فرهنگ مصادیق:شیوه های تشویق جوانان به اقامه نماز
محتویات
چکیده
نماز و نیایش، ارتباط صمیمانهای است میان انسان و خدا. نماز یکی از ارکان دین است و در کاهش مشکلات و اضطرابات جوانان نقش مهم و تعیین کنندهای دارد و ضروری به نظر میرسد تا در مورد اقامه نماز، جوانان را تشویق نماییم. جهت دستیابی به شیوههای جذب و تشویق فرزندان به نماز، تحقیقی در سطح مدارس شهرستان آمل، انجام گردید تا از نظرات جوانان و اولیای آنان مطلع گردیم. در این تحقیق، با استفاده از ابزار مصاحبه و پرسشنامه محقق ساخته، دو گروه ۱۰۰ نفره بصورت تصادفی انتخاب گردید. گروه اول فرزندان؛ شامل دانش آموزان برخی مدارس آمل، و گروه دوم معلمان،که بعنوان والدین بودند انتخاب شدند. پس از تجزیه و تحلیل دادهها از طریق آمار توصیفی، نتیجه گیری انجام شد و پیشنهاداتی در خصوص شیوهها و راهکارهای جذب و تشویق فرزندان و جوانان به اقامه نماز ارائه گردید.
کلید واژگان: خدا، اقامه نماز، تشویق جوانان، اولیا
مقدمه
انسان فطرتاً موجودی خداجوست و کنجکاوی از ویژگیهای برجسته او به حساب میآید. از جمله سوالاتی که انسانها همواره در جستجوی پاسخی برای آن بودهاند، این است که چرا او به عبادت خدا میپردازد. آثار و شواهد موجود نشان میدهد که بشر در زمانها و مکانهای مختلف با شیوههای گوناگون خدا را عبادت میکرده است. البته دلایل و مدارک زیادی در این خصوص وجود دارد. برای نمونه ساموئل کوئینک جامعه شناس معروف میگوید: اساسا در جهان، طایفهای یا جامعهای بدون نیایش، معتقدات و آداب و رسوم وجود ندارد. ما نتوانستیم از لابه لای اوراق تاریخی، لوحهها، کتیبهها و بقایای آثار تاریخی، بشر را از قید مذهب و نیایش و پرستش آزاد ببینیم. (نجفی، 1377).
نماز، تقدیم حمد و سپاس به درگاه خالق منان و کاملترین پاسخ، به عالیترین نیاز انسان، یعنی کمال جویی است. نماز، فرصتی برای طراوت بخشیدن روح و پلی برای نیل به اوج کمال مطلق و زینت بخش شخصیت و منش مؤمنان است و یکی از اساسیترین ارکان حیات، تمدن، فرهنگ، زندگی و تحرک جوامع انسانی است.(نصر و همکاران، ۱۳۸۷). حکمت نماز آن است که، خدای یگانه را پرستش کنیم و از شرک و بت پرستی دور باشیم و تنها در برابر خدای بزرگ به نیازمندی و کوچکی خود اعتراف نموده و بر گناهان خویش طلب عفو و بخشش نماییم.(حاجیان، ۱۳۷۵) در بین ما مسلمانان، پرستش خداوند بیش از هر عبارت دیگر در نمازگذاردن، تجلی مییابد. لذا در ذهن و میل تمام فرزندان ما میل به نماز و احکام دینی وجود دارد فقط بر ماست که آنها را در راه صحیح هدایت کنیم. به طوری که میل فرزندان به نماز بصورت داوطلبانه و از روی میل و رغبت باشد .
