فرهنگ مصادیق:نا امیدی از رحمت خدا

نا امیدی از رحمت خدا

فرآوری: زهرا انصاری نسب

محتویات

۱ عوامل ناامیدی
۲ آثار ناامیدی
۳ درمان ناامیدی
۴ فهرست منابع
۵ پانویس

عوامل ناامیدی

چند عامل را می‌توان در پدید آمدن حالت یأس موثر دانست:
الف: گناه و اصرار بر آن: کسی که زیاد گناه می‌کند و یا زیاد توبه می‌شکند در صورتی که ایمانی راسخ به رحمت و لطف پروردگار نداشته باشد در معرض یأس از رحمت خدا قرار می‌گیرد.
ب: استعجال: کسی که دعا می‌کند و از درگاه خداوند درخواستی دارد چون خواسته اش برآورده نمی‌شود و دعایش مستجاب نمی‌گردد، ممکن است گمان کند که نظر رحمت خداوند از او برگشته است و ناامید گردد. امام صادق(علیه السلام) می‌فرمایند:
لا یزال المؤمن بخیر و رخاء و رحمه من اللَّه، مالم یستعجل فیقنط، فیترک الدعاء قلا له: کیف یستعجل؟ قال: یقول: قد دعوت منذکذا و کذا و لا اری الاجابه؛^[۱]
مؤمن پیوسته در نیکی و راحتی و مهربانی خداست تا زمانی که استعجال نکند پس چون استعجال کند نومید می‌شود و دعا را ترک می‌کند. راوی می‌گوید: از ایشان پرسیدم: چگونه استعجال می‌کند؟ فرمودند: با خود می‌گوید مدتی طولانی دعا کردم و اجابت نشد.

آثار ناامیدی

۱ - ترک توبه و استغفار: کسی که از رستگاری ناامید است در فکر جبران گذشته بر نمی‌آید زیرا جبران آن را ناممکن می‌داند.
۲ - فرو رفتن در گناه: کسی که از رحمت خدا نومید باشد و امید رستگاری نداشته باشد با خود می‌گوید من که آخرت بدی دارم؛ پس لااقل نباید لذات دنیا را از خود دریغ کنم. با این اندیشه نادرست ارتکاب گناه برای او آسان می‌شود و در دریای عصیان غرق می‌گردد و از هیچ گناهی ابا ندارد، چون می‌گوید: آب از سر من گذشت چه یک قامتچه صد قامت.
۳ - کفر یا تباهی دنیا: کسی که به دلیل اطمنیان از آخرت بد خود، به گناهان لذت آور روی می‌آورد بسا که از لذات دنیایی هم بهره‌ای نداشته باشد؛ زیرا اگر همچنان به قیامت و محاسبه آخرت معتقد باشد تصور آخرت دهشتناکش شیرینی هر لذتی را بر او تلخ می‌کند و یا در اثر زشت کاری به کفر و انکار خدا و قیامت مبتلا می‌شود.
۴ - تباهی آخرت: طبیعی است که آثار سه گانه گذشته به آخرتی پر از عذاب و رنج منتهی می‌شود. انسان مأیوس از رحمت خدا، افزون بر کیفری که برای گناهانش می‌کشد، کیفری هم برای یأس خود تحمل خواهد کرد؛ زیرا یأس و قنوط از رحمت خدا گناهی کبیره محسوب می‌شود.

