سزاوار نیست لباسی بپوشد که او را از زیّ مؤمنین خارج کند، و اللّه العالم
هل أنّ المراد بلباس الشهره ما لا یتعارف لبسه للذی یرید لبسه سواء من جهه اللون أم الخیاطه أم القماش؟
بسمه تعالی:: لباس الشهره هو أن یلبس ما لا یتعارف لبسه من مثله کأن یلبس العالم لباس الجندی فی بعض الموارد، و قد قیل إنّه حرام و لکنّه غیر تام علی الإطلاق، و اللّه العالم . .
آیت الله خامنه‌ای(مدظله).
معیار لباس شهرت چیست؟ج: لباس شهرت لباسی است که پوشیدن آن برای شخص، به خاطر رنگ یا کیفیت دوخت یا مندرس بودن آن و علل دیگر مناسب نیست، به طوری که اگر آن را در برابر مردم بپوشد توجه آنان را به خود جلب نموده و انگشت نما می‌شود.
آیت الله سبحانی(مدظله).
۷۰۲ - بنابر احتیاط واجب باید انسان از پوشیدن لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را بپوشد معمول نیست و نوعی ریاکاری حساب می‌شود، خودداری کند، ولی اگر با آن لباس نماز بخواند اشکال ندارد.
آیت الله صافی(مدظله).
۱۷۲۵ - مستدعی است بیان فرمائید چنانچه کسی لباس محلی شهر خود را در شهر دیگر بپوشد به نحوی که جلب نظر کند چه حکمی دارد؟ در ثانی اگر از این کار هدفی داشته باشد مثلًا لباس اهالی آن شهر را مناسب نداند و قصدش این باشد که مردم را به پوشیدن لباس محلی شهر خودشان تشویق کند- با این فرض که لباس محلی مردم شهر را اسلامی تر بداند و یا لااقل سعی کند به وسیلهٔ آن لباس محلی از تهاجم فرهنگی بیگانه و و مانند آن جلوگیری کند- این عمل چه حکمی پیدا خواهد نمود؟
ج : پوشیدن لباس مربوط به شهر و یا قبیله خاصی از مسلمین با آنکه مردم می‌دانند مربوط به آنها است اشکال ندارد و به آن صدق لباس شهرت نمی‌کند، بلی چنانچه به نحوی باشد که عرفاً انگشت نما شود به عنوان لباس شهرت اشکال دارد و البته این مسأله غیر از تشبه به کفار است.
س ۱۷۲۶ -آیا اگر یک فرد غیر روحانی با عبا رفت و آمد کند این را خلاف عرف و یا لباس شهرت می‌گویند؟ یا لباس خلاف عرف به لباسی می‌گویند که در بین مردم بیگانه و عجیب باشد؟ ج : موارد خلاف عرف مختلف است و عرف آن را به خوبی تشخیص می‌دهد و پوشیدن عبا و رفت و آمد با آن برای غیر روحانی اشکال ندارد. .
آیت الله فاضل (ره).
۱۷۱۱ - مقصود از لباس شهرت چیست؟ و آیا چادر سفیدی که موجب انگشت نما شدن شود از مصادیق لباس شهرت است؟ج: مقصود از لباس شهرت لباسی است که عرفا زننده باشد و از جهت زننده بودن انگشت نما باشد. یا مناسب زیّ و شأن شخص، از حیث جنس یا رنگ یا نوع دوخت و امثال آن نباشد..
آیت الله مکارم(مدظله).
لباس شهرت چیست؟ جواب: منظور از لباس شهرت آن است که لباسی بپوشد که مشهور به زهد و قدس شود و جنبه ریاکاری داشته باشد
منظور از لباس شهرت لباسی است که جنبهٔ ریاکاری دارد و می‌خواهد به وسیلهٔ آن مثلًا به زهد و ترک دنیا مشهور شود، خواه از جهت پارچه یا رنگ آن باشد یا دوخت آن، امّا اگر واقعا قصدش ساده پوشیدن است و جنبهٔ ریا کاری ندارد نه تنها جایز است بلکه عملی است شایسته..
آیت الله نوری(مدظله).
لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را به پوشد معمول نیست و موجب هتک و موهون بودن است
مرحوم صاحب عروه در تعریف لباس شهرت می‌فرمایند: لباسی که خلاف زی انسان باشد از حیث جنس رنگ،یا وضع آن،پوشیدنش حرام است.

نتیجه گیری

ممکن است شهرت ناشی از لباس به جهات زیر حاصل شود:
۱. پوشیدن لباسی که سبب خفت و خواری و ذلت شخص شده و در شان او نباشد.مثلا لباس پاره بپوشد یا لباس درشت و خشن
۲. لباسی که بسیار نفیس باشد و قیمت بالایی داشته باشد که بخاطر پوشیدن آن انگشت نما شود و بگویند فلانی چنین لباسی پوشیده است!
۳. از جهت خصوصیت دیگری که در لباس است مثل رنگ، دوخت، جنس که موجب شهرت شود و او را در نزد مردم عیبناک گرداند.

