فرهنگ مصادیق:نگاه استاد به آفات انقلاب اسلامی
مقدمه
ابتدا پیرامون نگرانیهایی که استاد شهید مطهری راجع به آینده انقلاب اسلامی داشتند توضیح دهید که در اندیشه وی نقاط اتکای انقلاب اسلامی چه عناصری است؟
انقلاب اسلامی عرصه تجلی ثابت قدمی مردمی مؤمن به ارزشهای دینی به رهبری مردمی فرزانه بود که در نهایت به ایجاد حکومت اسلامی به مثابه پاداش الهی برای مومنان صادق منجر شد.
بقای انقلاب اسلامی مطابق سنن الهی حاکم بر این جهان قابل تفسیر است و همین بینش است که میتواند از آسیب شناسی انقلاب ما را یاری رساند.بنابراین تحلیل و ضرورت بازندگی و مراقبت از اصولی که مردم برای آن انقلاب کردهاند و پرهیز از آسیبهایی که همواره بعد از انقلابها به سراغ آنها میآید با اهمیت است.در این میان استاد شهید مطهری به عنوان یکی از متفکرین اصیل اسلامی که نظریات او به عنوان مبنای فکری نظام سیاسی جمهوری اسلامی مطرح شده است در همان ماههای اول پیروزی انقلاب اسلامی به طرح مباحثی در زمینه آسیب شناسی انقلاب اسلامی پرداخته است ایشان برای بقاء و تداوم انقلاب اسلامی رکن اساسی قایل است که عبارتند از:
«عدالت اجتماعی،استقلال،آزادی و معنویت اسلامی»وی در یک مصاحبهای میگوید:«انقلاب اسلامی اگر بخواهد سلب کننده آزادیها باشد،اگر بخواهد نسبت به عدالت اجتماعی به معنی دقیق کلمه حساسیت کافی نداشته باشد،به خطر خواهد افتاد اگر تحت تاثیر مکتبهای ماتریالیستی،معنویت را کوچک و ضعیف بشمارد و گرایش مادی زیادی پیدا کند باز به خطر خواهد افتاد اگر استقلال را چه استقلال سیاسی،چه استقلال اقتصادی و چه استقلال مکتبی را(یعنی اینکه اسلام را به عنوان یک مکتب مستقل باشند و معرفی بکند به اینکه از مکتبهای دیگر قسمتهایی را بگیرد و مخلوط بکند)کوچک بشمارد باز در نظر است.
دیدگاه استاد در خصوص آسیبهایی که انقلال را مورد تهدید قرار داده یا خواهد داد چیست؟استاد شهید آسیب کلی را متوجه انقلاب میداند و معتقد است که اگر این آسیبهای فرار راه انقلاب اسلامی شناسایی نشود،میتواند انقلاب را با خطر بازگشت ناپذیری مواجه سازد.آن آسیب عبارتند از نفوذ اندیشههای بیگانه،تجددگرایی افراطی،ناتمام گذاشتن نهضت .رخنه فرصت طلبان،ابهام طرحهای آینده و انحراف مسیر اینها میباشد.اندیشههای بیگانه از چه راههایی مجال نفوذ دارند؟
اندیشههای بیگانه از دو طریق نفوذ میکنند.یکی از طرق دشمنان هنگامی که یک نهضت اجتماعی اوج میگیرد.و جانبه پیدا میکند و مکتبهای دیگر را تحت الشعاع قرار میدهد، پیروان مکتبهای دیگر برای رخنه کردن بر آن مکتب و پوسانیدن آن از درون،اندیشههای بیگانه را که با روح آن مکتب مغایر است وارد آن مکتب میافتد و آن مکتب را به این ترتیب از اثر و خاصیت میاندازد و یا کم اثر میکنند،و دیگر از طریق دوستان و پیروان:گاهی پیروان خود مکتب به علت ناآشنایی دوست با مکتب مجذوب یک سلسله نظریات و اندیشههای بیگانه میگردند و آگاهانه و یا ناآگاهانه آن نظریات را رنگ مکتب میدهند و عرضه نمینمایند.