درمان ناامیدی

انسانی که در رسیدن به اهداف دنیوی مأیوس است از کار و تلاش باز می‌ماند و زندگی او دچار رکود و افسردگی می‌شود. نتیجه این رکود و افسردگی، رنج‌هایی است که خود فرد مأیوس تحمل می‌کند و سختی‌هایی که به دیگران تحمیل می‌نماید. درمان این درد، گاه از طریق اصلاح نگرش فرد به زندگی صورت می‌گیرد و گاه به وسیله دارو انجام می‌پذیرد. بدون شک اعتقاد فرد به خداوند از بروز یأس در امور دنیوی پیش گیری می‌کند. ولی آن چه بسیار مهم است یأس فرد در پی گیری اهداف اخروی و اصلاح رابطه خود و خداست. چنین یأسی از یک سو بالاترین ضرر را که هلاکت اخروی است در پی دارد و از سوی دیگر نشانه‌های آن به زودی آشکار نمی‌شود. در نتیجه ممکن است فرد بسیار دیر به فکر درمان آن بیفتد. بنابراین اندیشیدن به رحمت و مغفرت خداوند و نقص و ضعف عمل همه آدمیان در پیشگیری و درمان این بیماری بسیار موثر است.
دیگر روش درمان که در همان روش نخست ریشه دارد، یادآوری سخنانی است که در قرآن کریم و روایات اهل بیت وارد شده است و از یأس و نومیدی نهی نموده است. خداوند در قرآن کریم فرموده است: قل یعبادی الذین اسرفوا علی انفسهم لا تقنطوا من رحمه اللَّه ان اللَّه یغفر الذنوب جمیعا انه هو الغفور الرحیم؛^[۲] بگو ای بندگان من که بر خود اسراف و ستم کرده‌اید! از رحمت خدا نومید نشوید که خدا همه گناهان را می‌آمرزد، زیرا او بسیار آمرزنده و مهربان است.
در آیه دیگری آمده است که نومیدی از رحمت خداوند ویژه گمراهان است. و من یقنط من رحمه ربه الا الضالون^[۳] چه کسی جز گمراهان از رحمت پروردگارش نومید می‌شود؟!
نومیدی خطرناک‌ترین راه نفوذ شیطان در دل آدمی است لذا در حدیثی از امام صادق(علیه السلام) لقمان به فرزندش چنین می‌گوید:" خَفِ اللَّهَ‏- عَزَّ وَ جَلَّ- خِیفَهً لَوْ جِئْتَهُ بِبِرِّ الثَّقَلَیْنِ لَعَذَّبَکَ، وَ ارْجُ اللَّهَ رَجَاءً لَوْ جِئْتَهُ بِذُنُوبِ الثَّقَلَیْنِ لَرَحِمَکَ».^[۴] از خداوند آنگونه بترسکه اگر تمام عبادات نیک جن و انس را انجام داده باشی امکان دارد به سبب لغزشی تو را مجازات کند وآنقدر به رحمت خدا امیدوار باش که اگر تمام گناه جن وانس را انجام داده باشی امکان دارد تو را رحمت کند.
در روایتی از امام علی نقل شده است که ایشان خطاب به کسی که به سبب زیادی گناهان نومید شده بود فرمود: یا هذا! یأسک من رحمه الله اعظم من ذنوبک؛ ^[۵] بدان که نومیدی تو از رحمت خداوند بزرگ تر از گناهان توست.
در روایتی نقل شده است که پیامبر فرمودند:
قسم به آن که معبودی جز او نیست به هیچ مؤمنی خیر دنیا و آخرت داده نشد مگر به سبب حسن ظن و امید او به خداوند و خوش خلق بودنش و خودداری از غیبت مؤمنان. قسم به آن که جز او معبودی نیست هیچ مؤمنی پس از توبه و استغفار عذاب نشد، مگر به سبب سوءظن او به خداوند و کوتاهی در امید بستن به خدا و بدخلقی و غیبت مؤمنان. قسم به آن که جز او معبودی نیست، گمان هیچ بنده مؤمنی به خداوند نیکو نشود مگر آن که خداوند همراه گمان بنده مؤمن خود باشد همان طور با او رفتار کند که گمان او بوده است زیرا خداوند کریم است و نیکی‌ها به دست اوست و حیا می‌کند از این که بنده مؤمنش به او گمان نیک برد و او خلاف گمان او و امید بنده با او رفتار کند. سپس فرمود: فاحسنوا باللَّه الظن و ارغبوا الیه؛^[۶] پس به خدا خوش گمان باشید و به سوی او راغب شوید.
کلام آخر: همین که بدانیم نومیدی نشانه کفر و گمراهی است از ناامیدی پرهیز خواهیم کرد. هر چه سوءظن به خدا مذموم است، حسن ظن به خداوند ستوده و سازنده است. حسن ظن به خداوند محبت انسان به خداوند را متسحکم می‌کند و انسان را به عمل برای رضای خدا مشتاق می‌سازد.