فرهنگ مصادیق:احادیث دروغ - شهید آوینی
احادیث این بخش با توجه به منابع ذکر شده در نرم افزار "جامع الاحادیث نور" بازبینی و به روز شده اند.
1- پیامبر صلى الله علیه و آله:
أَنَّ رَجُلًا أَتَى سَیِّدَنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه و آله فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِی خُلُقاً یَجْمَعُ لِی خَیْرَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ فَقَالَ لَا تَکْذِب[۱]
مردى به رسول خدا صلى الله علیه و آله عرض کرد: به من اخلاقى بیاموزید که خیر دنیا و آخرت در آن جمع باشد، حضرت فرمودند: دروغ نگو.
2- امام على علیه السلام:
لَیسَ الکَذِبُ مِن خَلائِقِ الإِسلامِ[۲]؛
دروغگویى از اخلاق اسلام نیست.
3- امام على علیه السلام:
(علامه) اَلایمانُ أَن تُؤثِرَ الصِّدقَ حَیثُ یَضُرُّکَ عَلَى الکَذِبِ حَیثُ یَنفَعُکَ[۳]؛
(نشانه) ایمان، این است که راستگویى را هر چند به زیان تو باشد بر دروغگویى، گرچه به سود تو باشد، ترجیح دهى.
4- امام سجاد علیه السلام:
اِتَّقُوا الکَذِبَ الصَّغیرَ مِنهُ وَ الکَبیرَ، فى کُلِّ جِدٍّ وَ هَزلٍ فَإِنَّ الرَّجُلَ إِذا کَذِبَ فِى الصَّغیرِ اجتَرَأَ عَلَى الکَبیرِ[۴]؛
از دروغ کوچک و بزرگش، جدّى و شوخیش بپرهیزید، زیرا انسان هرگاه در چیز کوچک دروغ بگوید، به گفتن دروغ بزرگ نیز جرئت پیدا مى کند.
5- پیامبر صلى الله علیه و آله:
اَلکَذِبُ یَنقُصُ الرِّزقَ[۵]؛
دروغ، روزى را کم مى کند.
6- امام على علیه السلام:
یَکْتَسِبُ الْکَاذِبُ بِکَذِبِهِ ثَلَاثاً سَخَطَ اللَّهِ عَلَیْهِ وَ اسْتِهَانَهَ النَّاسِ بِهِ وَ مَقْتَ الْمَلَائِکَهِ لَه[۶]
دروغگو با دروغگویى خود سه چیز بدست مى آورد: خشم خدا را نسبت به خود، نگاه تحقیرآمیز مردم را نسبت به خود و دشمنى فرشتگان را نسبت به خود.
7- امام صادق علیه السلام:
إِنَّ مِمَّا أَعَانَ اللَّهُ بِهِ عَلَى الْکَذَّابِینَ النِّسْیَان[۷]
از جمله کمکهاى خداوند بر ضد دروغگویان فراموشى است.
8- امام عسکرى سلام الله علیه:
جُعِلَتِ الْخَبَائِثُ فِی بَیْتٍ وَ جُعِلَ مِفْتَاحُهُ الْکَذِبُ[۸].
همه پلیدى ها را در خانه اى نهادند و کلید آن، دروغ است.
9- پیامبر صلى الله علیه و آله:
إِنَّ اللّه عَزَّ وَ جَلَّ أَحَبَّ الکَذِبَ فِى الصَّلاحِ و َأبغَضَ الصِّدقَ فِى الفَسادِ[۹]؛
خداوند عزوجل، دروغى را که باعث صلح و آشتى شود دوست دارد و از راستى که باعث فتنه شود بیزار است.
10- پیامبر صلى الله علیه و آله:
الصدق طمأنینه و الکذب ریبه[۱۰]
راستگویى [مایه] آرامش و دروغگویى [مایه] تشویش است.
11- پیامبر صلى الله علیه و آله:
اعْلَمْ أَنَّ الصِّدْقَ مُبَارَکٌ وَ الْکَذِبَ مَشْئُوم[۱۱]
بدان که راستگویى، پر برکت است و دروغگویى، شوم.
12- پیامبر صلى الله علیه و آله:
أَنَا زَعِیمٌ بِبَیْتٍ فِی رَبَضِ الْجَنَّهِ وَ بَیْتٍ فِی وَسَطِ الْجَنَّهِ وَ بَیْتٍ فِی أَعْلَى الْجَنَّهِ لِمَنْ تَرَکَ الْمِرَاءَ وَ إِنْ کَانَ مُحِقّاً وَ لِمَنْ تَرَکَ الْکَذِبَ وَ إِنْ کَانَ هَازِلًا وَ لِمَنْ حَسُنَ خُلُقُهُ[۱۲].