منظور شهید مطهری از تجددگرایی افراطی چیست؟و چگونه میتواند انقلاب اسلامی را تهدید کند؟از منظر استاد تجدد گرایی افراطی آراستن اسلام به آنچه از اسلام نیست و پیراستن آن از آنچه از اسلام هست،به منظور رنگ زمان زدن و باب طبع زمان کردن آفت بزرگی برای نهضت است و وظیفه رهبری نهضت است که جلوی آن را بگیرد.از منظر استاد متاسفانه برخی آنچنان عوام زده هستند که تنها معیارشان سلیقه عوام است و عوام هم گذشته نکر است و به حال و آینده کاری ندارد. برخی دیگر که به مسایل روز توجه دارند و درباره آینده میاندیشند متاسفانه سخاوتمندانه از اسلام مایه میگذارند.سلیقه روز را معیار قرار میدهند و به نام اجتهاد آزاد به جای آنکه اسلام را معیار اسلام قرار دهند،زمان را معیار اسلام قرار میدهند.
به موضوع«رخنه فرصت طلبان»به عنوان یکی از آسیبهای انقلاب اشاره گردید در این خصوص بیشتر توضیح دهید؟
رخنه و نفوذ فرصت طلبان در درون یک انقلاب از آسیبهای بزرگ هر انقلاب است.هر نهضت مادام که مراحل دشوار اولیه را طی میکند سنگینیش بر دوش افراد مؤمن مخلص فداکار است اما زمانی که زحمات به بار نشست سر و کله افراد فرصت طلب پیدا میشود ایشان در یکی از مصاحبههای مطبوعاتی خود در این باره میگوید:«همیشه یک نهضت بعد از اینکه پیروز میشود و دوران سختیهای محض منقضی میگردد فورا افراد فرصت طلب که از هر فرصتی استفاده میکنند خودشان را میاندازد توی نهضت و بعد هم آنچنان تندتر از دیگران شعار میدهند و داد و فریاد میکنند که صدای انقلابیون اول را تقریبا تحت الشعاع قرار میدهند اگر مراقبت نشود و جلوی این فرصت طلبها اعم از افراد فرصت طلب یا گروههای فرصت طلب گرفته نشود قهرا نهضت به خطر خواهند افتاد.»
از منظر استاد بررسی تاریخ اسلام نشان میدهد که بعد از وفات پیامبر مسیر انقلاب اسلامی که آن حضرت ایجاد کرده بودند عوض شد و در اثر رخنه افراد فرصت طلب و رخنه دشمنان که تا دیروز با اسلام میجنگیدند اما بعدها با تغییر شکل و قیافه خود را در صفوف مسلمان داخل کرده بودند مسیر این انقلاب و شکل و محتوی آن تا حدود زیادی عوض گردید و فرصتطلبان جای شخصیتهای مؤمن به اسلام و اهداف اسلامی را گرفتند.طریدها – به معنای مطرود - وزیر شدند و کعب الاحبار مشاور.و اما ابو ذرها و عمارها به تبعیدگاه فرستاده شدند و یا در زیر لگد مچاله شدند.نهضت را اصلاح طلب آغاز میکند نه فرصتطلب و همچنین آن را اصلاحطلب مؤمن به اهداف نهضت میتواند ادامه دهد،نه فرصتطلب که در پی منافع خویش است به هرحال مبارزه با رخنه و نفوذ فرصت طلبان، علیرغم تظاهرات فریبنده شان یکی از شرایط اصلی و ادامه یک نهضت در مسیر اسلامی است.
