فرهنگ مصادیق:قیاس پاسخگو
محتویات
آیا قیاس حرام است
قیاس مع الفارق چیست؟
توجه داشته باشید که به کار گرفتن هر قیاسی حرام نیست.
به طور کل دو نوع قیاس داریم:
قیاس منطقی
استدلالی است از کل به جزء که اگر مقدمههای آن درست باشند، نتیجه به دست آمده حتما درست است.
منظور از قیاس در منطق اینست که هر گاه دو یا چند فرض را درست و مطمئن بدانیم و رابطه این فرضها چنان باشد که بناچار از این فرضهای صحیح، نتیجهای منطقی به دست آید، این نتیجه را باید پذیرفت. اگر ما این نتیجه منطقی یعنی همان گزاره را نپذیریم دچار تناقض خواهیم شد.
به عبارت دیگر قیاس، گونهای برهان منطقی است که در آن از دست کم دو قضیه (فرض مقدماتی، پیش گزاره)، گزارهای (نتیجه) استنتاج میشود.
برای نمونه، وقتی بگوییم: ماه سیاره است.(پیش گزاره اول) و هر سیاره میچرخد. (پیش گزاره دوم) پس بر پایه قیاس نتیجه میشود: ماه میچرخد. (گزاره)[۱]
این نوع از قیاس بسیار پر کاربرد بوده و در زندگی روزمره نیز از آن استفاده فراوانی میکنیم و مشکلی هم ندارد.
قیاس فقهی
به معنی استخراج حکم مساله با استفاده از تشابه به مسالهای دیگر است که حکمی در مورد آن وجود دارد. قیاس فقهی معادل تمثیل در علم فلسفه و منطق است و از دید فقهای شیعه طبق روایات قیاس در استخراج احکام فقهی باطل و حرام است.[۲] طبق روایت شیخ صدوق أبان از حضرت صادق(ع)پرسید: در مورد مردی که انگشت زنی را قطع کرده بود. فرمودند: ده شتر دیه است. عرض کرد: اگر دو انگشت او را قطع کرده باشد، فرمود: بیست شتر دیه است. عرض کرد: اگر سه انگشت بریده باشد، فرمود: سی شتر دیه است. عرض کرد: اگر چهار انگشت قطع کرده، فرمود: بیست شتر دیه است. در این جا سائل تعجب کرده و علت را میپرسد، حضرت میفرماید: «مهلاً یا أبان» این حکم رسول خدا (ص)میباشد. آیا میخواهی قیاس کنی «والسنه اذا قیست محق الدین» اگر سنت مورد قیاس قرار گیرد، دین نابود میشود.[۳]
قیاس مع الفارق یا مقایسه نادرست یا مغالطه تمثیل از طریق اهمال در شرایط استدلال استقرایی پدید میآید که موضوع آن سرایت حکم یک امر به امر دیگر باشد بدون آن که شباهت کاملی میان آنها وجود داشته باشد. مثال:
معلم به دانش آموز گفت: تو میگویی من یادداشت به سر جلسه امتحان آوردهام، ولی استفاده نکردهام. این حرف تو مثل این است که کسی با اسلحه وارد بانک شود و چون او را به جرم سرقت مسلحانه دستگیر کنند، بگوید من به کسی شلیک نکردهام.
تشابه کاغذ یادداشت در جلسه امتحان به اسلحه در بانک درست نیست؛ زیرا ورود مسلحانه به بانک هرچند غیرطبیعی و جرم است؛ اما وارد شدن به بانک با اسلحه، مطلقاً سرقت مسلحانه محسوب نمیشود، ولی آوردن یادداشت در جلسه امتحان مطلقا ممنوع است.
منبع
دانشنامه آزاد ویکی پدیا، ذیل عنوان قیاس مع الفارق http://fa.wikipedia.org</ref>