من براى کسى که بگو مگو را رها کند، هر چند حق با او باشد و براى کسى که دروغ گفتن را اگر چه به شوخى باشد، ترک گوید و براى کسى که اخلاقش را نیکو گرداند، خانه اى در حومه بهشت و خانه اى در مرکز بهشت و خانه اى در بالاى بهشت ضمانت مى کنم.
13- پیامبر صلى الله علیه و آله:
عَلَیکُم بِالصِّدقِ فَاِنَّهُ مَعَ البِرِّ وَ هُما فِى الجَنَّهِ وَ ایّاکُم وَ الکِذبِ فَاِنَّهُ مَعَ الفُجورِ وَ هُما فِى النّارِ[۱۳]؛
شما را سفارش مى کنم به راستگویى، که راستگویى با نیکوکارى همراه است و هر دو در بهشت اند و از دروغگویى بپرهیزید که دروغگویى همراه با بدکارى است و هر دو در جهنم اند.
14- امام صادق علیه السلام:
لَا یَنْبَغِی لِلْمَرْءِ الْمُسْلِمِ أَنْ یُوَاخِیَ الْفَاجِرَ وَ لَا الْأَحْمَقَ وَ لَا الْکَذَّابَ[۱۴].
سزاوار نیست که مسلمان با بدکار و احمق و دروغگو رفاقت کند.
15- پیامبر صلى الله علیه و آله:
مَنْ عَامَلَ النَّاسَ فَلَمْ یَظْلِمْهُمْ وَ حَدَّثَهُمْ فَلَمْ یَکْذِبْهُمْ وَ وَعَدَهُمْ فَلَمْ یُخْلِفْهُمْ فَهُوَ مِمَّنْ کَمُلَتْ ْ مُرُوَّتُه وَ ظَهَرَتْ عَدَالَتُهُ وَ وَجَبَتْ أُخُوَّتُهُ وَ حَرُمَتْ غَیْبَتُهُ[۱۵].
هر کس در معاشرت با مردم به آنان ظلم نکند، دروغ نگوید و خلف وعده ننماید، جوانمردیش کامل، عدالتش آشکار، برادرى با او واجب و غیبتش حرام است.
16-امام صادق علیه السلام:
سِتَّهٌ لَا تَکُونُ فِی مُؤْمِنٍ الْعُسْرُ وَ النَّکَدُ وَ الْحَسَدُ وَ اللَّجَاجَهُ وَ الْکَذِبُ وَ الْبَغْیُ[۱۶].
شش (صفت) در مؤمن نیست: سخت گیرى، بى خیرى، حسادت، لجاجت، دروغگویى و تجاوز.
17- امام على علیه السلام:
لَا تَسْتَشِرِ الْکَذَّابَ فَإِنَّهُ کَالسَّرَابِ یُقَرِّبُ عَلَیْکَ الْبَعِیدَ وَ یُبَعِّدُ عَلَیْکَ [إِلَیْکَ] الْقَرِیب[۱۷]
با دروغگو مشورت نکن، چون دروغگو، مانند سراب، دور را در نظرت نزدیک نشان مى دهد و نزدیک را دور.
18- امام على علیه السلام:
لَوْ تَمَیَّزَتِ الْأَشْیَاءُ لَکَانَ الصِّدْقُ مَعَ الشَّجَاعَهِ وَ کَانَ الْجُبْنُ مَعَ الْکَذِب[۱۸]
اگر خصلت ها از یکدیگر متمایز و جدا شوند، هر آینه راستى با شجاعت باشد و بزدلى با دروغ.
19- امام صادق علیه السلام:
تَرکُ الحُقوقِ مَذَلَّهٌ وَ إِنَّ الرَّجُلَ یَحتاجُ إِلى أَن یَتَعَرَّضَ فیها لِلکَذِبِ[۱۹]؛
ندادن حقوق (دیگران) ذلّت مى آورد و انسان در این باره مجبور به دروغ گفتن مى شود.
20- امام حسن عسکری علیه السلام:
جُعِلتِ الخَبائِثُ فی بَیت وَ جُعِل مِفتاحُهُ الکَذِبَ[۲۰]؛
تمام پلیدیها در خانه ای قرار داده شده و کلید آن دروغگویی است.
