فرهنگ مصادیق:حج و زیارت خانه خدا
حج از واجبات شناخته شده در شریعت اسلامی و قرآن کریم بر وجوب آن صراحت دارد. خدای ـ عزّوجّل ـ در کتاب کریمش فرمود:((وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ)) [۱]: رای خدا بر مردم حج خانه واجب است بر کسی که راه توانای آن را دارد و هرکه کفر ورزد خدا از جهانیان بی نیاز است.
خدا ی ـ جلٌ و علا ـ ترک حج را با کفر قرین ساخت تا اهمیت آن مورد تأکید باشد حجّ یکی از ارکان پنجگانهای است که اسلام بر آنها استوار است.در حدیث از امام باقر علبه السلام چنین روایت شده: (( بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسَةِ أَشْيَاءَ عَلَى الصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ الصَّوْمِ وَ الْحَجِّ وَ الْوَلَايَة)) [۲]:
اسلام بر پنج چیز:نماز، زکات،حج، روزهو ولایت، بناشده است.
امیر مؤمنان علی بن ابی طالب علیه السلام بر آن تاکید شده و فرموده است (( لَا تَتْرُكُوا حَجَّ بَيْتِ رَبِّكُمْ فَتَهْلِكُوا)) [۳]: حج خانه پروردگارتان را ترک نکنید که هلاک خواهید شد.<br/
و امام صادق علیهالسلام فرموده: بدانید و آگاه باشید اگر مردم حج و زیارت خانه را ترک کنند عذاب برایشان نازل شود و مهلت دلده نمیشود [۴].
همانا ترک حج با اجتماع شرایط آن، از روی تسامح و سهل انگاری گناه کبیره است
در حدیث آمده است اگر شخصی توانایی انجام حج را داشته باشد و حج نگزارد قطعاًشریعتی از شرایع الهی رها کرده است [۵].
چنانکه درحدیث دیگر فرمودهاند:
(( مَنْ سَوَّفَ الْحَجَّ حَتَّى يَمُوتَ- بَعَثَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَهُودِيّاً أَوْ نَصْرَانِياَ)) [۶]: هر کس امروز و فردا کند وحج را تاخیر اندازد تا بیمرد.خدا روز قیامت او را یهودی یا نصرانی بر میانگیزد.
اکنون مناسب است برخی احکام حج را به یاد آورم.
مسئله۱۱۹ـ هر مسلمانی که توانایی داشته باشد حج براو واجب است ومعنای استطاعت و توانایی عبارت است از:
الف ـ وقت کافی برای رفت و برگشت به اماکن مقدسه و فرصت انجام اعمال واجب را داشته باشد.
ب ـ تندرستی و توانمندی بر رفتن به اماکن مقدسه و امکان ماندن در آنجاها به اندازه ادای اعمال وجود داشته باشد.
ج ـ راه مکه باز وایمن باشد طوری که جان یا مال و یا آبروی او را خطری تهدید نکند.
د ـ هزینه لازم فراهم باشد و آن چیزی است که حاجی در راه مکه بدان نیاز دارد از خوردنی، نوشیدنی،پوشیدنی و دیگر نیازمندیهای سفر و همچنین فراهم بودن وسیله نقلیه که بتواند مسافت راطی کند و خود را به مکه برساند آن هم لایق به شأن او.
هـ ـ به سبب سفر برای حج و هزینه کردن برای آن،بیم نداشته باشد که پس از برگشت تهی دست شود و خود وخانواده اش در مانده گردند.
مسئله۱۲۰ـ حج تمتٌع بر ما مردمی که از مکه دور هستیم و در کشورها ویا شهرهای دور زندگی میکنیم، واجب است واز دو عبادت تشکیل میشود:
اوٌلی به نام عمره و دومی به نام حج.
مسئله۱۲۱ـ درعمره تمتٌع پنج عمل واجب است:
الف ـ احرام در یکی از مقیاتها و آنها جاهایی هستند که احرام از آنها باید بسته شود.
ب ـ هفت شوط طواف خانه خدا.
ج ـ نماز طواف.
د ـ سعی میان صفا و مروه، هفت شوط.
هـ ـ تقصیر.
مسئله۱۲۲ـ واجبات حج سیزده عمل است.
۱ـ احرام از مکه.
۲ـ وقوف در عرفات درروز نهم ماه ذی الحجه.
۳ـ وقوف در مزدلفه پاسی از شب عید تا طلوع آفتاب.
۴ـ رمی جمره عقبه ( شیطان بزرگ) در منی به روز عید
۵ـ نحر یا قربانی در روز دهم و یا ایام تشریق در منی.
۶ـ تراشیدن سر و یاتقصیره مو برای مردان در منی.
پس از انجام این شش عمل، همه آنچه که بر محرم حرام شده بود،حلال میشود جز عمل زناشویی و عطر.و هم چنین شکار بنابراحتیاط واجب.
۷ـ هفت شوط طواف زیارت پس از رجوع از منی به مکه.
۸ـ نماز طواف.
۹ـ سعی میان صفا و مروه هفت شوط.
۱۰ـ هفت شوط طواف نساء
۱۱ـ نماز طواف نسأ.
۱۲ـ بیتوته در منی درشبهای یازده و دوازده و احیاناً شب سیزده.
۱۳ـ رمی جمرات سه گانه در روزهای یازده و دوازده و گاهی هم روز سیزده.