بیان موضوع
مرحوم مطهری در خصوص ریشه عبادت و نیایش مینویسد: یکی از پایدارترین و قدیمیترین تجلیات روح آدمی و یکی از اصیلترین ابعاد وجود آدمی، حس نیایش و پرستش است. مطالعه آثار زندگی بشری نشان میدهد هر زمان و هر جا که بشر وجود داشته باشد، نیایش و پرستش هم وجود داشته است، چیزی که هست، شکل کار و شخص معبود متفاوت شده است.(مطهری، ۱۳۷۳) زرتشتیان را پنج نماز بود که در هنگام طلوع آفتاب و ظهر و عصر و اول شب و زمان خفتن اجرا میکردند صائبیان که بقایای آنان در خوزستان امروزی وجود دارد، نمازهای پنجگانه را به جای میآوردند و هر سال ۳۰ روز روزه میگرفتند. اعراب جاهلیت در مقابل خانه کعبه، برهنه حاضر میشدند و با صفیر و کف زدن اظهار عبادت میکردند. برخی از قبایل عبادت را در مقابل بتها به وسیله رقص و حرکات منظّم و هماهنگ، ادا میکردهاند و بی گمان این گونه حرکات را نوعی تعظیم میشناختند و به نحوی آن را با عبادت که موجب تقرب به خدا یا بتها تصور میکردند، ربط میدادند. به احتمال زیاد نماز و نیایشی که در زمان حضرت ابراهیم (ع) محول بوده است در طول قرون و اعصار به تدریج به کلی تحریف گشته و به شکل امروزی درآمده و شاید به خاطر همین تحریف است که در آیه ۳۵ سوره انفال کیفیت نماز اعراب جاهلیت، مورد سرزنش قرار گرفته است. (راشدی، 1385)
همانطور که میدانیم، راه خداجوئی و شناخت خدا به کودک از درون خانواده شکل میگیرد. نوع اعتقادات و ملاک و معیارهای اخلاقی، خلقی و دینی از والدین به کودک منتقل میگردد. کودک نظرات دینی و اعتقادی خانوادهاش را میپذیرد. مشاهدهٔ آداب دینی و عبادات مذهبی به ویژه نماز که در هر شبانهروز به طور منظم از طرف بزرگترها در محیط خانه انجام میشود، در ذهن و روان کودک نقش میبندد .شروع نماز در سنین کودکی سبب میشود که او این صفت حسنه را به صورت یک عادت معمول و سازنده در جسم و روان خود، ملکه نماید و جزو برنامههای همیشگی زندگی خود، قرار دهد و در نتیجه از همه فواید نماز، در بعد سلامت روانی در آینده برخوردار گردد.
البته آموزش مسائل مذهبی به کودکان و نوجوانان، آگاهی، بصیرت و فنون تربیتی را میطلبد. والدین باید بدانند که شیوههای سنّتی و منسوخ، که هیچ سنخیتی با تعالیم آسمانی اسلام و علوم جدید ندارد، جوابگوی نیازهای کودکان و نوجوانان نمیباشد و با این روشها نمیتوانند کودکان و نوجوانان خود را مذهبی بار آورند. بدین روی، توصیه میشود با مطالعه و بررسی سیره ائمّه اطهار(ع) و سفارشهای آنان، به تربیت مذهبی کودکان و نوجوانان اقدام نمایند.
یکی از دغدغههای بهبود ارزشهای خانواده درخصوص فرزندان این است که فرزندان ما از چه زمانی باید نماز بخوانند و آنان چگونه باید با فرهنگ نماز خو بگیرند و بدان علاقه مند شوند. آیا نمازخواندن باید با الزام و اجبار صورت پذیرد یا زمینههای لازم برای انتخاب آزادانه و از روی رغبت و علاقه ایجادگردد ؟ چگونه فرهنگ نماز در دل و روح فرزندان ما تجلی گردد؟
اهمیت و ضرورت
پرستش خداوند متعال امری ضروری و حتمی است. به طوری که در طول تاریخ حیات انسان آئینهای عبادی به صور مختلف خود را نشان دادهاند. در زندگی عقلانی، محبوبیت و بندگی خداوند، رکن اساسی دستیابی به قرب الهی است و هیچ شریعتی بدون نماز وجود نداشته است، اگرچه در کیفیت برگزاری نماز با یکدیگر اختلاف داشتهاند.(رجبی،۱۳۸۶) بی تردید خداوند متعال در قرآن کریم اقامه نماز را وظیفه ثابت و لایتغیر هر انسانی میداند و میفرماید: "ان الصلوه کانت علی المومنین کتابا و موقوتا" به درستی که نماز بر مومنان ثابت و واجب گردیده است.(سوره نساء، آیه 103).
همچنین بیش از ۱۲۲ آیه در قرآن مجید پیرامون نماز نازل شده است که این امر نشان دهنده اهمیت و منزلت نماز نزد خداوند است. از جمله این آیات: سوره بقره: همانا که به غیب یعنی به وجود خدا، معاد و فرشتگان ایمان دارند و نماز را به پا میدارند و ...