مبهم بودن طرحهای آینده از نگاه شهید مطهری چگونه میتواند آینده نهضت را با خطر مواجه سازد؟
همانطور که قبلاً گفتم ابهام در طرحهای آینده یکی از آسیبهایی است که استاد مطهری به عنوان خطری در کمین انقلاب یاد میکند،تجربه نشان داده که روشن نبودن طرح آینده ضایعات اساسی به بار میآورد.استاد شهید معتقد است که نهضت باید دارای طرحهای روشن و خالی از ابهام و مورد قبول و تایید رهبران اولیه دهد تا جلو ضایعات گرفته شود معتقد است که روحانیت آن گروه مهندس اجتماعی مورد اعتماد جامعه است که به علل خاصی در ارایه نقشه آینده نظام کوتاهی کرده است اما در مقابل گروههای دیگری هستند که طرحها و نقشه هایشان مشخص است و معلوم است که جامعه ایدهآل اثر آنها از نظر حکومت،از نظر قانون، آزادی،ثروت،مالکیت،اصول قضایی و اصول اخلاقی چگونه جامعهای است؟بر این اساس به حوزههای علمیه بالاخص و به دانشگاهیان مؤمن به طور عام فرض است که آینده انقلاب اسلامی را به طور روشن مهندسی کنند و نقشه روشنی از افق ارایه دهند.
آسیب قبلی را که اشاره کردند از محسوسات بود اما خطر انحراف مسیر تنها به خصوص در رهبران نهضت،از این حیث تفاوتهایی با آسیبهای پیشین دارد.
بله،این آفتی که اشاره کردم از نوع معنی است یعنی از نوع جهت دادن اندیشهها است از نوع انحراف یافتن مسیر نیتها است وی معتقد است یک نهضت خدایی یعنی یک نهضت مذهبی ضرورتاً باید در آن خلوص حکم فرما باشد.و اگر نوعی نا حاصلی،هوا،هوس و طمع خصوصاً در رهبران نفوذ پیدا کند نهضت مذهبی زود از بین خواهد رفت:نهضتهای مذهبی به خصوص از نگاه رخنه کردن هوا و هوسها و مطامع بسیار آسیب پذیر است قرآن میفرماید «الیوم یشن الذین کفرو امن دینکم فلا تخشوهم و اخشون» قرآن به گونهای تهدید میکند که بعد از این از من بترسید یعنی از اینکه کاری بکنید که عقوبت الهی طبق سنت الهی شامل حال شما بشود و شما لیاقت و استحقاق را از دست بدهید بترسید که آن وقت طبق سنت الهی اگر مردمی از اخلاق و روحیه فاسد شدند خدای متعال هم وضع اجتماعی آنها را تغییر میدهد.
به عنوان آخرین پرسش توضیح دهید مهمترین وظیفه دلسوزان از انقلاب اسلامی در شرایط کنونی که آسیبهای پیش بینی شده از سوی شهید مطهری تا حدودی رخ نموده است چیست؟
«واقعیت این است که جمهوری اسلامی ایران در دهه سوم حیات خود بیش از هر زمان دیگری نیازمند شناخت چالشهای متوجه خود است.شناخت شکافهای پیش رو در ابعاد سیاسی «اقتصادی،فرهنگی و نظری و راه درمان آن متوجه همه نظریه پرد ازان معتقد است.شهید مطهری در ۲۰ سال پیش نکتههای حساسی را در آفات انقلاب مطرح کرده و امروز بعد از ۲۰ سال این آفات متوجه انقلاب اسلامی است شبهه افکنی در مبانی نظری و تردید در راه طی شده،پیدایی تجدیدنظر طلبان و استحاله جویان،فرصتطلبان چالشهای انقلاب به شمار میروند و نیز ورود اندیشههای بیگانه،تبلیغ جدایی دین از سیاست و... گرایش به غرب در میان برخی انقلابیون دهه اول،فرصت طلبی عافیت طلبان و عافیت طلبی انقلابیون هم از آسیبهای متوجه این انقلاب الهی است.امروزه بر نظریهپردازان مؤمن حوزوی و دانشگاه فرض است که با شناخت دقیق از چالشها و آسیبهای فرا روی انقلاب آن را بیمه نمایند.
