فرهنگ مصادیق:نقش قرض الحسنه مهر در میان مردم
نقش قرض الحسنه مهر در میان مردم
بانکها حدود ۷۰ هزار میلیارد تومان سپرده قرض الحسنه با نرخ صفر از مردم دریافت کردهاند که آن را با نرخهای بالای ۲۵ درصد وام میدهند و هیچ مقدار از آن را به وام قرض الحسنه اختصاص نمیدهند.
پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) :
نقش قرض الحسنه مهر در میان مردم
مکتب اقتصادی اسلام با تحریم ربا، قرضالحسنه را به عنوان بهترین شیوه جایگزین برای ربا جهت استفاده متقاضیانی که توانایی بازپرداخت سود را ندارند در نظر گرفته است. از این قرار، تصحیح، تکمیل و توسعه قرضالحسنه درجامعه اسلامی بهمعنای گام برداشتن در جهت تحقق یکی از مهمترین اهداف نظام اقتصاد اسلامی یعنی رفع نیازهای مادی افراد جامعه، کاهش دامنه فقر، رسیدن به توازن اقتصادی و توزیع عادلانه درآمدی، و درنهایت تحقق عدالت اجتماعی و اقتصادی است. در این راستا و جهت سامان دادن به این امر مهم در کشور، بانک قرض الحسنه مهر ایران با سرمایه اولیه ۱۵۰۰۰ میلیارد ریال با مشارکت بانکهای دولتی در دولت نهم از بانک مرکزی ایران مجوز رسمی فعالیت گرفت. این بانک ابتدا با ۳۰۰ شعبه مستقل (واگذار شده از طرف بانکهای سهامدار) و ۱۷۰۰ باجه در شعب منتخب بانکهای ملی و صادرات آغاز به کار نمود و پس از آن شعب بانک به صورت مستقل ادامه کار دادند و واحدهای مستقر در بانکهای سهامدار برچیده شدند. بانک قرض الحسنه مهر هم اکنون دارای بیش از ۵۳۰ شعبه و بالغ بر ۳۰۰۰ پرسنل در سراسر کشور است .بانک قرض الحسنه مهر ایران از برنامههای اقتصادی محمود احمدی نژاد ششمین رییس جمهور ایران بود. ایده تاسیس صندوقهای قرض الحسنه در قالب بانک پس از انقلاب ۱۳۵۷ توسط هیاتهای موتله اسلامی و بازاریان هوادار و با ایجاد سازمان اقتصاد اسلامی شکل گرفته بود، و پس از انقلاب به راهاندازی بیش از پانصد صندوق قرض الحسنه منجر شد.
دولت احمدی نژاد از منابع بانکهای دولتی و خصوصی (که بخش عمده سهام آن در کنترل دولت بود) برای راهاندازی بانک قرض الحسنه استفاده کرد. دولت نهم در ادامه طرح خود تصمیم به ادغام ۸ بانک سرمایهگذار دولتی و تبدیل آنان به بانک قرض الحسنه گرفت که این تصمیم هرگز عملی نشد.
مدیر عامل فعلی بانک سیامک دولتی عضو هئیت مدیره پیشین و معاون مدیر عامل بانک تجارت است.
عمده سهامداران این بانک، بانک ملی ایران ، بانک ملت ، بانک صادرات ایران ، بانک سپه ، بانک تجارت، بانک کشاورزی ، بانک رفاه کارگران ، بانک صنعت و معدن ، بانک مسکن و بانک توسعه صادرات ایران هستند. فعالیت تخصصی بانک نیز جذب منابع قرض الحسنه و پرداخت تسهیلات قرض الحسنه با کارمزد چهار درصد است.
بانک قرض الحسنه مهر ایران با قصد تامین نقدینگی و رفع نیازهای ضروری اشخاص حقیقی و حمایت از نیازمندان و پرداخت تسهیلات به اشخاص حقوقی که در امور خیریه فعالیت دارند ایجاد میشود. این بانک که در راستای حرکت به سوی عملیات بانکی اسلامی تشکیل شده است با بیش از چهل هزار میلیارد ریال یکی از سه بانک برتر کشور در جذب منابع قرض الحسنه میباشد.