سوره ابراهیم: ای پروردگار من، من و فرزندانم را اقامه کننده نماز قرار بده. (آیه 40)
سوره بقره: و خدا، تا زمانی که زنده باشم، مرا به نمازوزکات فرمان داده است.
با توجه به تأکید مقام معظم رهبری در اشاعه هر چه بیشتر اسلام راستین در جامعه و اهمیت نسل جوان و نوجوان و این که نماز یکی از ارکان دین است و میتواند در کاهش مشکلات و جلوگیری از انحرافات اخلاقی و اجتماعی و هدایت جوانان نقش تعیین کنندهای داشته باشد و با توجه به تأثیرپذیر بودن نوجوانان و جوانان در این دوران، ضروری به نظر میرسد تا در مورد اقامه نماز در خانه و مدرسه فرزندان خود را به سوی نماز سوق دهیم.
پیشینه نماز
پیشینهٔ اول: در مقالهای که توسط خانم فاطمه الیاسی در باره شیوههای تشویق نوجوانان و جوانان به نماز انجام شد نتایج زیر بدست آمده:
توجه بیشتر مسئولین، مدارس، به جنبههای عملی نماز و مقید بودن به آن در حضور دانش آموزان؛ عدم اجبار و تحکم برای دانش آموزان در خصوص شرکت در نماز؛ توجه بیشتر اولیا به انجام این فریضه و توصیه آن به فرزندان خود؛ برگذاری نماز در وقت شرعی و ساعت رسمی آموزش ها؛ وجود نمازخانه مناسب در مدارس؛ دقت در طولانی نشدن برگذاری نماز؛ اهمیت دادن به مسئله نماز در اردوهای علمی و تفریحی.
پیشینهٔ دوم: در مقاله چگونگی جذب جوانان به نماز، مسجد و شناسایی راهکارهای آن، از پروین اندیش، حمید رضا صابر، جذب جوانان به نماز و مسجد از طریق زیر امکان پذیر است:
نقش خانواده و انتقال فرهنگ نماز همراه با پرورش روحیه مذهبی مناسب برای اقامه آن؛ شخصیت دوست داشتنی و مذهبی الگوهای تربیتی و پرورشی مدارس؛ وجود رسانهها به عنوان یکی دیگر از رویکردهای جذب جوانان به نماز و مساجد.
پیشینهٔ سوم: میزان تاثیر پذیری فرزندان از والدین در گرایش به نماز . جواد آقا محمدی و عزیز اسدی؛ هدف از پژوهش حاضر بررسی میزان تاثیر پذیری فرزندان از والدین در گرایش به نماز بوده است. در خلاصه نتایج این مقاله به موارد زیر اشاره شده است:
میزان تاثیر والدین در هدایت فرزندان دختر به نماز جماعت بیشتر از پسرانشان است؛ بین میزان تاثیر والدین در هدایت فرزندان به نماز جماعت و سطح تحصیلات آنها، رابطه معنی داری وجود دارد و فرضیه تحقیق تایید میشود؛ بین میزان تاثیر والدین در هدایت فرزندان به نماز جماعت و وضعیت اقتصادی خانواده رابطه معنا داری وجود ندارد؛ میزان تاثیر گذاری در هدایت دانش آموزان به شرکت در نماز جماعت، توسط والدینی که خود در نماز جماعت شرکت میکنند تاثیر بیشتری دارد.(چکیده مقالات،1390)
نماز سفینه نجات و مهمترین عامل و اصولیترین روش تربیت در جلوگیری از انحرافات اخلاقی و مرثرترین روش درمانی در اصلاح انحرافات و اختلافات رفتاری فرزندان است. (فراهانی، ۱۳۷۲) نماز و نیایش، ارتباط صمیمانهای است میان انسان و خدا، آفریده و آفریدگار، تسلی بخش و آرامش گر دلهای مضطرب و خسته و به ستوه آمده و مایه صفای باطن و روشنی بخش روان است. پیمان و انگیزه تحرک و بسیج و آمادگی است. برنامهای است برای بازیافتن و آگاه ساختن خویش و کوتاه سخن، رابطه و استفاضهای مداوم است با سرچشمه و پدید آورندهای همهٔ نیکیها یعنی خدا. (خامنهای، 1374).
