فرهنگ مصادیق:نگاهی به فعالیت سازمان پژوهش علمی و صنعتی ایران
محتویات
پل ارتباطی علم و صنعت
گسترش پژوهش های علمی و صنعتی در کشور و ارزیابی آنها برای سنجش میزان کاربردی بودن شان یکی از چالش هایی است که سال هاست باعث ایجاد نابسامانی هایی در کشور شده است. این موضوع فضایی را ایجاد کرده است که یکی از دغدغه های اساسی کارشناسان حوزه آموزش و مسئولان، ایجاد سازوکاری برای گسترش نظام مند پژوهش در کشور باشد. در این راستا نهاد ریاست جمهوری و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در سال های گذشته اقدام به ایجاد پژوهشگاه ها و مؤسساتی کرده اند که بتوانند به عنوان رأس هرم پژوهشی در کشور به این حوزه سر و سامان بدهند. یکی از این نهاد ها، سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران است که زیر نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در حال فعالیت است. این مجموعه با فعالیت هایی که در زمینه پژوهشی و فناوری داشته است ، تاکنون توانسته است تا حدودی به پژوهش های علمی کشور در زمینه صنعتی شدن کمک کند. این گزارش با نگاهی به اهداف تاسیس این مجموعه به بررسی این فعالیت ها پرداخته است.
سازمانی برای انسجام
در راستای تحقق برنامه پنج ساله سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و لایحه قانونی تجدیدساختار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و با توجه به اهمیت نگرش نظام مند برای دستیابی به اهداف و انسجام بخشیدن به امور اجرایی و سیاستگذاری نظام علمی و فناوری کشور سازمان پژوهش علمی و صنعتی ایران تشکیل شد. بعد از آن برای تعیین سیاست ها و اولویت های راهبردی در حوزه تحقیقات و فناوری توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، حمایت های برنامه ریزی، ساخت آفرینی و بسترسازی در سطح معاونت فناوری و انجام حمایت های ملی از ایجاد فناوری (تحقیق و توسعه) در سطح سازمانی، سازمان پژوهش های علمی وصنعتی ایران به عنوان نهاد حمایتی برای عملیاتی کردن سیاست ها و برنامه ها در زمینه ایجاد فناوری در سطح ملی انتخاب شد. سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران با هدف اصلی ایجاد فناوری (تحقیق و توسعه) در سطح ملی تاسیس شد و برای این منظور تلاش می کند از طریق اعمال حمایت ها و ارائه تسهیلات (علمی، فنی، مالی، حقوقی، اداری و فرهنگی) و فراهم کردن شرایط لازم برای تعامل بهتر و موثر عرضه و تقاضای فناوری زمینه های رشد خلاقیت و نوآوری، به کارگیری نتایج تحقیقات و تجاری کردن فناوری های حاصل از تحقیق و توسعه را در یک فضای رقابتی فراهم آورد. در همین راستا با حمایت از تکمیل چرخه تحقیق تا تولید، حمایت از مستند سازی، جذب، بومی سازی و اشاعه دستاوردهای حاصل از ایجاد فناوری، حمایت و پشتیبانی از مخترعان، مبتکران، محققان کارآفرین، موسسات و شرکت های کارآفرین، ایجاد سازوکارهای حمایتی از طریق سازماندهی تشکیلات و امکانات مناسب این نوع حمایت ها در سازمان و ایجاد ارتباط موثر و ارائه خدمات اطلاع رسانی بین عرضه کنندگان و متقاضیان ایجاد فناوری و فناوری های ایجاد شده، توانسته است موفقیت های چشمگیری را رقم بزند.
پیشروان نوآوری
این مجموعه با داشتن سه معاونت اصلی در مسیر ساماندهی به فعالیت های خود برای دستیابی به اهدافش است. معاونت توسعه فناوری با هدف حمایت از توسعه فناوری وظایفی از جمله حمایت مالی از تحقیقات پیرامون ایده های تخصصی، تامین تجهیزات فضاهای آزمایشگاهی و کارگاهی، حمایت از پروژه های نیمه صنعتی و بررسی های اقتصادی و فراهم کردن بازار محصولات را برعهده دارد. معاونت پشتیبانی و منابع انسانی مسئول نظارت بر اجرای همه امور حقوقی سازمان، قراردادهای امور ساختمانی و تاسیساتی، خدماتی، رسیدگی به هدف های اجرایی، پیش بینی بودجه و برآورد نیروی انسانی مورد نیاز سازمان است. این معاونت در زمینه برقراری نظام امور اداری و اجرای دقیق مقررات و ضوابط اداری و مالی فعالیت می کند تا راه برای تحقق اهداف سازمان هموار شود. معاونت تجاری سازی، ارتباط با صنعت و کارآفرینی یکی دیگر از معاونت های این سازمان است و برنامه ریزی، اداره و هدایت امور جشنواره ها و مسابقات علمی و فناوری، ایجاد و ساماندهی فن بازارهای عمومی و تخصصی و تجاری سازی دستاوردهای فناوری و نوآوری و توسعه شرکت های دانش بنیان از جمله وظایف این مجموعه است.