21- امام على علیه السلام:
اَدَّبْتُ نَفْسى فَما وَجَدْتُ لَها بِغَیرِ تَقْوَى الاْلهِ مِنْ اَدَبِ
فى کُلِّ حالاتِها وَ اِن قَصُرَتْ اَفْضَلَ مِنْ صَمْتِها عَنِ الْکَذِبِ
وَ غیبَهِ النّاسِ اَن غیبَتَهُم حَرَّمَها ذُوالْجَلالِ فِى الْکُتُبِ
اِن کانَ مِن فِضَّهٍ کَلامُکِ یانَفْسُ فَاِنَّ السُّکوتَ مِن ذَهَبِ[۲۱]؛
به ادب و تربیت نفس خود پرداختم و براى آن / ادبى بهتر از تقواى الهى در تمام حالاتش نیافتم
و اگر از پس این امر برنیامد / براى آن چیزى بهتر از دم فروبستن از دروغ نیافتم
و از غیبت مردمان، همانا غیبت آنان را / خداوند با عظمت در کتابها حرام کرده است
اى نفس، اگر سخن تو / نقره است، سکوت طلاست
22- امام صادق علیه السلام:
الْمُؤْمِنُ لَا یُخْلَقُ عَلَى الْکَذِبِ وَ لَا عَلَى الْخِیَانَهِ وَ خَصْلَتَانِ لَا یَجْتَمِعَانِ فِی الْمُنَافِقِ سَمْتٌ حَسَنٌ وَ فِقْهٌ فِی سُنَّهٍ[۲۲].
مؤمن در سرشتش دروغ و خیانت نیست و دو صفت است که در منافق جمع نگردد: سیرت نیکو و دین شناسى.
23- امام على علیه السلام:
تَحَرِّى الصِّدقِ وَ تَجَنُّبُ الکَذِبِ اَجمَلُ شیمَهٍ وَ اَفضَلُ اَدَبٍ[۲۳]؛
راستگو بودن و پرهیز نمودن از دروغ، زیباترین اخلاق و بهترین ادب است.
24- امام على علیه السلام:
اَلصّادِقُ عَلى شَفا مَنجاهٍ وَ کَرامَهٍ وَ الکاذِبُ عَلى شُرُفِ مَهواهٍ وَ مَهانَهٍ[۲۴]؛
راستگو در آستانه نجات و بزرگوارى است و دروغگو در لبه پرتگاه و خوارى.
25- امام على علیه السلام:
یَبلُغُ الصّادِقَ بِصِدقِهِ ما یَبلُغُهُ الکاذِبَ بِاحتیالِهِ[۲۵]؛
راستگو، با راستگویى خود به همان مى رسد که دروغگو با حیله گرى خود.
26- امام موسى کاظم علیه السلام :
اَداءُ الاَمانَهِ وَ الصِّدقُ یَجلِبانِ الرِّزقَ، و َالخیانَهُ وَ الکَذِبُ یَجلِبانِ الفَقرَ وَ النِّفاقَ[۲۶]؛
اداى امانت و راستگویى روزى را زیاد مى کند و خیانت و دروغگویى باعث فقر و نفاق مى شود.
27- امام باقر علیه السلام:
إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ لِلشَّرِّ أَقْفَالًا وَ جَعَلَ مَفَاتِیحَ تِلْکَ الْأَقْفَالِ الشَّرَابَ وَ الْکَذِبُ شَرٌّ مِنَ الشَّرَابِ[۲۷].
به راستى که خداوند عزوجل براى شر قفل هایى گذارد و کلید آن قفل ها را شراب قرار داد و دروغ از شراب بدتر است.
28- امام صادق علیه السلام:
الْکَلَامُ ثَلَاثَهٌ صِدْقٌ وَ کَذِبٌ وَ إِصْلَاحٌ بَیْنَ النَّاسِ قَالَ قِیلَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا الْإِصْلَاحُ بَیْنَ النَّاسِ قَالَ تَسْمَعُ مِنَ الرَّجُلِ کَلَاماً یَبْلُغُهُ فَتَخْبُثُ نَفْسُهُ فَتَلْقَاهُ فَتَقُولُ سَمِعْتُ مِنْ فُلَانٍ قَالَ فِیکَ مِنَ الْخَیْرِ کَذَا وَ کَذَا خِلَافَ مَا سَمِعْتَ مِنْهُ[۲۸].
سخن سه گونه است: راست و دروغ و اصلاح میان مردم به آن حضرت عرض شد: قربانت اصلاح میان مردم چیست؟ فرمودند: از کسى سخنى درباره دیگرى مى شنوى که اگر سخن به گوش او برسد، ناراحت مى شود. پس تو آن دیگرى را مى بینى و بر خلاف آنچه شنیده اى، به او مى گویى: از فلانى شنیدم که در خوبى تو چنین و چنان مى گفت.
29- امام على علیه السلام:
لا تُحَدِّثِ النّاسَ بِکُلِّ ما سَمِعتَ بِهِ، فَکَفى بِذلِکَ کَذِبا[۲۹]؛
هر چه را شنیدى براى مردم بازگو مکن، که همین براى دروغگویى (تو) کافى است.