اهم مسایل مربوط به نماز
ریشه واژه نماز
واژه فارسی نماز از لفظ پهلوی(نماک)گرفته شده است و آن هم به نوبه خود از ریشهٔ باستانی نم به معنی خم شدن و تعظیم کردن ماخوذ است که به تدریج بر معنی صلات یا عبادت ویژه مسلمین، اطلاق گردیده است.(خزائلی ،۱۳۵۸) بر اساس بعضی از تواریخ، برخی از ایرانیان تازه مسلمان در سالهای حکومت اعراب بر ایران به جای کلمهٔ صلات از کلمه نماک استفاده میکردهاند و هنگام فراخواندن مردم بسوی نماز به جای (الصلوهَ)، کلمه (انماک) و به جای (حی علی الصلوهَ) جمله (بشتابید بسوی نماک) را به کار میبردهاند. (راشدی ،1385)
تعریف نماز
نماز پرستش مشترکی میان تمام ادیان است و برای آن تعریفهای زیادی شده است."آگوست ساباتیه" استاد فلسفه دانشگاه پاریس، در کتاب فلسفه دین میگوید: دین روح انسان را با نیرویی نامرئی که مقدراتش را در اختیار دارد ارتباط میدهد و نماز که این ارتباط را برقرار میسازد دین حق یعنی همان دینی است که به مرحله علم درآمده است. اگر دین با عمل زندهای که پیوند دهنده آفریده به آفریدگار وسوق دهنده روح بسوی رستگاری باشد توام نگردد، معنا و مفهومی نخواهد داشت. (ویلیام جیمز،۱۹۹۸،به نقل از راشدی)
این گفته آگوست ساباتیه، مفهوم همان سخن حضرت رسول(ص) است که فرمودند: دینی که نماز در آن نباشد، درآن خیری نیست. (راشدی ،۱۳۸۵) نماز تعظیم و بر خاک افتادن بنده در مقابل عظمت پروردگار است. نماز سادهترین و در عین حال عالیترین وسیله و ابزار دوستی با خداست. نماز تشکر از خالق به زبان مخلوق در برابر نعمتهای بی کران او به الفاظ خداوند است.(منصوری، 1373).
سه معنی نماز
۱- خدمت و خدمتکاری، اطا عت و فرمانبرداری، سرفرود آوری و تعظیم، سر به زمین نهادن.
۲- کلمه نماز به معانی پرستش و ادای اطاعت ایزد تعالی و عرض نیاز بسوی خدای عالمیان است، به طریقی که در شریعت پیغمبران وارد شده است که این معنی معادل کلمه صلوهَ میباشد. ۳- از آنجا که شرط نماز طهارت است و کلمه نماز، مفهوم طهارت و پاکیزگی را تداعی میکند، کلمه نمازی که منسوب به نماز و به معنای دوستدار نماز است به معنی پاک و طاهر نیز به کار رفته است. (قرائتی،1372)
روح و حقیقت نماز
اخلاص: قصد قربت و خالی بودن
حضور قلب: فارغ بودن دل از غیر آنچه به آن مشغول است و درآن سخن دارد
تفهیم: غیر از حضور قلب است. زیرا ممکن است کسی حضور قلب داشته باشد ولی نداند الفاظی که بر زبان میراند چه معنی دارد.
تعظیم: چه بسا که آدمی غیر خود را مخاطب قرار میدهد در حالی که دلش حاضر است و میفهمند که چه میگوید اما مخاطب را بزرگ نمیدارد.
هیبت: افزون بر تعظیم است و عبارت از ترسی است که بر اثر اندیشه در عظمت پروردگار پدید آید.
رجا: بنده باید در نماز خود به ثواب وپاداش خدا امیدوار باشد همچنان که به هنگام تقصیر خود باید از عواقب او بهراسد.
حیا: آگاهی بنده از تقصیر و یادآوری از گناهان خویشتن است و این چیزی است علاوه بر تعظیم، خوف و رجا، شرم و حیا ممکن است بدون تذکر و تقصیر و ارتکاب گناه پیش آید.