با نگاهی اجمالی به اهداف تاسیس و تشکیل مطابق قانون، این بانک درتجهیز و تخصیص منابع صرفاً به قرارداد قرضالحسنه میپردازد و خلق پول نمیکند. به تعبیری، «خلق پول» و به مثابه «بنگاه اقتصادی » عمل کردن وجه افتراق این بانک قرضالحسنه با دیگر مؤسسههای اعتباری و بانکی است.
نظام بانکی و تسهیلات قرض الحسنه
به گزارش «راه مردم» و به نقل از الف، بانکها حدود ۷۰ هزار میلیارد تومان سپرده قرض الحسنه با نرخ صفر از مردم دریافت کردهاند که آن را با نرخهای بالای ۲۵ درصد وام میدهند و هیچ مقدار از آن را به وام قرض الحسنه اختصاص نمیدهند. استدلال بانکها در این مورد هم این است که بانک یک بنگاه اقتصادی بوده و از سوددهی این سپردهها برای کاهش سود سایر وامها استفاده میکنند و لذا نباید جلوی آن گرفته شود. استدلالی که نحوه محاسبه سود تسهیلات توسط خود مسئولین بانکی که بارها در رسانهها مطرح شده، آن را نقض کرده است و تاکنون محاسبهای مبنی بر اینکه با این سپردهها سود بانکی کاهش یافته ارائه نشده است.
در این بین جایگاه بانک قرض الحسنه مهر ایران که هدف عمده تاسیس آن سروسامان دادن به وضعیت قرض الحسنه - و بدین وسیله بازآفرینی اعتماد از دست رفته مردم بود - کجاست؟ چند درصد مردم از قرض الحسنه مهر وام گرفتند؟ درتامین سرمایه این بانک، بانک مرکزی چه نظارتی بر عملکرد این بانک دارد؟آیا صلاحیت اعضا هیات مدیره و مدیر عامل این بانک از طریق بانک مرکزی تایید میگردد؟ نقش وزارت اقتصاد در نظارت مصارف این بانک چقدر است؟ آیا خروجی این بانک با فلسفه تشکیل و تاسیس آن مطابقت دارد؟ و دهها سوال دیگرکه تنها به حجم ابهامهای ذهنی جامعه در مورد تسهیلات قرض الحسنهای افزوده است.
آیا این بانک نیز مثل سایر بانکها بدنبال سرمایه گذاریهای اقتصادی از جیب مردم است؟
حتی اگر اینگونه باشد - و بادیگر بانکها نیز تفاوتی نداشته باشد که در عمل این فرض به واقعیت نزدیکتر است - این غلط نیست که بانک به عنوان یک بنگاه اقتصادی، تنها سود خود را در نظر میگیرد و در مسیری حرکت میکند که بیشترین سوددهی را کسب کند و لذا این مهم باید مدنظر سیاستگذار هم باشد؛ با این وجود این مسئله نباید سبب گردد تا بانک مرکزی به عنوان سیاستگذار نظام بانکی، هر سیاستی که باعث میشود اعطای تسهیلات قرض الحسنه و سوددهی بانک با وجود بهبود نظام بانکی کاهش یابد را به بهانه اینکه بانک یک بنگاه اقتصادیست، رد کند و اینگونه جلوی اصلاح نظام بانکی و در راس آن بانک قرض الحسنه مهر ایران به عنوان بازوی قدرتمند قرض الحسنه در کشور را بگیرد. در واقع باید گفت که طراحی نظام بانکی باید به گونهای باشد که مجموعه فعالیتهای آن سود معقولی داشته باشد نه اینکه هر فعالیت به صورت مجزا سودده باشد و با جذب سرمایه مردم در پی کسب سود و سرمایه گذاریهای آنچنانی بود.