30- امام على علیه السلام:
اَمرانِ لا یَنفَکّانِ مِنَ الکَذِبِ: کَثرَهُ المَواعیدِ، وَ شِدَّهُ الاعتِذارِ[۳۰]؛
دو چیز از دروغ جدا نمى شود: بسیار وعده دادن و به شدت عذرخواهى نمودن.
31- امام على علیه السلام:
اَلکَذِبُ فِى العاجِلَهِ عارٌ وَ فِى الآجِلَهِ عَذابُ النّارِ[۳۱]؛
دروغ در دنیا ننگ و عار است و در آخرت عذاب جهنم.
32- امام على علیه السلام:
لَیسَ لِکَذوبٍ اَمانَهٌ، وَ لا لِفُجورٍ صیانَهٌ[۳۲]؛
دروغگو امانتدار نیست و بدکار، نگهدارنده اسرار.
33- پیامبر صلى الله علیه و آله:
اِنَّ اَشَدَّ النّاسِ تَصدیقا لِلنّاسِ اَصدَقُهُم حَدیثا وَ اِنَّ اَشَدَّ النّاسِ تَکذیبا اَکذَبُهُم حَدیثا[۳۳]؛
هر کس راستگوتر است سخن مردم را بیشتر باور مى کند و هر کس دروغگوتر است مردم را بیشتر دروغگو مى داند.
34- پیامبر صلى الله علیه و آله:
ثلاث من کنّ فیه فهو منافق و إن صام و صلّى و حجّ و اعتمر و قال: «إنّی مسلم» من إذا حدّث کذب و إذا وعد أخلف و إذا ائتمن خان[۳۴].
سه چیز است که در هر کس باشد منافق است اگر چه روزه دارد و نماز بخواند و حج و عمره کند و بگوید من مسلمانم، کسى که هنگام سخن گفتن دروغ بگوید و وقتى که وعده دهد تخلف نماید و چون امانت بگیرد، خیانت نماید.
35- پیامبر صلى الله علیه و آله:
آیَهُ المُنافِقِ ثَلاثٌ: اِذا حَدَثَ کَذِبَ وَ اِذا وَعَدَ اَخلَفَ وَ اِذا اؤتُمِنَ خانَ[۳۵]؛
نشان منافق سه چیز است: 1 - سخن به دروغ بگوید . 2 - از وعده تخلف کند .3 - در امانت خیانت نماید .
پانویس
- ↑ بحارالأنوار(ط-بیروت) ج 69 ، ص 262، ح 43
- ↑ تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 220 ، ح 4379.
- ↑ نهج البلاغه(صبحی صالح) ص 556 ، حکمت 458.
- ↑ تحف العقول ص 278.
- ↑ نهج الفصاحه ص 373 ، ح 1087.
- ↑ تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 221 ، ح 4418.
- ↑ کافى(ط-الاسلامیه) ج2 ، ص 341، ح 15.
- ↑ بحارالانوار(ط-بیروت) ج 69 ، ص 263.
- ↑ من لا یحضره الفقیه ج4، ص 353، ح5762.
- ↑ نهج الفصاحه ص 548 ، ح 1864.
- ↑ تحف العقول ص 14.
- ↑ خصال ص 144، ح 170.
- ↑ نهج الفصاحه ص 572 ، ح 1976.
- ↑ کافى(ط-الاسلامیه) ج2 ، ص 640، ح 3.
- ↑ تحف العقول ص 57 - خصال ص 208، ح 28.
- ↑ تحف العقول ص377.
- ↑ تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 442 ، ح 10092.
- ↑ تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 219 ، ح 4349.
- ↑ تحف العقول ص 360.
- ↑ نزهه الناظر و تنبیه الخاطر ص 145 - بحار الانوار(ط-بیروت) ج 75 ، ص 377.
- ↑ دیوان امیرالمومنین ص 69.
- ↑ بحار الانوار(ط-بیروت) ج 75 ، ص 251 - تحف العقول ص367.
- ↑ تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 217 ، ح 4294.
- ↑ نهج البلاغه(صبحی صالح) ص 117 ، خطبه 86.
- ↑ غررالحکم و دررالکلم ص 809.
- ↑ تحف العقول ص 403.
- ↑ کافى(ط-الاسلامیه) ج 2، ص 339، ح 3.
- ↑ کافى(ط-الاسلامیه) ج2، ص 341، ح 16.
- ↑ نهج البلاغه(صبحی صالح) ص 459 ، از نامه 69.
- ↑ شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید ج 20، ص 287، ح 282.
- ↑ غررالحکم و دررالکلم ص 91 ، ح 1737.
- ↑ تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 220 ، ح 4387.
- ↑ نهج الفصاحه ص 272 ، ح 591.
- ↑ نهج الفصاحه ص 422 ، ح 1280.
- ↑ نهج الفصاحه ص 156 ، ح 7.