مهاتما گاندی رهبر بزرگ هندوستان، میگوید: عجز، دعا و نماز به درگاه خدا خرافات نیستند آنها اعمالی بسیار حقیقی تر از خوردن، آشامیدن، نشستن و راه رفتن هستند. اگر بگوییم که فقط آنها حقیقی هستند و همه چیزهای دیگر غیر حقیقی هستند اغراق نکردهایم.
"دکتر روژه گارودی"دانشمند و فیلسوف مشهور فرانسوی که به دین اسلام مشرف شده است، در توصیف و تمجید مراسم زیبای اجرای نماز مینویسد: در نماز، انسان به خود باز میگردد و هم هستی را در وجود خود احساس میکند. چنین است که انسان با ایمان، وادار به ستایش پروردگار میگردد در نماز همه مسلمانان جهان در برابر محرابهای تمام مساجد که زاویهٔ آنها را کعبه ساختهاند، در صفهای فشرده با همدلی و حضور خود به طور گسترده و عمیقی مجذوب مرکز و بنیاد خویش میگردند. (روژه گارودی به نقل از راشدی،1385)
امام صادق (ع) فرمودند: پس از شناخت خدا هیچ چیزی با نماز برابر نیست و پس از خدا شناسی و نماز، هیچ عبادتی همتای زکات نیست و پس از اینها روزه، حج. و فتح باب اینها، شناخت ما خاندان پیامبر و پایان بخش تمامی اینها نیز آشنا شدن با ماست.
فضیلت نماز
بسیاری از احکام اسلامی مانند؛ حج، نماز، خمس، زکات و نظایر اینها، شکل اجتماعی دارند انجام این اعمال عبادی از یک سو موجب کمال فرد میشود و از سوی دیگر، تعالی اجتماعی را به دنبال دارد. (سند ملی آموزش و پرورش، 1388)
فضیلت نماز به شرح ذیل میآید: ۱- طهارت: نماز و قرائت قرآن، غذای روح است و طعام، غذای جسم و برای هر دو سفارش به وضو و طهارت شده است.
۲- نماز بهترین عبادتها: هر عبادتی ویژگی دارد و هر کار نتیجهای به دنبال خود دارد. نماز از حیث خصوصیاتی که دارد و آثار و نتایجی که بر آن مترتب است بالاترین و بهترین عبادت هاست.
۳- نماز نزدیکترین سبب نزدیکی به معبود.
۴- نماز محبوبترین کار در پیشگاه کردگار است. پیامبر (ص) میفرمایند: همانا محبوبترین کارها به نزد خدای چیره و والا، نماز و نیکو کاری و جنگیدن برای اوست. به خصوص گزاردن نماز در اول وقت آن.
۵- نماز موثرترین صلاح بر علیه شیطانها: نماز شیطان را دور میسازد و انسان را از دام مکر و حیله او نجات میبخشد.
۶- نماز کور کننده چشم اهریمن: چون ابلیس حاضر به سجده برای حضرت سبحان نبود در نتیجه، وقتی فرزندان آدم مشغول نماز میشوند و در هر نماز مکررأ برای خدا سجده میکنند و به رحمتش نایل میشوند مورد حسادت او قرار میگیرند.
۷- نماز، روشنی بخش چشم پیغمبر .
۸- نماز عمود خیمه دین است: کاخ رفیع دین به نماز پا برجاست.
۹- نماز پایگاه اخلاص است. بالاترین مقام سلوک و بندگی مقام اخلاص است.(راشدی ،1385)
فلسفه و راز نماز
امام رضا (ع)، پنج مورد از فلسفه و راز نماز را چنین بر میشمارد:
۱- نماز اقرار به ربوئئت خدا و نفی هرگونه شریک برای او و ایستادن با کمال خضوع و کوچکی و بیچارگی در پیشگاه خداست.
۲- ایستادنی که با اعتراف به گناه و درخواست آمرزش گناهان گذشته و نهادن.
۳- مجب یاد خدا ودوری از غفلت و سرکشی و باعث خشوع، فروتنی، اشتیاق و خواهان طلب افزایش معنوی و مادی است.
۴- نماز انسان را به مداومت بر ذکر خدا در شب و روز بر میانگیزند تا بنده، مولا و آقا و مدبر و آفریدگار خویش را فراموش ننماید، چرا اگه فراموش کاری موجب طغیان و سرکشی خواهد شد.