حکم لباس شهرت از دیدگاه مراجع عظام

امام خمینی (ره).
بنابر احتیاط واجب باید انسان از پوشیدن لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را به پوشد معمول نیست، خودداری کند ولی اگر با آن لباس نماز بخواند اشکال ندارد .
آیت الله العظمی اراکی (ره).
مسأله پوشیدن لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را بپوشد، معمول نیست، حرام است ولی اگر با آن لباس نماز بخواند، اشکال ندارد.
آیت الله العظمی بهجت (ره).
مقصود از لباس شهرت چیست و پوشیدن آن چه حکمی دارد؟ آیا چادر سفیدی که موجب انگشت نما شدن شود از مصادیق لباس شهرت است؟
ج. لباس شهرت عبارت است از لباسی که از جهت جنس یا رنگ یا نحوه برش و دوخت و مانند آن خلاف شأن و زیّ پوشنده لباس باشد و پوشیدن چنین لباس‌هایی حرام است. بنابراین پوشیدن چادر سفید به اقتضای محل پوشش و شخص پوشنده باید ملاحظه شود .
لباس شهرت چیست و استفاده از آن در نماز چه حکمی دارد؟
ج. لباس شهرت لباسی است که از جهت جنس یا رنگ یا نحوهٔ برش و دوخت و مانند آن خلاف شأن و زیّ پوشندهٔ لباس باشد ولی نماز با آن صحیح است .
آیات عظام خوئی و تبریزی(مدظله).
هل أنّ المراد بلباس الشهره ما لا یتعارف لبسه للذی یرید لبسه سواء من جهه اللون أم الخیاطه أم القماش؟
بسمه تعالی:: لباس الشهره هو أن یلبس ما لا یتعارف لبسه من مثله کأن یلبس العالم لباس الجندی فی بعض الموارد، و قد قیل إنّه حرام و لکنّه غیر تام علی الإطلاق، و اللّه العالم . .
مثل آن که اهل علم لباس نظامی بپوشد در صورتی که موجب هتک حرمت باشد حرام است و اگر با آن لباس نماز بخواند و ساترش فقط آن باشد بعید نیست نمازش باطل شود.
مقصود از لباس شهرت را بیان فرمایید؟ آیا به چادر سفید و یا عبای سفید و مثل اینها لباس شهرت گفته می‌شود؟
ج: بسمه تعالی؛ لباسی که انسان می‌پوشد، اگر لباسی باشد که موجب وهن به او شود یا طوری باشد که با پوشیدن آن بر دیگران فخر بورزد، بنابر احتیاط واجب باید ترک شود. و الله العالم.
آیت الله العظمی سیستانی(مدظله).
در صورتی که موجب هتک حرمت و خواری او باشد حرام است ولی اگر با آن لباس نماز بخواند هر چند ساترش فقط آن باشد نمازش صحیح است .
آیت الله العظمی زنجانی(مدظله).
مثل آن که اهل علم در شرایط عادی لباس نظامی بپوشند، در صورتی که موجب هتک حرمت باشد حرام است و در صورتی که موجب هتک حرمت نباشد کراهت شدید دارد و احتیاط استحبابی در ترک آن است .
آیت الله العظمی سبحانی(مدظله).
بنابر احتیاط واجب باید انسان از پوشیدن لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را بپوشد معمول نیست و نوعی ریاکاری حساب می‌شود، خودداری کند، ولی اگر با آن لباس نماز بخواند اشکال ندارد
آیت الله العظمی نوری(مدظله).
بنابر احتیاط واجب باید انسان از پوشیدن لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را بپوشد معمول نیست و موجب هتک و موهون بودن است خودداری کند ولی اگر با آن لباس نماز بخواند اشکال ندارد
آیت الله العظمی فاضل(مدظله).
بنابر احتیاط واجب باید انسان از پوشیدن لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن بر کسی که می‌خواهد آن را بپوشد معمول نیست، خودداری کند ولی اگر با آن لباس نماز بخواند اشکال ندارد.
آیات عظام گلپایگانی و صافی(مدظله).
مسأله پوشیدن لباسی که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را بپوشد معمول نیست و موجب توهین یا شهرت او می‌شود، حرام است ولی اگر با آن لباس نماز بخواند اشکال ندارد.
آیت الله العظمی مکارم(مدظله).
بنابر احتیاط واجب باید از پوشیدن لباس شهرت خودداری کند...
اگر کسی با لباس شهرت نماز بخواند نماز او باطل نیست
لباس شهرت چیست؟ و استفاده از آن چه صورتی دارد؟
ج: منظور از لباس شهرت آن است که لباسی بپوشد که مشهور به زهد و تقدس شود و جنبه ریاکاری داشته باشد و استفاده از چنین لباسی شرعاً اشکال دارد.

پانویس

منبع: مشرق نیوز - تاریخ برداشت:94/11/14

بازگشت به پوشیدن لباس شهرت