فرهنگ مصادیق:مشروبات الکلی (خمر)
مقدمه
اثرات زیانبار مصرف مشروبات الکلی بر همگان واضح است .در کشورهای غربی آمار تصادفات رانندگی در بزرگراهها بدلیل مصرف الکل نجومیست .کنگره آمریکا یکبار در سال ۱۹۱۷ رای به ممنوعیت مصرف الکل داد . در حال حاظر هم رانندگی در هنگام مستی در اروپا و آمریکا ممنوع بوده و جریمههای سنگینی دارد.سازمانهایی مثل سازمان" مادران مخالف با رانندگی هنگام مستی" در سالهای اخیر جهت آگاه سازی جامعه در مورد خطرات مصرف بیرویه الکل اقدامات گستردهای انجام دادهاند .
در قران غالبا برای اشاره به مشروبات الکلی(مسکر)، کلمه خمر (khamr) بکار برده شده . خمر به معنای هر مایع مست کننده است و در اصل معنایش پوشیدن میباشد و مسکر را خمر و پوشاننده خوانند چون عقل را میپوشاند و نمیگذارد خوب و بد را تشخیص دهد.
در قران ،برای شراب بطور مستقیم واژه تحریم بکار برده نشده مثلا در مورد گوشت خوک و گوشت مردار و ... حکم قطعی تحریم آمده ولی از شرا ب نامی برده نشده:
گوشت مردار، و خون، و گوشت خوک، و حیواناتی که به غیر نام خدا ذبح شوند، و حیوانات خفهشده، و به زجر کشته شده، و آنها که بر اثر پرتشدن از بلندی بمیرند، و آنها که به ضرب شاخ حیوان دیگری مرده باشند، و باقیمانده صید حیوان درنده -مگر آنکه (بموقع به آن حیوان برسید، و) آن را سرببرید- و حیواناتی که روی بتها (یا در برابر آنها) ذبح میشوند، (همه) بر شما حرام شده است; و (همچنین) قسمت کردن گوشت حیوان به وسیله چوبههای تیر مخصوص بخت آزمایی; تمام این اعـــــمال، فسق و گناه است. [۱]
چرا خداوند شراب را بطور قطعی حرام نکرده؟ دلیل آن بیگمان اثرات دارویی الکل است . بطوریکه این اواخر کشف شده مصرف مقدار کمی شراب قرمز بنا بتجویز پزشک برای بیماران قلبی از سکته جلوگیری میکند و همچنین در بعضی از داروها مقداری الکل وجود دارد . بنابراین الکل بطور مستقیم حرام نشد چرا که بگفته خداوند در ان منافعی هم وجود دارد ولی گوشت خوک و مردار و ... مواردی که خداوند در قران تحریم فرموده جز ضرر هیچ ندارند.
در باره شراب و قمار از تو سؤال میکنند، بگو: «در آنها گناه و زیان بزرگی است; و منافعی برای مردم در بردارد; (ولی) گناه آنها از نفعشان بیشتر است... [۲]
آیاتی که در قران در مورد شراب آمده
و(خداوند) از میوههای درختان نخل و انگور، مسکرات و روزی خوب و پاکیزه میگیرید; در این، نشانه روشنی است برای جمعیتی که اندیشه میکنند. [۳]
بعضی معتقدند که این آیه، چون مسکرات را ردیف روزی خوب و پاکیزه قرار گرفته، قبل از تقبیح شراب نازل شده پس در ابتدا مصرف شراب گناهی نداشته است.
در جواب باید گفت این آیه نمیخواهد بگوید مسکرات یا شراب گرفتن حلال و مباح است بلکه میتوان گفت دلالت بر زشتی اینکار دارد چون شراب گرفتن را در مقابل اتخاذ رزق خوب قرار داده تا بفهماند شراب رزق حسن نیست گذشته از این اصلا این آیه در مقام بیان حلال و حرام نیست بلکه در این مقام است که منافعی را که بشر آن روز از میوهها میبردند بشمرد و باین معنیست که از درختان هم مسکرات که ناپاک است و هم روزی خوب برای شما فراهم است، دیگر بستگی بخودتان دارد که چگونه استفاده کنید
ای کســـانی که ایمان آوردهاید! در حــــــال مســـــتی به نماز نزدیک نشوید، تا بـــــــدانید چـــــه میگویید... .[۴]
در مورد این آیه نیز بعضا معتقدند قبل از تقبیح شراب نازل شده . لیکن در این آیه نیز مانند آیه فوق ، موضوع اصلی بیان تقبیح شراب نیست بلکه باطل بودن نماز هنگام مستی را میرساند.
بر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام دادهاند، گناهی در آنچه خوردهاند نیست اگر تقوا پیشه کنند، و ایمان بیاورند، و اعمال صالح انجام دهند; سپس تقوا پیشه کنند و ایمان آورند; سپس تقوا پیشه کنند و نیکی نمایند. و خداوند، نیکوکاران را دوست میدارد. [۵]
بعضی باین آیه استناد کرده و میگویند خوردن شراب در صورتیکه انسان نیکوکاری و تقوا داشته باشد گناهی نیست ولی از ظاهر آیه اینگونه بنظر میرسد که خداوند در مورد افرادی که پیش از دعوت پیامبر (ص) شرابخواری میکردند و بعد ایمان آوردند سخن میگوید و منظور اینست که نسبت به نوشیدن شراب، قبل از نزول قران، مجازات نمیشوند.
در باره شراب و قمار از تو سؤال میکنند، بگو: «در آنها گناه و زیان بزرگی است; و منافعی برای مردم در بردارد; (ولی) گناه آنها از نفعشان بیشتر است. و از تو میپرسند چه چیز انفاق کنند؟ بگو: از مازاد نیازمندی خود.» اینچنین خداوند آیات را برای شما روشن میسازد، شاید اندیشه کنید. [۶]
ای کسانی که ایمان آوردهاید! شراب و قمار و بتها و ازلام ( نوعی بختآزمایی )، پلید و از عمل شیطان است، از آنها دوری کنید تا رستگار شوید. [۷]
شیطان میخواهد به وسیله شراب و قمار، در میان شما عداوت و کینه ایجاد کند، و شما را از یاد خدا و از نماز بازدارد. آیا (با این همه زیان و فساد، و با این نهی اکید،) خودداری خواهید کرد؟. [۸]
در سوره مائده خداوند شراب خواری را در ردیف قمار و ازلام و نگهداری بت قرار داده و شدیدا آنرا نهی فرموده چرا که شراب خواری بقصد لذت و تفریح، عقل انسان را میبرد و شخص علاوه براینکه از یاد خدا غافل میشود ممکن است در هنگام مستی و در اثر عدم کنترل کامل بر رفتار خویش با دیگران برخوردهایی داشته باشد که بگفته خداوند به درگیری و کینه بیانجامد.
بعضی نیزمعتقدند که خداوند برای تقبیح مصرف شراب از روش "تدریجی" استفاده کرد. ابتدا انرا بعنوان یک نوشیدنی نا مطلوب و نقطه مقابل رزقا حسنا [۹] سپس در صورتی که مستی آن در حال نماز باشد جلوگیری کرده [۱۰] و بعد منافع و مضرات آنرا با هم مقایسه کرده [۱۱] و نهایتا انرا صریحا و با قاطعیت نهی فرموده[۱۲]. چراکه برای ریشه کن کردن عمل نادرستی که محیط بطور عمیق بان آلوده شده راهی بهتر از این روش نیست که افراد را تدریجا آماده کنند.