۵- انسان در حال نماز در پیشگاه خداوند و در یاد خدا است و همین حالت او را از گناه باز میدارد و از انواع تباهیها جلوگیری میکند.
برخی شیوههای تشویق در فرزندان به نماز
الف- آموزش تدریجی مسائل دینی ونماز: آموزش معارف و مسائل دینی دارای مراتب و درجاتی است و هر مرتبه و درجهای از آن، اصول و مقتضیاتی دارد که باید مراعات شود. تفاوت این مراتب و درجات به دلیل تفاوتهای فردی در رشد استعدادهای ذهنی و روحی و نیز تفاوت در معلومات و تجربیات و شرایط گوناگون اجتماعی و فرهنگی در متعلّمان است. بدین روی، باید مطالب و مفاهیم آموزشی و دینی متناسب با سطح درک و قوای ذهنی و روانی متعلّمان باشد. والدین و بزرگسالان نباید توقّع داشته باشند که فرزند آنها، سریع اهل عبادت و نماز شود. برنامه عادت دادن و آموزش آنها به نماز باید بر اصل تدریج مبتنی باشد. کودک نباید یکباره بار سنگینی از وظایف دینی را بر دوش خود احساس کند و خود را به انجام آن موظف بداند. تکالیف سنگین و زود هنگام و خارج از طاقت و توان کودک ممکن است صدمهای جبران ناپذیر بر اعتقادات دینی و مذهبی او وارد آورد.
ب- اعتدال در آموزش مسائل دینی نماز: اعتدال و میانه روی، زیربنای تعالیم است، به گونهای که در همه دستورات و مقرّرات آن، از هرگونه افراط و تفریط جلوگیری به عمل آمده است. در عبادت، تحصیل علم، خوردن، پوشیدن، رفاقت، دشمنی و در سایر شؤون زندگی، همه جا میانه روی توصیه شده است. اصل تعادل از اصولی است که در قرآن کریم بدان عنایت شده است. خداوند متعال در قرآن کریم (بقره: ۱۴۳) میفرماید: «وَ لَذلِکَ جَعَلناکُمْ اُمَّهَ وسطاً» ما شما را امّتی میانه و معتدل قرار دادیم. هم چنین در حیات سراسر نورانی پیامبر اکرم(ص)و ائمّه هدی(ع)، در تمامی اعمال و رفتارشان میتوان تعادل را مشاهده کرد
ج- تکرار و مداومت در آموزش مسائل دینی و نماز: تکرار و استمرار سبب یادگیری درست، سرعت عمل و کسب مهارت در هر زمینهای میشود. کار نیکو کردن از پر کردن است. دکتر قائمی در این باره مینویسد: برای تقویت و ایجاد رفتاری ثابت و عادتی استوار در کودک و نوجوان، باید از مجرای «تکرار» وارد شد. بسیاری از افکار و اعمال در سایه تمرین و عمل مکرّر در انسان تثبیت میشوند.
عوامل دفع جوانان از نماز خصوصاً نماز جماعت
این عوامل را میتوان به طور خلاصه این چنین بیان کرد: تنبلی و سستی، عدم استقلال فکری در مسائل اعتقادی و پیروی از محیط، دوستان فاسد، نا آگاهی از فلسفه نماز و اهمیت و جایگاه آن، محیط خانوادگی ناسالم، تربیت غیر اسلامی، برخورد نامناسب در دوران کودکی از سوی متولیان امور فرهنگی، سلب توفیق ناشی از ارتکاب گناهان، یاس و ناامیدی از رحمت خداوند، دنیازدگی، تضاد در گفتار و کردار بعضی از مبلغان دینی و مسلماننماها، برنامههای موازی با نماز جماعت، اعتقاد به سخن «دلت پاک باشد، کافی است»، عدم اطّلاع از مسائل شرعی مانند؛ چگونگی اقامه نماز و مقدمات آن، تغییر ارزشها و الگوها در جامعه، شبهات بی پاسخ در ذهن جوان، نقشههای استعمار جوانی، فقر، فساد و تبعیض در جامعه.در ابتدای مقاله سوالی مطرح شد که همان هدف مقاله میباشد. و در اینجا قصد بررسی و پاسخ گویی علمی آن مد نظر است.