نظم مدیریتی، رمز موفقیت
ساختار و تشکیلات این مجموعه هم مانند سایر نهادهای پژوهشی است به گونه ای که هیات امنای این مجموعه سیاست ها ی کلی سازمان را مشخص می کند و رئیس سازمان اهرم اجرایی فعالیت در این سازمان هاست. از سویی شورای سازمان به عنوان بخشی ،که سیاست های خرد در جهت رسیدن به اهداف کلان را تنظیم می کند، در این مجموعه فعال است. ریاست سازمان به عهده فتح الله مضطر زاده است که یکی از چهره های شاخص در حوزه صنعتی در کشور به شمار می آید.
مرکزی برای پاگرفتن فناوری
نوپا بودن سازمان هایی، که به امر فناوری و توسعه پژوهش های کاربردی مشغولند، باعث شده است این واحدها با ریسک بالا فعالیت خود را شروع کنند ودور نمای اطمینان بخشی برای دستیابی به موفقیت نداشته باشند.
ریسک بالا و تضمین نشدن موفقیت تا آن حد جدی است که بسیاری از نیروهای مستعد و دارای پتانسیل، از جمله بسیاری از فارغ التحصیلان دانشگاهی رغبتی به راه اندازی واحد خصوصی فناور نشان نمی دهند.
ایجاد مراکز رشد با هدف کاهش موانع و کاستن عوامل بازدارنده فعالیت های آغازین موسسات فناور نوپا است. در واقع این مراکز با پشتیبانی های لازم و ارائه خدمات اولیه، نقش موثری در پا گرفتن و بالندگی و بالاخره افزایش ضریب موفقیت این واحدها خواهند داشت. مرکز رشد واحدهای فناور سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران برای ایفای چنین نقشی در سال ۱۳۸۳ رسما آغاز به فعالیت کرد.هنگامی که این مرکز تجربیات گذشته سازمان پژوهش ها را در زمینه حمایت و هدایت تحقیقات پژوهشی، کاربردی و توسعه ای به کار بست، توانست براساس فلسفه وجودی، پشتیبانی از واحدهای نوبنیاد فناور را با ارائه خدمات عمومی، مشاوره ای، علمی و فنی در دستور کار خود قرار دهد. این مرکز محلی است برای تثبیت، تقویت و اجرایی شدن ایده های محوری واحدهای فناور خصوصی در جهت رفع نیازهای تولیدی و خدماتی.
مالکیت فکری، اولویت اول
با توجه به سند چشم انداز ۲۰ ساله کشور نیاز به توجه به حقوق مالکیت فکری، ضرورت ایجاد مدیریت مالکیت فکری با هدف ساماندهی ارزیابی تخصصی و علمی- فنی، اظهارنامه های ثبت اختراع، تشویق مراکز علـــمی، تحقیقاتی و محققان حقیقی و حقوقی در زمینه تولید اختراعات و ابتکارات و حمایت از توســعه آنها بیش از پیش احساس می شد. همین موضوع باعث شد نهضت تولید علم و فناوری کشور (نهضت نرم افزاری) و ساماندهی مالکیت فکری صنعتی به عنوان رکن مهم نظام ملی نوآوری کشور در توسعه علمی، تکنولوژیکی، صنعتی و اقتصادی مطرح شود. سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران از بدو تاسیس تاکنون در حمایت از نهادهایی که به کار تولید و ابداع مشغول بوده اند، پرداخته است. در این راستا سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران، که فعالیت خود را به طور رسمی از ابتدای سال ۱۳۸۴ شمسی زیر نظر معاونت اطلاعات علمی و ارتباطات بین الملل سازمان آغاز کرد، پرداختن به توسعه و ترویج مالکیت فکری و حمایت مادی و معنوی از مخترعان کشور در امر ثبت اختراعات را در دستور کار قرار داد. همچنین فراهم آوردن فضا و محیطی مناسب برای انجام بررسی های علمی-تخصصی مالکیت فکری و حمایت از توسعه آن با استفاده از توانمندی ها و ظرفیت های ملی و بهره مندی از تجارب و امکانات جهانی، در عرصه ملی از جمله وظایف این سازمان است.
صندوق حمایت، ناجی پژوهش
ضرورت حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور یکی از مهم ترین مسائلی است که همواره مورد توجه مسئولان و کارشناسان حوزه آموزش و فناوری بوده است. سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران به عنوان یکی از پیشگامان در این زمینه اقدام به تاسیس صندوقی برای حمایت از مبتکران کرده است. صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور، از سال ۱۳۸۲ با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی فعالیت خود را آغاز کرد. هدف اصلی از تشکیل صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور در واقع ایفای وظایف بنیاد ملی علم ایران بوده است. صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور در مدت فعالیت بیش از یک دهه خود اقدام های موثری در حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور انجام داده است.در حال حاضر این صندوق با بیش از ۲۶ هزار عضو هیات علمی دانشگاه ها و مراکز علمی و پژوهشی مرتبط است. عمده فعالیت های این صندوق در حوزه های حمایت از طرح های پژوهشی، پسا دکتری، ثبت اختراعات، کرسی پژوهشی، پژوهانه(گرنت) و حمایت از ایجاد و توسعه مراکز نوآوری انجام می گیرد. این صندوق با هدف حمایت از توسعه پژوهش های تقاضا محور، تقویت همکاری های بین دستگاهی جهت توسعه علم و فناوری، ارتقای بهره وری فرآیندهای کلیدی صندوق با تاکید بر گسترش شبکه همکاران و تقویت انسجام و یکپارچگی بین حلقه های علم و فناوری در صندوق (فرآیند ایده تا محصول) در حال فعالیت است.