و اینک به نمونهای از استفتائات و پاسخهای حضرت آیت الله العظمی سیستانی دام ظله العالی توجه کنید:
مسئله۱۲۳ـ فرودگاه زایران حج، شهر جدٌه میباشد آیا حاجی میتواند از جدٌه محرم شود؟
جواب: شهر جدٌه میقات نیست و محاذی یکی از میقات هاهم نمیباشد پس از احرام از آنجا برای حج و یا عمره صحیح نیست اما اگر حاجی بداند که میان شهر جدٌه وحرم، جایی است که با یکی از مقیاتها، محاذی میباشد بعید نیست که احرام از آنجا صحیح باشد همچنانکه احتمال دارد حاجی از محاذات جحفه که یکی از مقیاتها نست بگذرد چنان که او میتواند از جده با نذر محرم شود.
مسئله۱۲۴ـ اگر سر حاجی به هنگام تراشیدن آن، رخمی شود و خون آید،او چه باید باید بکند؟ جواب: هر گاه او د راین زخمی کردن و خون در آوردن متعمٌد نبوده است چیزبر او نیست.
مسئله۱۲۵ـ هر چند که تکرارحج همه ساله مستحب است اما در بسیاری ازکشورها و شهرهای اسلامی مؤمنان بینوایی هستند که حتی به یک لقمه طعام و اندکی لباس، نیازمند ند. اگر امر دایر باشد بین این که کسی دارایی اش رادر حج مستحبی و زیارت امامان معصوم صرف کند و یا احسان و انفاق به این خانوادهها نماید کدام مقدٌم است ؟
جواب: البته یاری رساندن به آنگونه مردمان مؤمن و بینوا، از حج و عمره مستحبی و زیارت عتبات و عالیات مقدسه با فضیلت تر است اما گاهی حج و عمره و زیارت ائمه، با برخی امور توأم میشود که فضیلت آن به درجه فضیلت اتفاق بر مؤ منان تهیدست بلکه بالاتر و ثواب بیشتر میرسد. مسئله۱۲۶ـ حکومت عربستان برای حاجیان در عرفات و منی جاها را اختصاص میدهد وما نمیدانیم آیا آنها در داخل حدود منی و عرفات هستند که حاجی باید وقوف کند یا خارج اند و آیا پرس و جو در این مورد لارم است؟
جواب: اگر حدود اعلام شده که دارای علائم نصب شده میباشد نسل به نسل معلوم بوده است پرس و جو لازم نیست.
مسئله۱۲۷ـ گفته میشود که برخی قربانگاهها بلکه همه آنها در خارج از منی قرار دارد آیا بر ما واجب است قبل از قربانی کردن در شناخت قربانگاه، تلاش و تأکید کنیم با علم به این که جستجوی مکان دیگر و پرس وجو از قربانگاه دوم در روز عید قربان چنانکه میدانید بسیار مشکل است زیرا وقت بسیار تنگ میباشد آیاراه حلی وجود دارد؟
جواب: حتماً قربانی باید در داخل منبی ذبح شود و اگر به سبب کثرت حاجیان و تنگی وقت ذبح منحصر به روز عید نسیت وآن را تا پایان روزهای تشریع میتوان عقب انداخت.
مسئله۱۲۸ـ حاجیان با مشکل قربانی روبرویند و ازاین معنی رنج میبرند زیرا گوشت قربانیها ضایع و هدر میشود با اینکه در بلا د اسلامی بینوایان فراوانی وجود دارد که چندین روز طعم گوشت را نمیچشند در این صورت آیا میتوانیم قربانی رادر شهر خود بکشیمو آیا راه حل ردیگری را پیشنهاد می فرمائید؟
جواب: باید وظیفه شرعی را با ذبح قربانی در منی انجام داد و گناه تضییع گوشتها اگر وجود داشته با شد بر عهده مسئولان است۰ مسئله ۱۲۹ـ اگر دانشجویی در موسم حج، امتحان دانشگاهی دارد آیا او میتواند حج واجب را به سال آینده بگذارد خصو صاً اگر امتحان درسی برای او جنبه حیاتی داشته باشد و بسیار مهم است ؟
جواب: اگر اطمینان داشته باشد مه در سال آینده میتواند حج بگزارد چنان کاری جائز است و گرنه حج را نمیتواند تأخیر بیندازد و اگر تأ خیر امتحان درسی برای او حرجی باشد و دشوار باشد طوری که عادتاً چنان خسارت و زحمت را نمیتوان احمل کرد در این صورت در سال جاری حج براو واجب نمیشود و مستطیع به حساب نمیآید.
مسئله ۱۳۰ـ شخص مستطیعی در سالهای گذشته به حج نرفته است آیا او میتواند عمره رجبیه به جا آورد و اگر در ماه رمضان توانست چطور؟ جواب: عمره مفرده او صحیح است اما اگر این عمره سبب شود که در سالی آتی نتواند، حج بگزارد، انجام چنان عمره جائز نمیباشد مسئله۱۳۱ـ جوان مجردی است که اخیراً مستطیع شده است واما به فکر ازدواج میباشد و اگر حج بگزارد ازدواج او عقب میافتد، کدامیک را مقدم بدارد؟
جواب: حج برود و ازدواج را تأخیر بیندازد مگر آنکه تأخیر ازدواج برای او دشوار بوده و زحمت فوق العاده داشته باشد که عادتاً تحمل ناپذیر است، در این صورت ازدواج رامقدم بدارد و خدا داناست.
پانویس