هدف تحقیق: شیوههای تشویق فرزندان به اقامه نمازکدام است؟
ابزار تحقیق: ابزارگردآوری اطلاعات در این مقاله عبارتند از: مصاحبه و پرسشنامه محققین ساخته شده است .
برای تعیین اعتبار و روایی، متن مصاحبه و پرسشنامه به گروه گسترش نماز و عترت اداره کل ارسال و موارد مورد تائید قرار گرفت.
نمونه گیری تحقیق: دو گروه ۸۰ نفری به صورت تصادفی انتخاب شد. گروه اول: فرزندان (دانش آموزان مدارس) و گروه دوم: معلمان و والدین
قلمرو مکانی: اجرای مقاله، در مدارس شهرستان آمل میباشد.
تجزیه تحلیل اطلاعات: با توجه به توزیع ۱۶۰ پرسشنامه و مصاحبه در دوگروه فرزندان (دانش آموزان) و والدین (معلمان) و جمع آوری اطلاعات بدست آمده اقدام به تجزیه و تحلیل دادهها شد، روش آماری به کار گرفته شده در سطح آمار توصیفی میباشد .
نتیجه گیری
با توجه به نتایج بدست آمده در نمودار فوق میتوان نتیجه گرفت که:
الف- در بخش دانش آموزی و فرزندان ؛ بهترین شیوههای تشویق به نماز، به ترتیب اولویت عبارتند از: روش القایی غیر مستقیم به نماز؛ ارائه الگوی عملی برای نماز؛ معرفی و تشویق دانش آموزان برای برپایی نماز؛ روش الگویی والدین؛ اقامه نماز در منزل.
ب- در بخش معلمان و والدین؛ که نتایج بدست آمده شباهت زیادی با هم داشته، بهترین شیوههای تشویق فرزندان به نماز به ترتیب اولویت عبارتند از: روش القایی غیر مستقیم به نماز؛ وجود فرهنگ معنوی نماز در منزل؛ روش الگویی والدین؛ اقامه نماز در منزل؛ ارائهٔ الگوی عملی؛ معرفی و تشویق فرزندان.
پیشنهادات
برای رسیدن به روح و پیام معنوی نماز و درک فضلیت وقت نماز تاکید بر ضرورت ایجاد نظمی متشکل از خانه مدرسه و رسانه به صورت مجموعهای هماهنگ و حرکت کننده در یک جهت واحد، امری است منطقی و اجتناب پذیر مینماید باید این مجموعه به هم پیوسته برای انتقال فرهنگ نماز هماهنگ و از همه بالاتر همدل باشند. اگر شیوههای تربیتی مربوط به نماز و برنامههای زمینه ساز و جانبی اوقات فراغت در خانه مدرسه و رادیو و تلویزیون متناقض باشند کودکان و نوجوانان به شکل صحیح به نماز گرایش پیدا نخواهند کرد و روح حقیقی نماز در وجود آنان تحقق نخواهد یافت.
۱- بر اساس این تحقیق والدین با رفتار و کردار خود مدارس با ایجاد امکانات مناسب و جامعه نیز با تامین نیازهای قشر جوان و رفع مشکلات آنان در ارتباطی هماهنگ و تنگاتنگ با هم عمل کرده تا میل و رغبت جوان به پایبندی او به نماز و اصول اعتقادی بیشتر گردد.
۲- از مهمترین راههای افزایش گرایش جوانان به نماز، تبلیغ فوائد و اثرات نماز به منظور تغییر نگرش آنها به سوی خالق متعال میباشد. بنابراین خانواده و مدرسه بهترین مکان برای تبلیغ این فریضه در دانش آموزان و جوانان به شمار میآید که باید با برنامه ریزی درست در این جهت گام برداشت.(خانواده پویا،1386)
۳- همچنین از طریق فرهنگ سازی و با استفاده از رسانههای گروهی و جمعی مخصوصأ تلویزیون و با استفاده از افراد کارشناس و خبره در این زمینه میتوان خانوادهها و به ویژه جوانان را به این فریضه الهی رهنمود ساخت.
۴- والدینی که خود نماز میخوانند، تاثیر بیشتری در جذب فرزند خود به این فریضه الهی دارد لذا توصیه میشود، والدین عزیز خودشان سر وقت نماز بخوانند و فرزندان خود را هم به نماز تشویق کنند، به طوری که آنها بپندارند که با میل و رغبت خود عمل کردند.