در واقع به نظر میرسد که در مورد این مسئله نیز سیاستگذار، اینکه بانک یک بنگاه اقتصادی است را چشم بسته پذیرفته و به خود اجازه نمیدهد به حریم این سپردهها که متعلق به همه سپرده گذاران و مردم است و در حال حاضر تنها بانک سود آن را میبرد، ورود کند. بانکها در حال حاضر به جای اصلاح وضعیت خود و عمل کردن بر مبنای قوانین و دستورات بانک مرکزی، میخواهند هزینه ناکارآمدی خود را با این سودهای کلان که متعلق به همه مردم و سپرده گذاران است جبران کنند و این مهم از نگاه بانک مرکزی به عنوان سیاستگذار مغفول مانده است.
وامهای قرض الحسنه با شرایط استثنایی به کارکنان بانکی، هزینه بالای شعب لوکس و متعدد و … همه و همه هزینههایی است که به اسم قرض الحسنه و از جیب مردم هزینه میشود.
طبق تبصره ماده ۲۷دستورالعمل تاسیس و فعالیت بانکهای قرض الحسنه و نظارت بر آنها، بانکهای قرض الحسنه موظفند ۸۰درصد از سپردههای جاری خود را به وام قرض الحسنه اختصاص دهند و تنها میتوانند از ۲۰درصد از آن جهت کسب سوداستفاده کنند.
حقوق و مزایا و پاداش سالانه مدیران بانک در حد مدیران یک بانک قرض الحسنه است براستی چقدر؟ چرا تامین وام ازدواج جوانان این مرز و بوم با وجود اینکه بانک قرض الحسنه مهر که سرمایه آن را بانکها تامین نمودهاند در هالهای از ابهام است و هر ماه به آمار جوانان متقاضی وام ازدواج افزوده میشود؟ آیا اسم «قرض الحسنه» به عنوان پوششی برای سرمایه گذاری و فعالیتهای تجاری است؟
این موارد و سوالات ابهام برانگیز متعدد دیگر در این زمینه تا زمانی که بانک مرکزی منفعلانه در پازل بانکها بازی میکند و پذیرفته است که هر سیاستی که سوددهی بانکها را کاهش دهد سیاستی نادرست است، عبارت قرض الحسنه صرفا ابزاری برای جذب سرمایههای مردم بهره برداری میشود و اعتماد مردم به سیستم مالی و بانکی تضعیف و بر طول صف جوانانی که در انتظار وامهای خرد حداقلی هستند، افزوده میشود. وضعیت نابسامان نظام بانکی و بحرانی که در آن به دلیل افسارگسیختگی بانکها و انحراف بزرگ از اهداف تاسیس آنها در حال گسترش است، زمانی اصلاح خواهد شد که بانک مرکزی متوجه شود که به عنوان نهادی حاکمیتی، به بانکها مجوز فعالیت داده است و میتواند با تعیین قوانین و سیاستهای مناسب، وضعیت آنها را اصلاح کرده و به سمتی صحیح و در راستای اهداف تشکیل آن حرکت دهد.
حل این مشکل تنها در سایه مشارکت فعال بانکها، بانک مرکزی، دولت و در نهایت مردم میسر خواهد بود. در این راستا، اقداماتی چون اختصاص تمامی منابع قرضالحسنه به پرداخت قرضالحسنه، وکاهش نرخ ذخیره قانونی سپردههای قرضالحسنه میتواند ضمن جلب اعتماد مردم، به احیای جایگاه قرضالحسنه در نظام بانکی کمک نماید.
در واقع بانک قرض الحسنه میتواند در صورت حرکت در مسیر اهداف تاسیسی خود، مانند یک اهرم قوی نظارتی، باعث کنترل و هدایت دیگر صندوقهای قرض الحسنه شود چرا که مردم (مشتریان) با بانکی مواجه شدهاند که حقیقتا باید به صورت قرض الحسنه کار کند و میتواند گره گشای واقعی مشکلات مردم باشد، در این صورت و با استقبال مردم از بانک قرض الحسنه، دیگر صندوقهای قرض الحسنه نیز مجبور خواهند شد که عملکرد خود را با آن وفق دهند.
در خاتمه این نکته را متذکر میشویم که ان شاءالله در گزارش بعدی نظر نمایندگان مجلس و کارشناسان و مدیران سهامدار این بانک را نیز پرسیده و منتشر خواهیم کرد.