۵- وظیفهٔ والدین است که فرزندان خود را از دوره کودکی با نماز آشنا ساخته وآنها را به محافل و مجالس مذهبی برده و اصل تشویق و ترغیب را به عنوان بهترین وسیلهٔ تربیتی قرار داده و این را بدانند که نخستین الگوهای فرزندشان در همه حال خود آنها خواهند بود.(رجبی،1386)
۶- همچنین با تشویق فرزندان از طریق: تهیهٔ نر م افزارهای ارزشمند دینی، نهج البلاغه، برنامههای جذاب قرآنی، آموزش نماز و مداحی، میتوانند عاملی برای تثبیت ارزشهای دینی فرزندان باشند. (دهنوی،1386)
منابع
۱- قرآن کریم
۲- نهج البلاغه
۳- عزیزی، عباس، (۱۳۸۷)، قصههای نماز، تهران، انتشارات بوستان قرآن.
۴- دهنوی، حسین، (۱۳۸۶)، نسیم مهر ۱، قم، انتشارات محدث.
۵- راشدی، حسن، (۱۳۸۵)، نماز شناسی، تهران، انتشارات ستاد اقامه نماز.
۶- نصر، احمدرضا و همکاران، (۱۳۸۷)، بررسی فراتحلیلی عوامل مؤثر بر جذب و شرکت دانش آموزان در نماز جماعت مدارس، فصلنامه نوآوریهای آموزشی، سال هفتم، شماره 26 .
۷- بشلیده، کیومرث و همکاران، (۱۳۸۲)، بررسی عوامل موثر درون مدرسهای جذب دانش آموزان مقطع متوسطه استان خوزستان به نماز، مجله علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، دوره سوم، سال دهم، شمارههای ۴ و 3.
۸- خامنهای، علی، (۱۳۷۴)، از ژرفای نماز، تهران، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
۹- فراهانی بورغانی، اسماعیل، (۱۳۷۲)، نماز جماعت در مدارس، مجله پیوند، شماره 170.
۱۰- منصوری، محمد، (۱۳۷۳)، نماز، خانواده، مدرسه، مجله تربیت، شماره سوم.
۱۱- قرائتی، محسن، (۱۳۷۲)،یک صد وچهارده نکته در باره نماز، انتشارات طرح اقامه نماز.
۱۲- اداره کل آموزش وپرورش استان مازندران، شورای گسترش نماز و قرآن و عترت.
۱۳- خزائلی، محمد،(۱۳۸۵)، احکام قرآن، انتشارات جاوید.
۱۴-گارودی، روژه، (ترجمه علی اکبر کسمایی)، هشدار به زندگان، ص 259.
۱۵- حاجیان، مظفر، (۱۳۷۵)، نماز حدیث عشق، اصفهان، انتشارات مانی.
۱۶- غمخواریزدی، محمدجواد، (۱۳۷۷)، جایگاه نماز در ادیان الهی، تهران، نشر الف.
۱۷- نجفی، گودرز، (۱۳۷۷)، راز نیایش، تهران، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی.
۱۸- مطهری، مرتضی، (۱۳۷۳)، تعلیم و تربیت در اسلام، تهران، انتشارات صدرا.
۱۹- حسینی، شمس الله و اندش، مهدی، (۱۳۹۰)، مقاله فرا تحلیل تحقیقات اجرا شده در باره اقامه نماز در ادارات و مدارس آموزش و پرورش استان مازندران.
۲۰- الهامی تبار، ابراهیم، (۱۳۹۰)، شیوههای دعوت فرزندان به نماز، سایت نماز.
۲۱- سند ملی وزارت آموزش و پرورش،1388
۲۲- حسینی، شمس اله و هادیزاده، جمیله، (۱۳۹۰)، مقاله بهترین روشهای دعوت به نماز در فرزندان.
۲۳- رجبی، امیر، (۱۳۸۶)، چرا نماز بخوانیم؟، تهران، انتشارات ستاد اقامه نماز.
۲۴- خانواده پویا، (۱۳۸۶)، معاونت تربیتی فرهنگی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، انتشارات موسسه
